Shiva Purana — Rudra Samhita, Shloka 16

मुनिप्रश्नवर्णनम्

Description of the Sages’ Questions

Devanagari script

सद्यः प्रसन्नो भगवान्भवतीत्यनुशश्रुम । भक्तप्रयासं स महान्न पश्यति दयापरः

Transliteration

sadyaḥ prasanno bhagavānbhavatītyanuśaśruma | bhaktaprayāsaṃ sa mahānna paśyati dayāparaḥ

Translation

భక్తితో శరణు వచ్చినవాడిపై భగవాన్ భవుడు (శివుడు) తక్షణమే ప్రసన్నుడవుతాడని మేము విన్నాము. కరుణాపరుడైన ఆ మహానుభావుడు భక్తుని శ్రమకష్టాలను కూడా లెక్కచేయడు.

Word by Word

• सद्यः: immediately
• सद्यः: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सद्यस् (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (क्रियाविशेषण/adverb): ‘तत्क्षणम्/तुरन्तम्’

• प्रसन्नः: pleased
• प्रसन्नः: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्रसन्न (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; विशेषण (qualifier)

• भगवान्: the Lord
• भगवान्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भगवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• भवति: (you) sir / your honor
• भवति: Sambodhyam (सम्बोध्य)
• Type: Noun
• Root: भवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; संबोधनार्थे आदर-प्रयोगः (honorific ‘your lordship’)

• इति: thus
• इति: Vacana-paryavasāna (वचनपर्यवसान/quotative)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; इत्यादि-उद्धरणसूचक (quotative particle)

• अनुशश्रुम: we heard
• अनुशश्रुम: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: लिट् (Perfect/लिट्), उत्तमपुरुष (1st person), बहुवचन; उपसर्गः अनु-; ‘अनुशश्रुम’ = ‘श्रुतवन्तः’

• भक्त-प्रयासम्: the devotee’s effort
• भक्त-प्रयासम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: भक्त (प्रातिपदिक) + प्रयास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (भक्तस्य प्रयासः)

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; सर्वनाम (pronoun)

• महान्: great
• महान्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; विशेषण

• न: not
• न: Pratiṣedha (प्रतिषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय (negation particle)

• पश्यति: sees / considers
• पश्यति: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लट् (Present/लट्), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन

• दयापरः: compassionate
• दयापरः: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दया (प्रातिपदिक) + पर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; तत्पुरुषः (दयायां परः = दयापरः)

Speaker

Sūta Gosvāmin (narrating to the sages at Naimiṣāraṇya)

Shaiva Theology

Tattva Level: pati

Shiva Form: Sadāśiva

Characters & Entities

• Shiva

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It teaches that Śiva, the supreme Pati, responds swiftly to sincere bhakti; His grace is compassion-driven and not dependent on the devotee’s capacity to endure austerities.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

In Saguna worship—especially Liṅga-pūjā—Śiva is approached as the merciful Lord who accepts simple offerings and heartfelt devotion, granting prasāda quickly rather than weighing personal hardship.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

Emphasize steady bhakti practices such as daily Liṅga-abhiṣeka and japa of the Pañcākṣarī mantra “Om Namaḥ Śivāya,” trusting Śiva’s compassion rather than overstraining in austerity.