वसन्तस्वरूपवर्णनम् — Description of the Form/Nature of Vasant(a)

Verse 1

सूत उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य ब्रह्मणो हि प्रजापतेः । प्रसन्नमानसो भूत्वा तं प्रोवाच स नारदः

సూతుడు అన్నాడు—ప్రజాపతి బ్రహ్మ వచనాలను ఇలా విని, మనస్సు ప్రసన్నమై నారదుడు ఆయనకు ప్రత్యుత్తరం చెప్పాడు.

Verse 2

नारद उवाच । ब्रह्मन् विधे महाभाग विष्णुशिष्य महामते । धन्यस्त्वं शिवभक्तो हि परतत्त्वप्रदर्शकः

నారదుడు అన్నాడు—ఓ బ్రహ్మన్, ఓ విధే, మహాభాగ్యవంతుడా, మహామతీ, విష్ణు శిష్యుడా! నీవు ధన్యుడవు; నీవు శివభక్తుడవు, పరతత్త్వాన్ని చూపించేవాడవు.

Verse 3

श्राविता सुकथा दिव्या शिवभक्तिविवर्द्धिनी । अरुंधत्यास्तथा तस्याः स्वरूपायाः परे भवे

శివభక్తిని పెంపొందించే ఆ దివ్య సుకథ ఆమెకు వినిపించబడింది; అలాగే తరువాతి జన్మలో అదే స్వరూపా యొక్క పునఃప్రకటన అయిన అరుంధతి కూడా దానిని శ్రవణం చేసింది.

Verse 4

इदानीं ब्रूहि धर्मज्ञ पवित्रं चरितं परम् । शिवस्य परपापघ्नं मंगलप्रदमुत्तमम्

ఇప్పుడు హే ధర్మజ్ఞా, పరమపవిత్రమైన శ్రీశివుని ఉత్తమ చరిత్రను చెప్పుము—అది మహాపాపాలను కూడా నశింపజేసి పరమ మంగళాన్ని ప్రసాదిస్తుంది।

Verse 5

गृहीतदारे कामे च दृष्टे तेषु गतेषु च । संध्यायां किं तपस्तप्तुं गतायामभवत्ततः

కాముడు తన భార్యను తీసుకొని కనిపించి, తరువాత వారు వెళ్లిపోయినప్పుడు—సంధ్యాకాలంలో తపస్సు చేయడానికి ఇంకేమి అవకాశం మిగిలింది? ఆ పవిత్ర వేళ గడిచాక మరేమి సాధ్యము?

Verse 6

सूत उवाच । इति श्रुत्वा वचस्तस्य ऋषेर्वै भावितात्मनः । सुप्रसन्नतरो भूत्वा ब्रह्मा वचनमब्रवीत्

సూతుడు పలికెను—ఆ భావితాత్ముడైన ఋషి మాటలు ఇలా విని, బ్రహ్మ మరింత ప్రసన్నుడై ప్రత్యుత్తరంగా పలికాడు।

Verse 7

ब्रह्मोवाच । शृणु नारद विप्रेन्द्र तदैव चरितं शुभम् । शिवलीलान्वितं भक्त्या धन्यस्त्वं शिवसेवकः

బ్రహ్మ పలికెను—ఓ నారదా, విప్రేంద్రా! ఆ శుభచరిత్రాన్ని వినుము; అది శివలీలతో యుక్తమై భక్తితో పరిపూర్ణమై ఉంది. నీవు ధన్యుడవు, శివసేవకుడవు।

Verse 8

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां सतीचरित्रे द्वितीये सतीखंडे वसंतस्वरूपवर्णनं नामाष्टमोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీశివమహాపురాణము ద్వితీయ గ్రంథమైన రుద్రసంహితలో, సతీచరిత్రంలోని ద్వితీయ సతీఖండమున ‘వసంతస్వరూపవర్ణన’ అనే అష్టమ అధ్యాయము సమాప్తమైంది।

Verse 9

चिंतयित्वा चिरं चित्ते शिवमायाविमोहितः । शिवे चेर्ष्यामकार्षं हि तच्छ्ृवृणुष्व वदामि ते

మనసులో చాలాకాలం ఆలోచించి, శివమాయచే మోహితుడనై, నేను నిజంగా శివునిపై ఈర్ష్య పడ్డాను. అది విను; నీకు నేను చెబుతున్నాను.

Verse 10

अथाहमगमं तत्र यत्र दक्षादयः स्थिताः । सरतिं मदनं दृष्ट्वा समदोह हि किञ्चन

ఆపై నేను దక్షుడు మొదలైనవారు ఉన్న చోటికి వెళ్లాను. రతిని ప్రేరేపించే మదనుణ్ని చూసి, నేను కొంత అంతరంగంలో కలత చెందాను.

Verse 11

दक्षमाभाष्य सुप्रीत्या परान्पुत्रांश्च नारद । अवोचं वचनं सोहं शिवमायाविमोहितः

ఓ నారదా, దక్షుణ్ని ఎంతో స్నేహంతో సంభోదించి, అతని ఇతర కుమారులతో కూడ, నేను—శివమాయచే మోహితుడనై—ఆ మాటలు పలికాను.

Verse 12

ब्रह्मोवाच । हे दक्ष हे मरीच्याद्यास्सुताः शृणुत मद्वचः । श्रुत्वोपायं विधेयं हि मम कष्टापनुत्तये

బ్రహ్ముడు పలికెను—ఓ దక్షా, ఓ మరీచి మొదలైన ఋషుల కుమారులారా, నా మాటలు వినండి. విని, నా దుఃఖ నివారణార్థం తగిన ఉపాయాన్ని తప్పక చేయండి.

Verse 13

कांताभिलाषमात्रं मे दृष्ट्वा शम्भुरगर्हयत् । मां च युष्मान्महायोगी धिक्कारं कृतवान्बहु

నాలో భర్త కోరిక యొక్క స్వల్ప ఛాయ మాత్రమే చూసి శంభువు నన్ను గర్హించాడు; ఆ మహాయోగి మళ్లీ మళ్లీ నన్ను మరియు మీ అందరినీ కూడా దూషించాడు.

Verse 14

तेन दुःखाभितप्तोहं लभेहं शर्म न क्वचित् । यथा गृह्णातु कांतां स स यत्नः कार्य एव हि

ఆ దుఃఖంతో దహించబడి నేను ఎక్కడా శాంతి పొందలేకున్నాను. కనుక ఆయన నన్ను ప్రియగా స్వీకరించునట్లు— ఆ దృఢ ప్రయత్నం తప్పక చేయవలసిందే।

Verse 15

यथा गृह्णातु कांतां स सुखी स्यां दुःखवर्जितः । दुर्लभस्य तु कामो मे परं मन्ये विचारतः

ఆ ప్రియుడు నన్ను వధువుగా స్వీకరించునట్లు; అప్పుడు నేను సుఖిగా, దుఃఖరహితంగా ఉంటాను. కాని ఆలోచిస్తే— అతి దుర్లభుడైన ఆయనను పొందాలనే నా కోరిక అత్యంత ఉన్నతమైనదిగా అనిపిస్తుంది।

Verse 16

कांताभिलाषमात्रं मे दृष्ट्वा शंभुरगर्हयत् । मुनीनां पुरतः कस्मात्स कांतां संग्रहीष्यति

నాలో కేవలం ప్రియాభిలాష యొక్క స్వల్ప చిహ్నం కనిపించగానే శంభువు నన్ను గర్హించాడు. మరి మునుల సమక్షంలో ఆయన ఎలా భార్యను స్వీకరిస్తాడు?

Verse 17

का वा नारी त्रिलोकेस्मिन् या भवेत्तन्मनाः स्थिता । योगमार्गमवज्ञाप्य तस्य मोहं करिष्यति

త్రిలోకాల్లో ఏ స్త్రీ తన మనస్సును ఆయనలోనే స్థిరంగా ఉంచగలదు? యోగమార్గాన్ని అవమానించి ఆమె ఆయనకు మోహమే కలిగిస్తుంది।

Verse 18

मन्मथोपि समर्थो नो भविष्यत्यस्य मोहने । नितांतयोगी रामाणां नामापि सहते न सः

మన్మథుడు (కామదేవుడు) కూడ అతనిని మోహింపజేయలేడు. అతడు పరమయోగి; ప్రలోభవిషయంగా స్త్రీల పేరు కూడా సహించడు.

Verse 19

अगृहीतेषुणा चैव हरेण कथमादिना । मध्यमा च भवेत्सृष्टिस्तद्वाचा नान्यवारिता

ఆదిపురుషుడైన హరి (విష్ణువు) ఇంకా బాణాన్ని కూడా ఎత్తుకోనియెడల, సృష్టి యొక్క మధ్యస్థ దశ ఎలా కలుగును? ఈ వాక్యమే ఇతర విరుద్ధ భావనలను నిరాకరిస్తుంది.

Verse 20

भुवि केचिद्भविष्यंति मायाबद्धा महासुराः । बद्धा केचिद्धरेर्नूनं केचिच्छंभोरुपायतः

భూమిపై కొందరు మహాసురులు మాయాబద్ధులై ఉద్భవించుదురు. కొందరు నిశ్చయంగా హరి (విష్ణు) చేత బద్ధులగుదురు; మరికొందరు శంభు (శివ) ఉపాయములచే నియంత్రింపబడుదురు.

Verse 21

संसारविमुखे शंभौ तथैकांतविरागिणि । अस्मादृते न कर्मान्यत् करिष्यति न संशयः

సంసారమునకు విముఖుడైన శంభువులో, అలాగే ఏకాంత వైరాగ్యమున నిలిచిన వానిలో—నన్ను తప్ప మరే కార్యమును చేయడు; ఇందులో సందేహము లేదు.

Verse 22

इत्युक्त्वा तनयांश्चाहं दक्षादीन् सुनिरीक्ष्य च । सरतिं मदनं तत्र सानंदमगदं ततः

ఇట్లు చెప్పి నేను నా కుమారులను—దక్షాది వారిని—సునిశితంగా పరిశీలించితిని. ఆపై అక్కడే ఆనందంతో సారథి మదన (కామ)ను నడిపించి ముందుకు సాగితిని.

Verse 23

ब्रह्मोवाच । मत्पुत्र वर काम त्वं सर्वथा सुखदायकः । मद्वचश्शृणु सुप्रीत्या स्वपत्न्या पितृवत्सल

బ్రహ్ముడు పలికెను— ఓ వరపుత్ర కామా, నీవు అన్ని విధాలా సుఖదాయకుడవు. ఆనందంతో నా మాట విను, ఓ స్వపత్నిపై పితృస్నేహం గలవాడా.

Verse 24

अनया सहचारिण्या राजसे त्वं मनोभव । एषा च भवता पत्या युक्ता संशोभते भृशम्

ఓ మనోభవా, ఈ సహచారిణితో నీవు రాజసిక వైభవంతో ప్రకాశిస్తావు. ఆమె కూడా నిన్ను భర్తగా పొందినప్పుడు అత్యంత కాంతిమంతంగా విరాజిల్లుతుంది.

Verse 25

यथा स्त्रिया हृषीकेशो हरिणा सा यथा रमा । क्षणदा विधुना युक्ता तया युक्तो यथा विधुः

హృషీకేశుడు (విష్ణువు) ఎల్లప్పుడూ శ్రీ (లక్ష్మి)తో ఏకమై ఉన్నట్లే, శ్రీ కూడా హరితో నిత్యంగా సంయుక్తమై ఉంటుంది; అలాగే రాత్రి చంద్రునితో, చంద్రుడు రాత్రితో కలిసినట్లే—దివ్య దంపతులు పరస్పరం విడదీయలేనివారై, ఒకరి సన్నిధిలో ఒకరు నిత్యం నిలిచియున్నారు।

Verse 26

तथैव युवयोश्शोभा दांपत्यं च पुरस्कृतम् । अतस्त्वं जगतः केतुर्विश्वकेतुर्भविष्यसि

అలాగే మీ ఇద్దరి కాంతి, మీ దాంపత్య మహిమ సర్వత్రా అగ్రస్థానంగా నిలుస్తుంది. అందువల్ల నీవు జగత్తుకు కేతువుగా, నిజంగా విశ్వకేతువుగా అవుతావు—సర్వజీవులకు శుభమార్గాన్ని ప్రకాశింపజేసేవాడవు।

Verse 27

जगद्धिताय वत्स त्वं मोहयस्व पिनाकिनम् । यथाशु सुमनश्शंभुः कुर्य्याद्दारप्रतिग्रहम्

లోకహితార్థం, వత్సా, నీవు పినాకినుడు (శివుడు)పై నీ దివ్య మోహాన్ని ప్రసరింపజేయి; అప్పుడు సుమనస్కుడైన శంభువు త్వరగా వివాహంలో భార్యను స్వీకరించును.

Verse 28

विजने स्निग्धदेशे तु पर्वतेषु सरस्सु च । यत्रयत्र प्रयातीशस्तत्र तत्रानया सह

నిర్జనమైన స్నిగ్ధ స్థలాలలో—పర్వతాలలోను సరస్సుల తీరాలలోను—ఎక్కడెక్కడ ఈశ్వరుడు వెళ్తాడో అక్కడక్కడ ఆయన ఆమెతో కూడ వెళ్తాడు।

Verse 29

मोहय त्वं यतात्मानं वनिताविमुखं हरम् । त्वदृते विद्यते नान्यः कश्चिदस्य विमोहकः

నీవే నియమితచిత్తుడై స్త్రీల పట్ల నిరాసక్తుడైన హరుడు (శివుడు)ను మోహింపుము; నీ తప్ప అతనిని మోహింపగలవాడు మరెవ్వరూ లేరు।

Verse 30

भूते हरे सानुरागे भवतोपि मनोभव । शापोपशांतिर्भविता तस्मादात्महितं कुरु

హే మనోభవ (కామ), హరి (విష్ణువు) భూతుడు (శివుడు) పట్ల అనురాగంతో ఉన్నప్పుడు నీకూ శాపశాంతి కలుగుతుంది; కాబట్టి నీ ఆత్మహితం నీవే చేయుము।

Verse 31

सानुरागो वरारोहां यदीच्छति महेश्वरः । तदा भवोपि योग्यार्यस्त्वां च संतारयिष्यति

హే వరారోహా, మహేశ్వరుడు నిన్ను అనురాగంతో కోరితే, అప్పుడు యోగ్యుడూ ఆర్యుడూ అయిన భవుడు (శివుడు) నిన్ను తప్పక సంసారబంధం దాటించును।

Verse 32

तस्माज्जायाद्वितीयस्त्वं यतस्व हरमोहने । विश्वस्य भव केतुस्त्वं मोहयित्वा महेश्वरम्

కాబట్టి నీవు రెండవ భార్యవలె, హరుడు (శివుడు)ను మోహింపుటకు యత్నించుము; మహేశ్వరుని మోహింపగా ఈ సమస్త విశ్వానికి కేతువుగా (ధ్వజచిహ్నంగా) నిలువు।

Verse 33

ब्रह्मोवाच । इति श्रुत्वा वचो मे हि जनकस्य जगत्प्रभोः । उवाच मन्मथस्तथ्यं तदा मां जगतां पतिम्

బ్రహ్ముడు పలికెను—జగత్ప్రభువైన జనకునికి నేను చెప్పిన మాటలను ఇలా విని, అప్పుడు మన్మథుడు నాతో, భూతగణాధిపతితో, సత్యమూ యథోచితమూ అయిన వాక్యాన్ని పలికెను।

Verse 34

मन्मथ उवाच । करिष्येहं तव विभो वचनाच्छंभुमोहनम् । किं तु योषिन्महास्त्रं मे तत्कांतां भगवन् सृज

మన్మథుడు పలికెను—హే విభో! మీ ఆజ్ఞచేత నేను శంభువును మోహింపజేయుటకు ప్రయత్నించెదను. కాని నా మహాస్త్రం స్త్రీ-ఆకర్షణశక్తి; కావున, హే భగవన్, నాకు ఆ ప్రియ కన్యను సృష్టించండి।

Verse 35

मया संमोहिते शंभो यया तस्यानुमोहनम् । कर्तव्यमधुना धातस्तत्रोपायं परं कुरु

నేను ఏ శక్తిచేత స్వయంగా మోహితుడనయ్యానో, అదే శక్తిచేత శంభువును మరింత మోహింపవలెను. హే ధాతా (బ్రహ్మా)! ఇప్పుడు చేయవలసినదానికి పరమ ఉపాయాన్ని ఏర్పరచండి।

Verse 36

ब्रह्मोवाच । एवंवादिनि कंदर्पे धाताहं स प्रजापतिः । कया संमोहनीयोसाविति चिंतामयामहम्

బ్రహ్ముడు పలికెను—కందర్పుడు ఇలా పలికినప్పుడు, నేను ధాతా ప్రజాపతి ఆలోచనలో మునిగిపోయాను—‘ఏ ఉపాయంతో అతనిని మోహింపజేసి వశపరచగలను?’

Verse 37

चिंताविष्टस्य मे तस्य निःश्वासो यो विनिस्सृतः । तस्माद्वसंतस्संजातः पुष्पव्रातविभूषितः

ఆ చింతలో మునిగిన నాలోనుండి వెలువడిన నిశ్వాసం నుండే వసంతం జన్మించింది—పుష్పసమూహాలతో విభూషితమై।

Verse 38

शोणराजीवसंकाशः फुल्लतामरसेक्षणः । संध्योदिताखंडशशिप्रतिमास्यस्सुनासिकः

ఆయన ఎర్రని కమలంలా ప్రకాశించాడు; ఆయన నేత్రాలు వికసించిన తామరలవలె ఉన్నాయి. సంధ్య వేళ ఉదయించే అఖండ పూర్ణచంద్రుని వంటి ముఖము, సుగుణమైన సుందర నాసికతో మంగళరూపుడు।

Verse 39

शार्ङ्गवच्चरणावर्त्तश्श्यामकुंचितमूर्द्धजः । संध्यांशुमालिसदृशः कुडलद्वयमंडितः

ఆయన పాదములు ధనుస్సులా సొగసుగా వంగినవి; శ్యామవర్ణ కుంచిత కేశములు శిరస్సుపై అలంకరించబడ్డవి. సంధ్యాకిరణమాల వలె ప్రకాశిస్తూ, జత కుండలాలతో విరాజిల్లాడు।

Verse 40

प्रमत्तेभगतिः पीनायतदोरुन्नतांसकः । कंबुग्रीवस्सुविस्तीर्णहृदयः पीनसन्मुखः

ఆయన నడక మదించిన ఏనుగులా గంభీరంగా ఉండేది; భుజాలు దీర్ఘంగా దృఢంగా, భుజసంధులు ఎత్తుగా విశాలంగా. శంఖాకార గ్రీవ, విస్తార వక్షస్థలం, పుష్టమైన సుందర ముఖము కలవాడు।

Verse 41

सर्वांगसुन्दरः श्यामस्सम्पूर्णस्सर्वलक्षणैः । दर्शनीयतमस्सर्वमोहनः कामवर्द्धनः

ఆయన సర్వాంగసుందరుడు, శ్యామవర్ణుడు, సమస్త శుభలక్షణాలతో సంపూర్ణుడు. దర్శనమాత్రమే అత్యంత మనోహరుడు, అందరినీ మోహింపజేసి హృదయాలలో ప్రేమభావం—భక్తిలాలసను—వృద్ధి చేసేవాడు।

Verse 42

एतादृशे समुत्पन्ने वसंते कुसुमाकरे । ववौ वायुस्सुसुरभिः पादपा अपि पुष्पिताः

ఇలాంటి పుష్పసమృద్ధ వసంతం ఉద్భవించగా సువాసన గాలి వీచింది; వృక్షాలన్నీ కూడా పుష్పాలతో విరబూశాయి।

Verse 43

पिका विनेदुश्शतशः पंचमं मधुरस्वनाः । प्रफुल्लपद्मा अभवन्सरस्यः स्वच्छपुष्कराः

వందల కొకిలలు పంచమ స్వరంలో మధురంగా కూయసాగాయి. సరస్సులు వికసించిన పద్మాలతో శోభించాయి; జలము నిర్మలమై, పుష్కర తీరాలు ప్రకాశించాయి.

Verse 44

तमुत्पन्नमहं वीक्ष्य तदा तादृशमुत्तमम् । हिरण्यगर्भो मदनमगदं मधुरं वचः

అతడు ఆ అత్యుత్తమ రూపంలో నూతనంగా ప్రकटమైనట్లు చూచి నేను—హిరణ్యగర్భుడు (బ్రహ్మ)—అప్పుడు మధుర వచనములు పలికితిని; అవి మదనవ్యాకులతకు ఔషధములైయున్నవి.

Verse 45

ब्रह्मोवाच एवं स मन्मथनिभस्सदा सहचरोभवत् । आनुकूल्यं तव कृतः सर्वं देव करिष्यति

బ్రహ్మ పలికెను—ఈ విధంగా మन्मథసమాన సుందరుడైన వాడు నీకు నిత్య సహచరుడయ్యాడు. హే దేవా! నీకు అనుకూలుడైన అతడు నీకోసం సమస్తమును సాధించును.

Verse 46

यथाग्नेः पवनो मित्रं सर्वत्रोपकरिष्यति । तथायं भवतो मित्रं सदा त्वामनुयास्यति

అగ్నికి మిత్రుడైన వాయువు ఎక్కడెక్కడ సహాయపడునో, అలాగే ఈ నీ మిత్రుడు నిత్యం నిన్ను అనుసరించి సేవచేయును.

Verse 47

वसंतेरंतहेतुत्वाद्वसंताख्यो भवत्वयम् । तवानुगमनं कर्म तथा लोकानुरञ्जनम्

వసంత ఋతువులోని అంతర్లీన ఆనందానికి కారణమైన నీవు గనుక, ఇతడు ‘వసంత’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధి పొందుగాక. నీ నియత కర్తవ్యం నా అనుగమనము చేయుట మరియు లోకములను ఆనందింపజేయుట.

Verse 48

असौ वसंतशृंगारो वासंतो मलयानिलः । भवेत्तु सुहृदो भावस्सदा त्वद्वशवर्त्तिनः

ఈ వసంత శృంగారం—మలయ పర్వతం నుండి వీచే వాసంతి గాలి—ఎల్లప్పుడూ నీ అనుగ్రహాధీనంగా ఉండి మిత్రభావమై శుభప్రదమగుగాక।

Verse 49

विष्वोकाद्यास्तथा हावाश्चतुष्षष्टिकलास्तथा । रत्याः कुर्वंतु सौहृद्यं सुहृदस्ते यथा तव

విశ్వోకా మొదలైన దివ్య అప్సరసలు, అలాగే రతికి చెందిన హావభావాలు మరియు అరవై నాలుగు కళలు—నీ పట్ల స్నేహమయమైన మైత్రిని పెంపొందించుగాక; అవి నీకు హితైషులై, నీకు అంకితమై ఉండుగాక।

Verse 50

एभिस्सहचरैः काम वसंत प्रमुखैर्भवान् । मोहयस्व महादेवं रत्या सह महोद्यतः

హే కామా! వసంతుడు మొదలైన ఈ సహచరులతో, రతితో కూడి, మహోద్గ్రతతో ముందుకు సాగి మహాదేవునిపై మోహాన్ని ప్రసరింపజేయుము।

Verse 51

अहं तां कामिनीं तात भावयिष्यामि यत्नतः । मनसा सुविचार्यैव या हरं मोहयिष्यति

హే ప్రియమా! మనసులో సువిచారంతో ఆలోచించి, నేను ఎంతో యత్నంతో ఆ మోహినీ స్త్రీని సృష్టించి శక్తినిచ్చెదను; ఆమె హరుడైన శివునికూడా మోహింపజేయును।

Verse 52

ब्रह्मोवाच । एवमुक्तो मया कामः सुरज्येष्ठेन हर्षितः । ननाम चरणौ मेऽपि स पत्नी सहितस्तदा

బ్రహ్ముడు పలికెను—నేను ఇలా చెప్పినప్పుడు, దేవజ్యేష్ఠుని అనుగ్రహంతో హర్షించిన కాముడు, అప్పుడు తన భార్యతో కూడి నా పాదాలకు నమస్కరించెను।

Verse 53

दक्षं प्रणम्य तान् सर्वान्मानसानभिवाद्य च । यत्रात्मा गतवाञ्शंभुस्तत्स्थानं मन्मथो ययौ

దక్షునికి నమస్కరించి, అందరికీ మనసులోనే వందనం చేసి, మन्मథుడు శంభువు ఆత్మస్వరూపంలో లీనమై ఉన్న ఆ స్థలానికే వెళ్లాడు।