मुनिप्रश्नवर्णनम् (Description of the Sages’ Questions)

Verse 1

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां प्रथमखंडे सृष्ट्युपाख्याने मुनिप्रश्नवर्णनो नाम प्रथमोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీశివ మహాపురాణంలోని ద్వితీయ విభాగమైన ‘రుద్రసంహిత’లో, ప్రథమ ఖండమైన ‘సృష్ట్యుపాఖ్యాన’ంలో, ‘మునుల ప్రశ్నల వర్ణన’ అనే పేరుగల మొదటి అధ్యాయం.

Verse 2

वन्दे शिवन्तम्प्रकृतेरनादिम्प्रशान्तमेकम्पुरुषोत्तमं हि । स्वमायया कृत्स्नमिदं हि सृष्ट्वा नभोवदन्तर्बहिरास्थितो यः

ప్రకృతికన్నా ముందే అనాది, పరమ శాంత స్వరూపుడు, ఏకైక పురుషోత్తముడైన ఆ మంగళకర శివునికి నేను వందనం చేస్తాను; ఆయన తన మాయతో ఈ సమస్త జగత్తును సృష్టించి, ఆకాశంలా అంతర్భాగమునూ బాహ్యమునూ స్థితుడై ఉన్నాడు.

Verse 3

वन्देतरस्थं निजगूढरूपं शिवंस्वतस्स्रष्टुमिदम्विचष्टे । जगन्ति नित्यम्परितो भ्रमंति यत्सन्निधौ चुम्बकलोहवत्तम्

పరాత్పరుడై నిలిచిన, తన నిజ స్వరూపం గూఢమైన ఆ శివునికి నేను వందనం చేస్తాను; ఆయన స్వభావతః ఈ ప్రపంచాన్ని సృష్టించుటకు సంకల్పిస్తాడు. ఆయన సన్నిధిలో సమస్త లోకాలు నిత్యం పరిభ్రమిస్తాయి—చుంబకానికి ఇనుము ఆకర్షితమయ్యేలా.

Verse 4

व्यास उवाच । जगतः पितरं शम्भुञ्जगतो मातरं शिवाम् । तत्पुत्रश्च गणाधीशन्नत्वैतद्वर्णयामहे

వ్యాసుడు పలికెను—జగత్తుకు తండ్రియైన శంభువుకు, జగత్తుకు తల్లియైన శివాకు, మరియు వారి కుమారుడైన గణాధీశునికి నమస్కరించి, ఇప్పుడు ఈ పవిత్ర వృత్తాంతాన్ని వర్ణించుదము.

Verse 5

एकदा मुनयस्सर्वे नैमिषारण्य वासिनः । पप्रच्छुर्वरया भक्त्या सूतन्ते शौनकादयः

ఒకసారి నైమిషారణ్యంలో నివసించే శౌనకాది సమస్త మునులు ఉత్తమ భక్తితో, హే సూతా, మిమ్మల్ని శ్రద్ధతో ప్రశ్నించారు।

Verse 6

ऋषय ऊचुः । विद्येश्वरसंहितायाः श्रुता सा सत्कथा शुभा । साध्यसाधनखंडा ख्या रम्याद्या भक्तवत्सला

ఋషులు పలికిరి—మేము విద్యేశ్వరసంహితలోని ఆ శుభమైన పవిత్ర సత్కథను విన్నాము; అది ‘సాధ్య-సాధన ఖండం’ అని ప్రసిద్ధి. అది ఆది నుంచే రమ్యమై, భక్తులపై వాత్సల్యముతో నిండినది.

Verse 7

सूत सूत महाभाग चिरञ्जीव सुखी भव । यच्छ्रावयसि नस्तात शांकरीं परमां कथाम्

ఓ సూతా, ఓ మహాభాగ్యవంతుడా! నీవు చిరంజీవిగా సుఖంగా ఉండుము. ఓ తాతా, నీవు మాకు శాంకరీయైన పరమ పవిత్ర కథను శ్రవణం చేయిస్తున్నావు.

Verse 8

पिबन्तस्त्वन्मुखाम्भोजच्युतं ज्ञानामृतम्वयम् । अवितृप्ताः पुनः किंचित्प्रष्टुमिच्छामहेऽनघ

మేము మీ ముఖపద్మం నుండి జారే జ్ఞానామృతాన్ని పానము చేస్తున్నాము; అయినా తృప్తి కలగడం లేదు. ఓ నిర్దోషుడా, మేము ఇంకొంచెం ప్రశ్నించదలచుకున్నాము.

Verse 9

व्यासप्रसादात्सर्वज्ञो प्राप्तोऽसि कृतकृत्यताम् । नाज्ञातम्विद्यते किंचिद्भूतं भब्यं भवच्च यत्

వ్యాసుని అనుగ్రహంతో మీరు సర్వజ్ఞుడై, కృతకృత్య స్థితిని పొందారు. భూతం, భవిష్యత్తు, వర్తమానం—ఏదీ మీకు అజ్ఞాతం కాదు.

Verse 10

गुरोर्व्यासस्य सद्भक्त्या समासाद्य कृपां पराम् । सर्वं ज्ञातं विशेषेण सर्वं सार्थं कृतं जनुः

గురు వ్యాసునిపై సద్భక్తితో ఆయన పరమ కృపను పొందినందున, మీరు విశేషంగా సమస్తాన్ని గ్రహించారు; ఈ మానవ జన్మను సంపూర్ణంగా సార్థకం చేసుకున్నారు.

Verse 11

इदानीं कथय प्राज्ञ शिवरूपमनुत्तमम् । दिव्यानि वै चरित्राणि शिवयोरप्यशेषतः

ఇప్పుడు, ఓ ప్రాజ్ఞా, పరమోన్నతమైన భగవాన్ శివుని స్వరూపమును వివరించుము; అలాగే శివుడు మరియు ఆయన శక్తి—ఈ ఇద్దరి దివ్య చరిత్రలను కూడా ఏమీ మిగల్చకుండా చెప్పుము।

Verse 12

अगुणो गुणतां याति कथं लोके महेश्वरः । शिवतत्त्वं वयं सर्वे न जानीमो विचारतः

నిజంగా గుణాతీతుడైన మహేశ్వరుడు ఈ లోకంలో గుణవంతుడిగా ఎలా చెప్పబడుతున్నాడు? మేమందరం విచారించినా శివతత్త్వాన్ని యథార్థంగా తెలియము।

Verse 13

सृष्टेः पूर्वं कथं शंभुस्स्वरूपेणावतिष्ठते । सृष्टिमध्ये स हि कथं क्रीडन्संवर्त्तते प्रभुः

సృష్టికి ముందు శంభువు తన స్వస్వరూపంలో ఎలా నిలిచి ఉంటాడు? సృష్టి మధ్యలో అదే ప్రభువు దివ్యలీలగా క్రీడిస్తూ సంహారాన్ని కూడా ఎలా చేస్తాడు?

Verse 14

तदन्ते च कथन्देवस्स तिष्ठति महेश्वरः । कथम्प्रसन्नतां याति शंकरो लोकशंकरः

అదంతం తరువాత ఆ దేవుడు మహేశ్వరుడు ఎలా స్థితి చెందుతాడు? లోకశంకరుడైన శంకరుడు ఎలా ప్రసన్నుడవుతాడు?

Verse 15

स प्रसन्नो महेशानः किं प्रयच्छति सत्फलम् । स्वभक्तेभ्यः परेभ्यश्च तत्सर्वं कथयस्व नः

మహేశానుడు ప్రసన్నుడైతే తన భక్తులకు మరియు ఇతరులకు కూడా ఏ సత్యమైన, శుభమైన ఫలాన్ని ప్రసాదిస్తాడు? అది అంతా మాకు చెప్పండి।

Verse 16

सद्यः प्रसन्नो भगवान्भवतीत्यनुशश्रुम । भक्तप्रयासं स महान्न पश्यति दयापरः

భక్తితో శరణు వచ్చినవాడిపై భగవాన్ భవుడు (శివుడు) తక్షణమే ప్రసన్నుడవుతాడని మేము విన్నాము. కరుణాపరుడైన ఆ మహానుభావుడు భక్తుని శ్రమకష్టాలను కూడా లెక్కచేయడు.

Verse 17

ब्रह्माविष्णुर्महेशश्च त्रयो देवाश्शिवांगजाः । महेशस्तत्र पूर्णांशस्स्वयमेव शिवोऽपरः

బ్రహ్మ, విష్ణు, మహేశుడు—ఈ ముగ్గురు దేవులు శివుని అంగజులు. అయితే వారిలో మహేశుడు పూర్ణాంశుడు; ఆయన సాక్షాత్తు శివుడే, శివునికి భిన్నుడు కాదు.

Verse 18

तस्याविर्भावमाख्याहि चरितानि विशेषतः । उमाविर्भावमाख्याहि तद्विवाहं तथा प्रभो

ప్రభో, ఆయన దివ్య అవిర్భావాన్ని మరియు పవిత్ర చరిత్రలను విశేషంగా వివరించి చెప్పండి. అలాగే ఉమాదేవి అవిర్భావాన్ని, వారి వివాహ వృత్తాంతాన్ని కూడా వర్ణించండి.

Verse 19

तद्गार्हस्थ्यं विशेषेण तथा लीलाः परा अपि । एतत्सर्वं तदन्यच्च कथनीयं त्वयाऽनघ

ఆయన గార్హస్థ్యాన్ని విశేషంగా, అలాగే పరమమైన దివ్య లీలలను కూడా వర్ణించండి. హే నిర్దోషుడా, ఇవన్నీ మరియు దీనికి సంబంధించిన మరెన్నో మీరు చెప్పవలెను.

Verse 20

व्यास उवाच । इति पृष्टस्तदा तैस्तु सूतो हर्षसमन्वितः । स्मृत्वा शंभुपदांभोजम्प्रत्युवाच मुनीश्वरान्

వ్యాసుడు పలికెను: ఈ విధంగా వారు ప్రశ్నించగా సూతుడు హర్షంతో నిండిపోయాడు. శంభువు (శివుడు) పాదపద్మాలను స్మరించి, ఆ మునీశ్వరులకు ప్రత్యుత్తరం చెప్పాడు.

Verse 21

सूत उवाच । सम्यक्पृष्टं भवद्भिश्च धन्या यूयं मुनीश्वराः । सदाशिवकथायां वो यज्जाता नैष्ठिकी मतिः

సూతుడు అన్నాడు—మీరు సమ్యకంగా ప్రశ్నించారు. ఓ మునీశ్వరులారా, మీరు ధన్యులు; ఎందుకంటే సదాశివకథ పట్ల మీలో నిష్ఠతో కూడిన ఏకాగ్ర సంకల్పం జన్మించింది।

Verse 22

सदाशिवकथाप्रश्नः पुरुषांस्त्रीन्पुनाति हि । वक्तारं पृच्छकं श्रोतॄञ्जाह्नवीसलिलं यथा

సదాశివకథ గురించి అడిగిన ప్రశ్న స్త్రీ-పురుష భేదం లేకుండా ముగ్గురినీ పవిత్రం చేస్తుంది—వక్తను, ప్రశ్నించువాడిని, శ్రోతలను—జాహ్నవీ (గంగ) జలంలాగా।

Verse 23

शंभोर्गुणानुवादात्को विरज्येत पुमान्द्विजाः । विना पशुघ्नं त्रिविधजनानन्दकरात्सदा

ఓ ద్విజులారా! శంభువు గుణానువాదం (కీర్తనం) నుండి ఎవరు విరక్తి చెందగలరు? పశుఘ్నుడు—ఎల్లప్పుడూ త్రివిధ జనులకు ఆనందం కలిగించువాడు—ఆయనను తప్పించి సదా అటువంటి హర్షాన్ని ఇవ్వగలవాడు ఎవరు?

Verse 24

गीयमानो वितृष्णैश्च भवरोगौषधोऽपि हि । मनःश्रोत्राभिरामश्च यत्तस्सर्वार्थदस्स वै

వితృష్ణులచే గానమయ్యే వేళ అది నిజంగా భవరోగానికి ఔషధమవుతుంది. మనస్సుకూ చెవికీ రమ్యంగా ఉండుటవలన అదే నిశ్చయంగా సమస్త పురుషార్థాలను ప్రసాదిస్తుంది।

Verse 25

कथयामि यथाबुद्धि भवत्प्रश्नानुसारतः । शिवलीलां प्रयत्नेन द्विजास्तां शृणुतादरात्

మీ ప్రశ్నలకు అనుగుణంగా, నా బుద్ధి మేరకు నేను శివుని దివ్యలీలను వివరిస్తాను. ఓ ద్విజ మునులారా, దానిని శ్రద్ధతో, ప్రయత్నపూర్వకంగా వినండి.

Verse 26

भवद्भिः पृच्छ्यते यद्वत्तत्तथा नारदेन वै । पृष्टं पित्रे प्रेरितेन हरिणा शिवरूपिणा

మీరు ఇప్పుడు ఎలా ప్రశ్నిస్తున్నారో, అలాగే నారదుడూ నిజంగా ప్రశ్నించాడు—తన తండ్రి ప్రేరణతో—శివరూపాన్ని ధరించిన హరిని.

Verse 27

ब्रह्मा श्रुत्वा सुतवचश्शिवभक्तः प्रसन्नधीः । जगौ शिवयशः प्रीत्या हर्षयन्मुनिसत्तमम्

తన కుమారుని మాటలు విని, శివభక్తుడై ప్రసన్నమనస్సుతో ఉన్న బ్రహ్మ ప్రేమానందంతో పరమేశ్వర శివుని యశస్సును గానంచేసి, ఆ శ్రేష్ఠ మునిని ఆనందింపజేశాడు.

Verse 28

व्यास । सूतोक्तमिति तद्वाक्यमाकर्ण्य द्विजसत्तमाः । पप्रच्छुस्तत्सुसंवादं कुतूहलसमन्विताः

వ్యాసుడు పలికెను—‘ఇది సూతుని వాక్యం’ అని విని, శ్రేష్ఠ ద్విజ ఋషులు కుతూహలంతో నిండిపోయి, ఆ శుభమయమైన ఉత్తమ సంభాషణను విస్తరింపజేయమని మరల ప్రశ్నించారు।

Verse 29

ऋषय ऊचुः । सूत सूत महाभाग शैवोत्तम महामते । श्रुत्वा तव वचो रम्यं चेतो नस्सकुतूहलम्

ఋషులు పలికిరి—ఓ సూతా, ఓ సూతా! మహాభాగ్యుడా, శైవోత్తమా, మహామతీ! నీ రమ్యమైన వచనాలు విని మా హృదయాలు మరింత తెలుసుకోవాలనే కుతూహలంతో నిండిపోయాయి।

Verse 30

कदा बभूव सुखकृद्विधिनारदयोर्महान् । संवादो यत्र गिरिशसु लीला भवमोचिनी

విధి (బ్రహ్మ) మరియు నారదుల మధ్య జరిగిన ఆ మహత్తర, సుఖప్రద సంభాషణ ఎప్పుడు జరిగింది—అందులో గిరీశుడు (శివుడు) భవబంధనాన్ని విడిపించే దివ్య లీలను వివరించారు?

Verse 31

विधिनारदसंवादपूर्वकं शांकरं यशः । ब्रूहि नस्तात तत्प्रीत्या तत्तत्प्रश्नानुसारतः

ఓ తాత! విధాత బ్రహ్మా–నారద సంభాషణలో చెప్పబడిన శంకరుని మహిమను మాపై ప్రేమతో వివరించుము; మా ప్రశ్నల క్రమానుసారంగా తత్తత్తుగా సమాధానమిచ్చుము।

Verse 32

इत्याकर्ण्य वचस्तेषां मुनीनां भावितात्मनाम् । सूतः प्रोवाच सुप्रीतस्तत्संवादानुसारतः

ఆ భావితాత్ములైన మునుల మాటలను ఇలా విని, సూతుడు అత్యంత ఆనందించి, ఆ సంభాషణ క్రమానుసారంగా పలికెను।