पुष्पार्पण-विनिर्णयः (Determination of Flower-Offerings to Śiva)

Verse 1

ऋषय ऊचुः । व्यासशिष्य महाभाग कथय त्वं प्रमाणतः । कैः पुष्पैः पूजितश्शंभुः किं किं यच्छति वै फलम्

ఋషులు పలికిరి—ఓ వ్యాసుని మహాభాగ శిష్యా, ప్రమాణంతో చెప్పుము: ఏ ఏ పుష్పాలతో శంభువును పూజిస్తే ఆయన ఏ ఏ ఫలాలను నిజంగా ప్రసాదిస్తాడు?

Verse 2

सूत उवाच । शौनकाद्याश्च ऋषयः शृणुतादरतोऽखिलम् । कथयाम्यद्य सुप्रीत्या पुष्पार्पणविनिर्णयम्

సూతుడు పలికెను—ఓ శౌనకాది ఋషులారా! మీరు అందరూ భక్తి-ఆదరాలతో సమస్తాన్ని వినండి. ఈ రోజు నేను ఆనందపూర్వకంగా పుష్పార్పణ విధి-నిర్ణయాన్ని వివరిస్తాను.

Verse 3

एष एव विधिः पृष्टो नारदेन महर्षिणा । प्रोवाच परमप्रीत्या पुष्पार्पणविनिर्णयम्

ఇదే విధానాన్ని మహర్షి నారదుడు అడిగెను. అప్పుడు వక్త పరమానందంతో శ్రీశివునకు పుష్పార్పణ నిర్ణయాన్ని వివరించెను.

Verse 4

ब्रह्मोवाच । कमलैर्बिल्वपत्रैश्च शतपत्रैस्तथा पुनः । शंखपुष्पैस्तथा देवं लक्ष्मीकामोऽर्चयेच्छिवम्

బ్రహ్ముడు పలికెను—లక్ష్మీప్రాప్తి కోరువాడు కమలములు, బిల్వపత్రములు, శతపత్ర పుష్పములు మరియు శంఖపుష్పములతో దేవుడు శ్రీశివుని అర్చించవలెను.

Verse 5

एतैश्च लक्षसंख्याकैः पूजितश्चेद्भवेच्छिवः । पापहानिस्तथा विप्र लक्ष्मीस्स्यान्नात्र संशयः

హే విప్రా! ఈ ద్రవ్యములతో లక్షసంఖ్యగా శివుని పూజించినచో పాపనాశనం జరుగును; లక్ష్మీ కూడా నిశ్చయంగా లభించును—సందేహము లేదు.

Verse 6

विंशतिः कमलानां तु प्रस्थमेकमुदाहृतम् । बिल्वो दलसहस्रेण प्रस्थार्द्धं परिभाषितम्

కమలపుష్పముల ఇరవై ఒక ‘ప్రస్థ’ అని చెప్పబడెను. బిల్వదళముల వెయ్యి ‘అర్ధప్రస్థ’గా నిర్వచించబడెను.

Verse 7

शतपत्रसहस्रेण प्रस्थार्द्धं परिभाषितम् । पलैः षोडशभिः प्रत्थः पलं टंकदशस्मृतः

వెయ్యి శతపత్రములచే అర్ధప్రస్థ పరిమాణము నిర్ధారించబడినది. పదహారు పలములు ఒక ప్రస్థ; ఒక పలము పది టంకముల సమానమని స్మృతిలో చెప్పబడింది।

Verse 8

अनेनैव तु मानेन तुलामारोपयेद्यदा । सर्वान्कामानवाप्नोति निष्कामश्चेच्छिवो भवेत्

ఇదే ప్రమాణముతో తులామారోపణ (తులాదాన విధి) చేసినప్పుడు సమస్త కామ్యఫలములు లభించును; కాని నిష్కామభావముతో చేసినచో శివత్వమును పొందును।

Verse 9

राज्यस्य कामुको यो वै पार्थिवानां च पूजया । तोषयेच्छंकरं देवं दशकोष्ट्या मुनीश्वराः

హే మునీశ్వరులారా! రాజ్యాధికారాన్ని కోరువాడు పార్థివ లింగాల పూజచేత దశకోటి పూజలు అర్పించి దేవాధిదేవుడు శంకరుని ప్రసన్నం చేయాలి।

Verse 10

लिंगं शिवं तथा पुष्पमखण्डं तंदुलं तथा । चर्चितं चंदनेनैव जलधारां तथा पुनः

లింగరూప శివుని పూజించాలి—అఖండ పుష్పములు, సంపూర్ణ తండులు (బియ్యం) అర్పించాలి; చందన లేపనం చేయాలి; మరియు మళ్లీ మళ్లీ జలధారతో అభిషేకం చేయాలి।

Verse 11

प्रतिरूपं तथा मंत्रं बिल्वीदलमनुत्तमम् । अथवा शतपत्रं च कमलं वा तथा पुनः

ప్రతిరూపం (పవిత్ర చిహ్నం) మరియు మంత్రంతో కూడిన అనుత్తమ బిల్వదళాన్ని అర్పించాలి; లేదా శతపత్ర కమలం—అవును, కమలమును కూడా—మళ్లీ మళ్లీ పూజలో సమర్పించాలి।

Verse 12

शंखपुष्पैस्तथा प्रोक्तं विशेषेण पुरातनैः । सर्वकामफलं दिव्यं परत्रेहापि सर्वथा

పురాతనులు విశేషంగా ప్రకటించారు—శంఖపుష్పములతో చేసిన పూజ దివ్య ఫలాన్ని ఇస్తుంది; అది సమస్త కోరికలను నెరవేర్చును, ఇహలోకములోనూ పరలోకములోనూ నిశ్చయంగా.

Verse 14

इति श्रीशिवमहापुराणे प्रथम खंडे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां सृष्ट्युपाख्याने शिवपूजाविधानवर्णनो नाम चतुर्दशोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీశివమహాపురాణము మొదటి ఖండములో, రెండవ రుద్రసంహితలోని సృష్ట్యుపాఖ్యానములో ‘శివపూజావిధానవర్ణన’ అనే పద్నాలుగవ అధ్యాయము సమాప్తమైంది.

Verse 15

प्रधान्यकामुको यो वै तदर्द्धेनार्चयेत्पुमान् । कारागृहगतो यो वै लक्षेनैवार्चयेद्धनम्

ప్రాధాన్యము, లోకప్రతిష్ఠ కోరువాడు ఆ పరిమాణములో సగముతో శివార్చన చేయవలెను. కారాగృహములో పడినవాడు లక్ష పరిమాణముతో (ధనముతో/ఉపచారములతో) అర్చించవలెను; అప్పుడు బంధవిమోచనమూ శుభసంపదా లభించును.

Verse 16

रोगग्रस्तो यदा स्याद्वै तदर्द्धेनार्चयेच्छिवम् । कन्याकामो भवेद्यो वै तदर्द्धेन शिवं पुनः

వ్యక్తి రోగగ్రస్తుడైనప్పుడు ఆ పరిమాణములో సగముతో శివార్చన చేయవలెను. అలాగే కన్య (యోగ్య వధువు) కోరువాడు కూడా మళ్లీ సగ పరిమాణముతో శివుని పూజించవలెను.

Verse 17

विद्याकामस्तथा यः स्यात्तदर्द्धेनार्चयेच्छिवम् । वाणीकामो भवेद्यो वै घृतेनैवार्चयेच्छिवम्

పవిత్ర విద్యను కోరువాడు ‘తదర్ధ’ అనే ద్రవ్యముతో శివుని అర్చించాలి. వాణీప్రభావం కోరువాడు ఘృతముతోనే శివారాధన చేయాలి।

Verse 18

उच्चाटनार्थं शत्रूणां तन्मितेनैव पूजनम् । मारणे वै तु लक्षेण मोहने तु तदर्धतः

శత్రువులను దూరం చేయుటకై అదే నియత ప్రమాణముతో పూజ చేయవలెను. మారణకర్మకు లక్షసంఖ్యతో, మోహనకర్మకు దాని అర్ధసంఖ్యతో (జప/పూజ) చేయవలెను।

Verse 19

सामंतानां जये चैव कोटिपूजा प्रशस्यते । राज्ञामयुतसंख्यं च वशीकरणकर्मणि

సామంతులపై విజయమునకు కోటిపూజ ప్రశంసనీయం. రాజులను వశీకరించు కర్మలో అయుత (పది వేల) సంఖ్యతో పూజ శ్రేష్ఠమని చెప్పబడింది।

Verse 20

यशसे च तथा संख्या वाहनाद्यैः सहस्रिका । मुक्तिकामोर्चयेच्छंभुं पंचकोट्या सुभक्तितः

యశస్సుకోసం, అలాగే వేలాది వాహనములు మొదలైన సమృద్ధికోసం కూడా ఈ సంఖ్య చెప్పబడింది. ముక్తిని కోరువాడు సుభక్తితో పంచకోటి (ఐదు కోట్లు) సంఖ్యలో శంభువును అర్చించాలి।

Verse 21

ज्ञानार्थी पूजयेत्कोट्या शंकरं लोक शंकरम् । शिवदर्शनकामो वै तदर्धेन प्रपूजयेत्

మోక్షప్రదమైన జ్ఞానాన్ని కోరువాడు లోకహితకరుడైన శంకరుని కోటి విలువైన అర్పణతో పూజించాలి. శివదర్శనాన్ని కోరువాడు దాని సగం అర్పించి భక్తితో ఆరాధించాలి.

Verse 22

तथा मृत्युंजयो जाप्यः कामनाफलरूपतः । पंचलक्षा जपा यर्हि प्रत्यक्षं तु भवेच्छिवः

అలాగే మృత్యుంజయ మంత్రాన్ని జపించాలి; అది కోరిన ఫలాన్ని ప్రసాదిస్తుంది. ఐదు లక్షల జపం పూర్తయినప్పుడు శివుడు ప్రత్యక్షమవుతాడు।

Verse 23

लक्षेण भजते कश्चिद्द्वितीये जातिसंभवः । तृतीये कामनालाभश्चतुर्थे तं प्रपश्यति

ఎవడైనా ఒక లక్ష జపం/పూజతో శివభజన చేస్తే; రెండవ దశలో ఉత్తమ జన్మ లభిస్తుంది; మూడవ దశలో కోరిన ఫలసిద్ధి కలుగుతుంది; నాలుగవ దశలో ఆయనను ప్రత్యక్షంగా దర్శిస్తాడు।

Verse 24

पंचमं च यदा लक्षं फलं यच्छत्यसंशयम् । अनेनैव तु मंत्रेण दशलक्षे फलं भवेत्

ఐదవ లక్షం పూర్తయ్యినప్పుడు అది నిస్సందేహంగా ఫలాన్ని ప్రసాదిస్తుంది. ఇదే మంత్రంతో పది లక్షాలు పూర్తయితే మరింత పరిపూర్ణ ఫలసిద్ధి కలుగుతుంది।

Verse 25

मुक्तिकामो भवेद्यो वै दर्भैश्च पूजनं चरेत् । लक्षसंख्या तु सर्वत्र ज्ञातव्या ऋषिसत्तम

ఓ ఋషిశ్రేష్ఠా! మోక్షాన్ని కోరువాడు దర్భలతో పూజ చేయాలి; మరియు ఇలాంటి ప్రతి కర్మలో ‘లక్ష’ సంఖ్యనే ప్రమాణంగా తెలుసుకోవాలి.

Verse 26

आयुष्कामो भवेद्यो वै दूर्वाभिः पूजनश्चरेत् । पुत्रकामो भवेद्यो वै धत्तूरकुसुमैश्चरेत्

దీర్ఘాయుష్షు కోరువాడు దూర్వాతో పూజ చేయాలి. మరియు పుత్రకామన కలవాడు ధత్తూర పుష్పాలతో పూజ చేయాలి.

Verse 27

रक्तदण्डश्च धत्तूरः पूजने शुभदः स्मृतः । अगस्त्यकुसुमैश्चैव पूजकस्य महद्यशः

శివపూజలో రక్తదండము మరియు ధత్తూరము అర్పించడం శుభప్రదమని స్మరించబడింది. అలాగే అగస్త్య పుష్పాలతో పూజిస్తే పూజకునికి మహా యశస్సు లభిస్తుంది.

Verse 28

भुक्तिमुक्तिफलं तस्य तुलस्याः पूजयेद्यदि । अर्कपुष्पैः प्रतापश्च कुब्जकल्हारकैस्तथा

ఆ పవిత్ర తులసిని పూజిస్తే భోగమూ మోక్షమూ అనే రెండు ఫలాలు లభిస్తాయి. అలాగే అర్క పుష్పాలు మరియు కుబ్జ-కల్హారక పుష్పాలు అర్పిస్తే ప్రతాపం, దివ్య తేజస్సు కలుగుతుంది.

Verse 29

जपाकुसुमपूजा तु शत्रूणां मृत्युदा स्मृता । रोगोच्चाटनकानीह करवीराणि वै क्रमात्

జపా పుష్పాలతో శివపూజ శత్రువులకు నాశకారిణిగా స్మరించబడింది. అలాగే ఇక్కడ క్రమంగా కరవీర (కనేర) పుష్పార్పణం రోగాలను తొలగించేదిగా చెప్పబడింది.

Verse 30

बंधुकैर्भूषणावाप्तिर्जात्यावाहान्न संशयः । अतसीपुष्पकैर्देवं विष्णुवल्लभतामियात्

బంధూక పుష్పాలతో ఆభరణాల ప్రాప్తి కలుగుతుంది; జాతి పుష్పాలతో వాహనం లభిస్తుంది—ఇందులో సందేహం లేదు. అలాగే అతసీ పుష్పాలతో దేవుడు (శివుడు) విష్ణువుకు ప్రియుడవుతాడు.

Verse 31

शमीपत्रैस्तथा मुक्तिः प्राप्यते पुरुषेण च । मल्लिकाकुसुमैर्दत्तैः स्त्रियं शुभतरां शिवः

శమీ ఆకులను అర్పిస్తే పురుషుడు నిశ్చయంగా మోక్షాన్ని పొందుతాడు. మల్లిక (మల్లె) పుష్పాలను సమర్పిస్తే భగవాన్ శివుడు స్త్రీకి మరింత శుభమయమైన స్థితిని అనుగ్రహిస్తాడు.

Verse 32

यूथिकाकुसुमैश्शस्यैर्गृहं नैव विमुच्यते । कर्णिकारैस्तथा वस्त्रसंपत्तिर्जायते नृणाम्

శుభమైన యూతికా (మల్లె) పుష్పాలను అర్పించుటవలన గృహాన్ని లక్ష్మీ విడువదు; అలాగే కర్ణికార పుష్పాలతో మనుష్యులకు వస్త్రసంపద లభిస్తుంది।

Verse 33

निर्गुण्डीकुसुमैर्लोके मनो निर्मलतां व्रजेत् । बिल्वपत्रैस्तथा लक्षैः सर्वान्कामानवाप्नुयात्

నిర్గుండీ పుష్పాలను అర్పించుటవలన మనస్సు నిర్మలమవుతుంది; అలాగే బిల్వపత్రాలను (లక్షల సంఖ్యలోనైనా) సమర్పిస్తే శివప్రసాదంతో సమస్త కోరికలు సిద్ధిస్తాయి।

Verse 34

शृङ्गारहारपुष्पैस्तु वर्द्धते सुख सम्पदा । ऋतुजातानि पुष्पाणि मुक्तिदानि न संशयः

సుగంధమయమైన అలంకార పుష్పమాలలను అర్పించుటవలన సుఖసంపద వృద్ధి చెందుతుంది; ఋతువులో పుట్టిన పుష్పాలను పూజలో సమర్పిస్తే ముక్తిని ప్రసాదిస్తాయి—సందేహం లేదు।

Verse 35

राजिकाकुसुमानीह शत्रूणां मृत्युदानि च । एषां लक्षं शिवे दद्याद्दद्याच्च विपुलं फलम्

ఇక్కడ రాజికా (ఆవాలు) పుష్పాలు శత్రువులకు మృత్యుదాయకమని చెప్పబడింది. ఎవడు వాటిని లక్షసంఖ్యగా శ్రీశివునికి అర్పిస్తాడో, మహాదేవుడు అతనికి నిశ్చయంగా విస్తార ఫలాన్ని ప్రసాదిస్తాడు.

Verse 36

विद्यते कुसुमं तन्न यन्नैव शिववल्लभम् । चंपकं केतकं हित्वा त्वन्यत्सर्वं समर्पयेत्

శివునికి ప్రియంకాని పుష్పం ఏదీ లేదు. అయినా చంపకము, కేతకము విడిచి మిగతా అన్ని పుష్పాలను అర్పించవచ్చు।

Verse 37

अतः परं च धान्यानां पूजने शंकरस्य च । प्रमाणं च फलं सर्वं प्रीत्या शृणु च सत्तम

ఇకపై శంకరుని పూజలో ధాన్యాల అర్పణ విషయమై—వాటి ప్రమాణమును మరియు దానివల్ల కలిగే సమస్త ఫలమును—హే సత్తమా, భక్తితో వినుము।

Verse 38

तंदुलारोपणे नॄणां लक्ष्मी वृद्धिः प्रजायते । अखण्डितविधौ विप्र सम्यग्भक्त्या शिवोपरि

తండులము (బియ్యం) అర్పించుటవలన మనుష్యులకు లక్ష్మీ వృద్ధి చెందుతుంది. ఓ విప్రా, విధిని విరామం లేకుండా శివునిపై సమ్యక్ భక్తితో ఆచరించితే ఫలం నిశ్చయంగా కలుగుతుంది.

Verse 39

षट्केनैव तु प्रस्थानां तदर्धेन तथा पुनः । पलद्वयं तथा लक्षमानेन समदाहृतम्

ప్రస్థముల పరిమాణము ఆరు (ఏకకముల) చేతనే నిర్ణయించబడింది; మరల దాని అర్ధ పరిమాణమును కూడా చెప్పారు. అలాగే రెండు పలముల మానం మరియు లక్షమానం కూడా క్రమంగా ప్రకటించబడింది.

Verse 40

पूजां रुद्रप्रधानेन कृत्वा वस्त्रं सुसुन्दरम् । शिवोपरि न्यसेत्तत्र तंदुलार्पणमुत्तमम्

రుద్రుని ప్రధానంగా భావించి పూజ చేసి, అత్యంత సుందరమైన వస్త్రమును శివునిపై ఉంచి/అర్పించాలి; అక్కడే ఉత్తమమైన తండులార్పణం (బియ్యం) చేయాలి.

Verse 41

उपरि श्रीफलं त्वेकं गंधपुष्पादिभिस्तथा । रोपयित्वा च धूपादि कृत्वा पूजाफलं भवेत्

పైగా ఒక శ్రీఫలము (కొబ్బరికాయ) స్థాపించి, చందనగంధము, పుష్పములు మొదలైనవి అర్పించి; తరువాత ధూపాది నివేదించగా—పూజ యొక్క సంపూర్ణ ఫలము కలుగును।

Verse 42

प्रजापत्यद्वयं रौप्यमासंख्या च दक्षिणा । देया तदुपदेष्ट्रे हि शक्त्या वा दक्षिणा मता

రెండు ప్రాజాపత్య ప్రమాణములు మరియు వెండితో అసంఖ్య (ఉదార) దక్షిణ ఇవ్వవలెను. ఆ ఉపదేశమిచ్చే ఆచార్యునికే అది సమర్పించాలి; లేక తన శక్తి మేరకు దక్షిణ నిర్ణయించాలి.

Verse 43

आदित्यसंख्यया तत्र ब्राह्मणान्भोजयेत्ततः । लक्षपूजा तथा जाता साङ्गश्च मन्त्रपूर्वकम्

తర్వాత ఆ పవిత్ర వ్రతంలో ఆదిత్యుల సంఖ్యకు సమానంగా బ్రాహ్మణులకు భోజనం పెట్టాలి. ఈ విధంగా మంత్రపూర్వకంగా, సాంగంగా, ‘లక్ష-పూజ’ యథావిధిగా సంపూర్ణమగును.

Verse 44

शतमष्टोत्तरं तत्र मंत्रे विधिरुदाहृतः । तिलानां च पलं लक्षं महापातकनाशनम्

ఇక్కడ మంత్రజప విధి నూరెనిమిది సార్లు అని ప్రకటించబడింది. అలాగే నువ్వుల దానం—లక్ష పలములు—మహాపాతకాలను నశింపజేయును.

Verse 45

एकादशपलैरेव लक्षमानमुदाहृतम् । पूर्ववत्पूजनं तत्र कर्तव्यं हितकाम्यया

కేవలం పదకొండు పలములతోనే ‘లక్ష’ ప్రమాణమని చెప్పబడింది. అక్కడ తన హితాన్ని కోరుతూ, మునుపటివిధంగానే పూజ చేయవలెను.

Verse 46

भोज्या वै ब्राह्मणास्तस्मादत्र कार्या नरेण हि । महापातकजं दुखं तत्क्षणान्नश्यति ध्रुवम्

కాబట్టి ఈ విషయంలో మనిషి తప్పక బ్రాహ్మణులకు భోజనం పెట్టవలెను; మహాపాతకములవలన పుట్టిన దుఃఖము ఆ క్షణముననే నిశ్చయంగా నశించును।

Verse 47

यवपूजा तथा प्रोक्ता लक्षेण परमा शिवे । प्रस्थानामष्टकं चैव तथा प्रस्थार्द्धकं पुनः

ఇలా యవపూజ ఉపదేశించబడింది—అది పరమశివునకు అత్యంత ప్రియమైనది; లక్షణమనే నియమప్రకారం—ఎనిమిది ప్రస్థములు, మరల అర్ధప్రస్థము।

Verse 48

पलद्वययुतं तत्र मानमेतत्पुरातनम् । यवपूजा च मुनिभिः स्वर्गसौख्यविवर्द्धिनी

అక్కడ ఈ పురాతన ప్రమాణము ‘రెండు పలములు’ బరువుగా చెప్పబడింది; మునులు చేసిన యవపూజ స్వర్గసౌఖ్యాన్ని వృద్ధి చేయునది।

Verse 49

प्राजापत्यं ब्राह्मणानां कर्तव्यं च फलेप्सुभिः । गोधूमान्नैस्तथा पूजा प्रशस्ता शंकरस्य वै

ఫలాపేక్ష గల బ్రాహ్మణులు ప్రాజాపత్య వ్రతాన్ని తప్పక ఆచరించవలెను; అలాగే గోధూమాన్నంతో చేసిన శంకరపూజ విశేషంగా ప్రశంసనీయం।

Verse 50

संततिर्वर्द्धते तस्य यदि लक्षावधिः कृता । द्रोणार्द्धेन भवेल्लक्षं विधानं विधिपूर्वकम्

లక్ష పరిమితి వరకు పూర్తి చేస్తే అతని సంతతి వృద్ధి చెందును; అర్ధ ద్రోణ ప్రమాణంతో విధిపూర్వకంగా చేస్తే అది ‘లక్ష’ సిద్ధిగా భావించబడును।

Verse 51

मुद्गानां पूजने देवः शिवो यच्छति वै सुखम् । प्रस्थानां सप्तकेनैव प्रस्थार्द्धेनाथवा पुनः

ముద్గము (పెసర)ను పూజలో సమర్పించినప్పుడు దేవుడు శివుడు నిశ్చయంగా ఆధ్యాత్మిక సుఖాన్ని ప్రసాదించును—ఏడు ప్రస్థల ప్రమాణముతో గానీ, లేక మళ్లీ అర్ధ ప్రస్థముతో గానీ।

Verse 52

पलद्वययुतेनैव लक्षमुक्तं पुरातनैः । ब्राह्मणाश्च तथा भोज्या रुद्रसंख्याप्रमाणतः

పురాతనులు ‘లక్ష’ అనగా రెండు పలములు కలిపినదిగా గ్రహించవలెనని చెప్పారు. అలాగే రుద్ర-సంఖ్యా ప్రమాణమునుబట్టి బ్రాహ్మణులకు భోజనం పెట్టవలెను।

Verse 53

प्रियंगुपूजनादेव धर्माध्यक्षे परात्मनि । धर्मार्थकामा वर्द्धंते पूजा सर्वसुखावहा

ధర్మాధ్యక్షుడైన పరమాత్మ (శివుడు)ను ప్రియంగు పుష్పములతో పూజించుట మాత్రమున ధర్మ, అర్థ, కామములు వృద్ధి చెందును; ఆ పూజ సర్వసుఖప్రదాయిని.

Verse 54

प्रस्थैकेन च तस्योक्तं लक्षमेकं पुरातनैः । ब्रह्मभोजं तथा प्रोक्तमर्कसंख्याप्रमाणतः

పూర్వులు చెప్పినట్లు, దీని ఒక్క ప్రస్థ దానం చేస్తే లక్ష దానాల పుణ్యం లభిస్తుంది. అర్క-సంఖ్య ప్రమాణం ప్రకారం ఇది బ్రహ్మభోజానికి సమానమని కూడా ప్రకటించారు.

Verse 55

राजिकापूजनं शंभोश्शत्रोर्मृत्युकरं स्मृतम् । सार्षपानां तथा लक्षं पलैर्विशतिसंख्यया

రాజికా (ఆవాలు)తో శంభువును పూజించడం శత్రువుకు మృత్యుకారకమని స్మృతిలో చెప్పబడింది. అలాగే ఇరవై పలల బరువుగా లక్ష ఆవాల గింజలు అర్పించాలి.

Verse 56

तेषां च पूजनादेव शत्रोर्मृत्युरुदाहृतः । आढकीनां दलैश्चैव शोभयित्वार्चयेच्छिवम्

ఆ ద్రవ్యాలతోనే పూజ చేయడం వల్ల శత్రువు మరణం (నాశం) సంభవిస్తుందని చెప్పబడింది. ఆఢకీ ఆకులతో అలంకరించి శివుని అర్చించాలి।

Verse 57

वृता गौश्च प्रदातव्या बलीवर्दस्तथैव च । मरीचिसंभवा पूजा शत्रोर्नाशकरी स्मृता

విధివిధానంగా అలంకరించిన ఆవును దానం చేయాలి; అలాగే ఎద్దును కూడా. మరీచి-సంభవమైన (శుద్ధ సాత్త్విక) ద్రవ్యాలతో చేసిన పూజ శత్రునాశకమని స్మరించబడింది।

Verse 58

आढकीनां दलैश्चैव रंजयि त्वार्चयेच्छिवम् । नानासुखकरी ह्येषा पूजा सर्वफलप्रदा

ఆఢకీ ఆకులతో అలంకరించి శివుని అర్చించాలి. ఈ పూజ అనేక సుఖాలను కలిగించేది, సమస్త ఫలాలను ప్రసాదించేది।

Verse 59

धान्यमानमिति प्रोक्तं मया ते मुनिसत्तम । लक्षमानं तु पुष्पाणां शृणु प्रीत्या मुनीश्वर

ఓ మునిశ్రేష్ఠా! ‘ధాన్య-మానం’ అనే కొలతను నేను నీకు వివరించాను. ఇప్పుడు ఓ మునీశ్వరా, ఆనందభక్తితో పుష్పాల ‘లక్ష-మానం’ వినుము.

Verse 60

प्रस्थानां च तथा चैकं शंखपुष्पसमुद्भवम् । प्रोक्तं व्यासेन लक्षं हि सूक्ष्ममानप्रदर्शिना

సూక్ష్మమైన ప్రమాణాలనూ వెల్లడించే వ్యాసుడు ఇలా ప్రకటించాడు—‘లక్ష’ అనేది ఒక్క ఏకకం; అది ‘ప్రస్థ’ కొలతతోను, శంఖపుష్పాధారిత లెక్కతోను ఉద్భవించినది.

Verse 61

प्रस्थैरेकादशैर्जातिलक्षमानं प्रकीर्तितम् । यूथिकायास्तथा मानं राजिकायास्तदर्द्धकम्

జాతీ (మల్లె) పుష్పమునకు ప్రమాణము ఒక లక్షమని, అది పదకొండు ప్రస్థలుగా గణించబడినదని ప్రకటించబడింది. యూథికాకూ అదే ప్రమాణము; రాజికాకు దాని సగము.

Verse 62

प्रस्थैर्विंशतिकैश्चैव मल्लिकामान मुत्तमम् । तिलपुष्पैस्तथा मानं प्रस्थान्न्यूनं तथैव च

మల్లికా (మల్లె) పుష్పమునకు ఉత్తమ ప్రమాణము ఇరవై ప్రస్థలని నిర్దేశించబడింది. తిలపుష్పమునకును ప్రమాణము ప్రస్థకన్నా కొద్దిగా తక్కువగా చెప్పబడింది.

Verse 63

ततश्च द्विगुणं मानं करवीरभवे स्मृतम् । निर्गुंडीकुसुमे मानं तथैव कथितं बुधैः

అనంతరం కరవీర (గన్నేరు) పుష్పాలతో అర్పణలో ప్రమాణము ద్విగుణమని స్మృతిలో చెప్పబడింది. నిర్గుండీ కుసుమములకును పండితులు అదే ప్రమాణమని బోధించారు.

Verse 64

कर्णिकारे तथा मानं शिरीषकुसुमे पुनः । बंधुजीवे तथा मानं प्रस्थानं दशकेन च

కర్ణికార పుష్పమునకును అదే ప్రమాణము, మరల శిరీష కుసుమమునకును అలాగే. బంధుజీవ పుష్పమునకును ప్రమాణము నిర్ధారితం—దశ ప్రస్థ పరిమాణముగా.

Verse 65

इत्याद्यैर्विविधै मानं दृष्ट्वा कुर्याच्छिवार्चनम् । सर्वकामसमृध्यर्थं मुक्त्यर्थं कामनोज्झितः

ఇలా ఇతర వివిధ ప్రమాణాల ద్వారా విధి-మానాన్ని గ్రహించి యథావిధిగా శివార్చన చేయాలి. సమస్త ధర్మ్యకామసిద్ధి మరియు మోక్షార్థం, కామనలను విడిచి శివుని ఆరాధించాలి.

Verse 66

अतः परं प्रवक्ष्यामि धारापूजाफलं महत् । यस्य श्रवणमात्रेण कल्याणं जायते नृणाम्

ఇకపై నేను ధారాపూజ యొక్క మహత్తర ఫలాన్ని చెప్పుదును. దానిని కేవలం వినడమే మనుష్యులకు మంగళాన్ని కలిగిస్తుంది.

Verse 67

विधानपूर्वकं पूजां कृत्वा भक्त्या शिवस्य वै । पश्चाच्च जलधारा हि कर्तव्या भक्तितत्परैः

విధిపూర్వకంగా భక్తితో శివపూజ చేసి, భక్తిలో నిష్ఠగల భక్తులు అనంతరం తప్పక జలధార (నిరంతర జలాభిషేకం) చేయవలెను।

Verse 68

ज्वरप्रलापशांत्यर्थं जल धारा शुभावहा । शतरुद्रियमंत्रेण रुद्रस्यैकादशेन तु

జ్వరం మరియు ప్రలాపం శాంతించుటకు జలధార శుభప్రదమై క్షేమాన్ని కలిగిస్తుంది; శతరుద్రీయ మంత్రంతోను, రుద్రుని ఏకాదశ ఆహ్వానంతోను అది చేయబడుతుంది।

Verse 69

रुद्रजाप्येन वा तत्र सूक्तेन् पौरुषेण वा । षडंगेनाथ वा तत्र महामृत्युंजयेन च

అక్కడ రుద్రమంత్ర జపంతో గానీ, పురుషసూక్తంతో గానీ; లేదా షడంగ (అంగన్యాసాది) విధితో, మహామృత్యుంజయ మంత్రంతో కూడ (ఆరాధన) చేయవచ్చు।

Verse 70

गायत्र्या वा नमोंतैश्च नामभिः प्रणवादिभिः । मंत्रैवाथागमोक्तैश्च जलधारादिकं तथा

జలధార మొదలైన ఉపచారాలు గాయత్రీతో, ‘నమో’ యుక్త మంత్రాలతో, ప్రణవం (ఓం)తో ప్రారంభమయ్యే దివ్య నామాలతో, లేదా ఆగమోక్త మంత్రాలతో కూడా చేయవచ్చు।

Verse 71

सुखसंतानवृद्ध्यर्थं धारापूजनमुत्तमम् । नानाद्रव्यैः शुभैर्दिव्यैः प्रीत्या सद्भस्मधारिणा

సుఖమూ సంతానవృద్ధికోసం ధారా-పూజనే ఉత్తమమని చెప్పబడింది—సద్భస్మధారి భక్తుడు ప్రేమతో, అనేక శుభ దివ్య ద్రవ్యాలతో ఆచరించునది।

Verse 72

घृतधारा शिवे कार्या यावन्मंत्रसहस्रकम् । तदा वंशस्य विस्तारो जायते नात्र संशयः

వెయ్యి మంత్రాలు జపించు కాలమంతా శివునికి ఘృతధార అర్పించవలెను. అప్పుడు వంశవిస్తారం కలుగును—ఇందులో సందేహం లేదు।

Verse 73

एवं मदुक्तमंत्रेण कार्यं वै शिवपूजनम् । ब्रह्मभोज्यं तथा प्रोक्तं प्राजापत्यं मुनीश्वरैः

ఇలా నేను చెప్పిన మంత్రంతోనే శివపూజను నిశ్చయంగా చేయవలెను. బ్రాహ్మణభోజనమును కూడా మునీశ్వరులు ‘ప్రాజాపత్య’ కర్మమని ప్రకటించారు।

Verse 74

केवलं दुग्धधारा च तदा कार्या विशेषतः । शर्करामिश्रिता तत्र यदा बुद्धिजडो भवेत्

ఆ సమయంలో ప్రత్యేకంగా కేవలం పాలధారనే అర్పించవలెను. మరియు బుద్ధి జడమై మందగించినప్పుడు, ఆ పాలలో చక్కెర కలిపి (అర్పించవలెను)।

Verse 75

तस्या संजायते जीवसदृशी बुद्धिरुत्तमा । यावन्मंत्रायुतं न स्यात्तावद्धाराप्रपूजनम्

ఆ భక్తునిలో జాగృత జీవచైతన్యంలాంటి ఉత్తమ బుద్ధి ఉద్భవిస్తుంది. మంత్రాన్ని పదివేల సార్లు జపం పూర్తయ్యే వరకు ధారా-రూపంగా నిరంతర అర్పణతో పూజ కొనసాగించాలి.

Verse 76

यदा चोच्चाटनं देहे जायते कारणं विना । यत्र कुत्रापि वा प्रेम दुःखं च परिवर्द्धितम्

దేహంలో కారణం లేకుండానే కలత, చలనం కలిగినట్లు అనిపించి, ఎక్కడైనా ఎవరి పట్లనైనా ప్రేమమూ దుఃఖమూ పెరుగుతుంటే—ఇది అదృశ్య శక్తుల అర్థవంతమైన సూచనగా గ్రహించాలి; శివశరణం పొంది సమ్యగారాధనతో అంతఃస్థైర్యాన్ని పునః పొందాలి.

Verse 77

स्वगृहे कलहो नित्यं यदा चैव प्रजायते । तद्धारायां कृतायां वै सर्वं दुःखं विलीयते

స్వగృహంలో నిత్యం కలహం కలుగునప్పుడు, ఆ పవిత్ర ధారా-విధి నియమంగా చేయబడితే సమస్త దుఃఖం నిశ్చయంగా లయమవుతుంది।

Verse 78

शत्रूणां तापनार्थं वै तैलधारा शिवोपरि । कर्तव्या सुप्रयत्नेन कार्यसिद्धिर्धुवं भवेत्

శత్రువులను శమింపజేయుటకై శివలింగంపై నూనె ధారను మహా ప్రయత్నంతో చేయవలెను; అలా చేస్తే కార్యసిద్ధి నిశ్చయంగా కలుగును।

Verse 79

मासि तेनैव तैलेन भोगवृद्धिः प्रजायते । सार्षपेनैव तैलेन शत्रुनाशोभवेद्ध्रुवम्

అదే నూనెతో ఒక నెలపాటు చేయుటవలన భోగసంపద వృద్ధి చెందును; సరిసప నూనెతో శత్రునాశం నిశ్చయంగా జరుగును।

Verse 80

मधुना यक्षराजो वै गच्छेच्च शिवपूजनात । धारा चेक्षुरसस्यापि सर्वानन्दकरी शिवे

శివపూజలో తేనె అర్పించుటవలన యక్షరాజపదం నిశ్చయంగా లభించును; చెరకు రసధార కూడా శివునకు సమర్పితమై సర్వానందకరమగును।

Verse 81

धारा गंगाजलस्यैव भुक्तिमुक्तिफलप्रदा । एतास्सर्वाश्च याः प्रोक्ता मृत्यंजयसमुद्भवाः

గంగాజలపు ఒక్క ధారయే భోగమోక్ష ఫలాలను ప్రసాదిస్తుంది. ఇక్కడ చెప్పబడిన ఇవన్నీ మృత్యుంజయుడైన శివుని నుండే ఉద్భవించినవి।

Verse 82

तत्राऽयुतप्रमाणं हि कर्तव्यं तद्विधानतः । कर्तव्यं ब्राह्मणानां च भोज्यं वै रुद्रसंख्यया

అక్కడ విధి ప్రకారం పదివేల పరిమాణంలో నిశ్చయంగా ఆచరణ చేయాలి; అలాగే రుద్రసంఖ్యకు తగినంతగా బ్రాహ్మణులను గౌరవించి భోజనం పెట్టాలి, శివుడు ప్రసన్నుడగుటకు।

Verse 83

एतत्ते सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोऽहं मुनीश्वर । एतद्वै सफलं लोके सर्वकामहितावहम्

ఓ మునీశ్వరా! మీరు నన్ను అడిగినదంతా నేను మీకు వివరించాను. ఈ ఉపదేశం లోకంలో ఫలప్రదమై, సమస్త ధర్మసమ్మత కోరికలకు హితాన్ని కలిగిస్తుంది।

Verse 84

स्कंदोमासहितं शंभुं संपूज्य विधिना सह । यत्फलं लभते भक्त्या तद्वदामि यथाश्रुतम्

విధిపూర్వకంగా ఉమా, స్కందులతో కూడిన శంభువును సమ్యక్ పూజించి, భక్తుడు భక్తిచేత పొందే ఫలాన్ని నేను యథాశ్రుతంగా చెప్పుచున్నాను।

Verse 85

अत्र भुक्त्वाखिलं सौख्यं पुत्रपौत्रादिभिः शुभम् । ततो याति महेशस्य लोकं सर्वसुखावहम्

ఇక్కడే కుమారులు, మనవళ్లు మొదలైనవారితో కలిసి సమస్త శుభసుఖాలను అనుభవించి, అనంతరం సర్వానందప్రదమైన మహేశ్వర (శివ) లోకాన్ని పొందుతాడు।

Verse 86

सूर्यकोटिप्रतीकाशैर्विमानैः सर्वकामगैः । रुद्रकन्यासमाकीर्णैर्गेयवाद्यसमन्वितैः

కోటికోట్ల సూర్యుల వలె ప్రకాశించే, సమస్త కోరికలను నెరవేర్చుటకు ఇష్టానుసారంగా సంచరించే విమానములు ఉండెను; వాటిలో రుద్రకన్యలు నిండియుండి, గానమూ వాద్యనాదమూ తోడుండెను।

Verse 87

क्रीडते शिवभूतश्च यावदाभूतसंप्लवम् । ततो मोक्षमवाप्नोति विज्ञानं प्राप्य चाव्ययम्

శివభూతుడై అతడు శివసాన్నిధ్యంలో, సమస్త భూతముల ప్రళయము వరకు క్రీడించును; అనంతరం అవ్యయమైన విజ్ఞానాన్ని పొందించి మోక్షాన్ని అందుకొనును।