देवस्तुतिः—शिवस्य परब्रह्मत्वं, मायाशक्तिः, कर्मफलप्रदातृत्वं च (Devas’ Hymn: Śiva as Parabrahman, Māyā-Śakti, and Giver of Karmic Fruits)

Verse 1

विष्ण्वादय ऊचुः । देवदेव महादेव लौकिकाचारकृत्प्रभो । ब्रह्म त्वामीश्वरं शंभुं जानीमः कृपया तव

విష్ణువాది దేవతలు పలికిరి— ఓ దేవదేవ మహాదేవా! లోకధర్మాచారాన్ని స్థాపించు ప్రభూ! నీ కృపవలన మేము నిన్ను, ఓ శంభూ, పరమేశ్వరుడిగా—సాక్షాత్ బ్రహ్మముగా—తెలుసుకొనుచున్నాము.

Verse 2

किं मोहयसि नस्तात मायया परया तव । दुर्ज्ञेयया सदा पुंसां मोहिन्या परमेश्वर

ఓ తాతా, ఓ పరమేశ్వరా! నీ పరామాయతో మమ్మల్ని ఎందుకు మోహింపజేస్తున్నావు? అది సదా దేహధారులకు దుర్జ్ఞేయమై, అందరినీ భ్రమింపజేయునది.

Verse 3

प्रकृतः पुरुषस्यापि जगतो योनिबीजयोः । परब्रह्म परस्त्वं च मनोवाचामगोचरः

నీవే ప్రకృతియు, నీవే పురుషుడును; జగత్తుకు నీవే యోని, నీవే బీజము. నీవు పరబ్రహ్మ, పరమ తత్త్వము—మనస్సు, వాక్కులకు అగోచరుడు.

Verse 4

त्वमेव विश्वं सृजसि पास्यत्सि निजतंत्रतः । स्वरूपां शिवशक्तिं हि क्रीडन्नूर्णपटो यथा

నీవే ఈ విశ్వాన్ని సృష్టించుచున్నావు, నీవే నీ స్వతంత్ర శక్తితో దానిని పాలించుచున్నావు. నీ స్వరూపమైన శివశక్తితో నీవు క్రీడించుచున్నావు—సాలెపురుగు తనలోనుండే జాలాన్ని విస్తరించునట్లు.

Verse 5

त्वमेव क्रतुमीशान ससर्जिथ दयापरः । दक्षेण सूत्रेण विभो सदा त्रय्यभिपत्तये

హే ఈశానా, కరుణాపరా! యజ్ఞక్రియను నీవే సృష్టించితివి. హే విభో, దక్షుణ్ని సూత్రంలాంటి సాధనంగా చేసి, త్రయీ వేదాల సమ్యక్‌ప్రాప్తి మరియు వృద్ధి కొరకు దానిని నిత్యం స్థాపించితివి.

Verse 6

त्वयैव लोकेवसितास्सेतवो यान् धृतव्रताः । शुद्धान् श्रद्दधते विप्रा वेदमार्गविचक्षणाः

ప్రభూ, మీ ద్వారానే లోకంలో ఆ సీమలు మరియు పవిత్ర వ్రతనియమాలు స్థాపితమయ్యాయి. వేదమార్గాన్ని విచక్షణగా తెలిసిన శుద్ధులు, ధృతవ్రత బ్రాహ్మణులు ఆ నిర్మల ఆచారాలలో శ్రద్ధ ఉంచుతారు।

Verse 7

कर्तुस्त्वं मंगलानां हि स्वपरं तु मुखे विभो । अमंगलानां च हितं मिश्रं वाथ विपर्ययम्

హే విభో, మంగళఫలాలను సిద్ధిచేయువాడు మీరు మాత్రమే; స్వం మరియు పరమూ—రెండింటినీ—మీ వశంలో ఉంచుతారు. అమంగళంలోనూ మీరు హితాన్ని కలిగిస్తారు—కష్టమిశ్రముగా గానీ, లేదా పరిస్థితిని తలకిందులు చేసి గానీ।

Verse 8

सर्वकर्मफलानां हि सदा दाता त्वमेव हि । सर्वे हि प्रोक्ता हि यशस्तत्पतिस्त्वं श्रुतिश्रुतः

సర్వకర్మఫలములకు నిత్యదాత నీవే. అందరూ నిన్ను యశస్స్వామిగా ప్రకటించారు; శ్రుతులైన వేదాలలో నీవే ప్రసిద్ధుడవు, శ్రుతుడవు.

Verse 9

पृथग्धियः कर्मदृशोऽरुंतुदाश्च दुराशयाः । वितुदंति परान्मूढा दुरुक्तैर्मत्सरान्विताः

విభిన్నబుద్ధిగలవారు, కేవలం బాహ్యకర్మలను చూసి తీర్పు చెప్పేవారు, కఠినవాక్యులు మరియు నీచ ఆశలతో నడిచేవారు—అటువంటి మోహితులు, అసూయతో నిండినవారు క్రూర మాటలతో ఇతరులను గాయపరుస్తారు.

Verse 10

तेषां दैववधानां भो भूयात्त्वच्च वधो विभो । भगवन्परमेशान कृपां कुरु परप्रभो

హే విభో! దైవనిర్ణీతమైన వారి వధం జరుగుగాక—అదికాక, హే సర్వవ్యాపీ, నా వధమూ సంభవించుగాక. హే భగవన్ పరమేశాన, హే పరప్రభో, కరుణ చూపుము.

Verse 11

नमो रुद्राय शांताय ब्रह्मणे परमात्मने । कपर्दिने महेशाय ज्योत्स्नाय महते नमः

శాంతస్వరూపుడైన రుద్రునికి నమస్కారం; బ్రహ్మకూ పరమాత్మకూ నమస్కారం. కపర్దినైన మహేశ్వరునికి నమస్కారం; జ్యోతిరూప మహాన్కు నమస్కారం.

Verse 12

त्वं हि विश्वसृजां स्रष्टा धाता त्वं प्रपितामहः । त्रिगुणात्मा निर्गुणश्च प्रकृतेः पुरुषात्परः

నీవే విశ్వసృష్టికర్తలకూ సృష్టికర్త; నీవే ధాత, నీవే ప్రపితామహుడు. నీవు త్రిగుణాత్ముడైయుండి కూడా నిర్గుణుడు; ప్రకృతి, పురుషులను మించినవాడు.

Verse 13

नमस्ते नीलकंठाय वेधसे परमात्मने । विश्वाय विश्वबीजाय जगदानंदहेतवे

హే నీలకంఠా! సృష్టికర్తా, పరమాత్మా—నీకు నమస్కారం. నీవే విశ్వం, విశ్వబీజం, సమస్త లోకాల ఆనందహేతువు.

Verse 14

ओंकारस्त्वं वषट्कारस्सर्वारंभप्रवर्तकः । हंतकास्स्वधाकारो हव्यकव्यान्नभुक् सदा

నీవే ఓంకారం, నీవే వషట్కారం; సమస్త పవిత్ర ఆరంభాలకు ప్రవర్తకుడు. నీవే హంతాకారం, స్వధాకారం; నీవు నిత్యం హవ్య-కవ్య హవిస్సులను స్వీకరించేవాడు.

Verse 15

कृतः कथं यज्ञभंगस्त्वया धर्मपरायण । ब्रह्मण्यस्त्वं महादेव कथं यज्ञहनो विभो

హే ధర్మపరాయణ మహాదేవా! నీ చేత యజ్ఞభంగం ఎలా జరిగింది? నీవు బ్రాహ్మణహితైషి, ధర్మరక్షకుడవు; హే విభో, మరి నీవు యజ్ఞహంతవు ఎలా అవుతావు?

Verse 16

ब्राह्मणानां गवां चैव धर्मस्य प्रतिपालकः । शरण्योसि सदानंत्यः सर्वेषां प्राणिनां प्रभो

హే ప్రభూ! మీరు బ్రాహ్మణులకూ, గోవులకూ, ధర్మానికీ రక్షకులు. మీరు సదా శరణ్యులు—అనంతులు, నిత్యులు—సర్వప్రాణుల అధిపతివి.

Verse 17

नमस्ते भगवन् रुद्र भास्करामिततेजसे । नमो भवाय देवाय रसायांबुमयाय ते

హే భగవాన్ రుద్రా! సూర్యుని వలె అపార తేజస్సు గల మీకు నమస్కారం. హే దేవ భవా! రసమయమూ జలతత్త్వమయమూ అయిన మీ స్వరూపానికి నమస్కారం.

Verse 18

शर्वाय क्षितिरूपाय सदा सुरभिणे नमः । रुद्रायाग्निस्वरूपाय महातेजस्विने नमः

భూమి-స్వరూపుడై, సదా సుగంధమయుడై జీవనపోషకుడైన శర్వునికి నమస్కారం. అగ్ని-స్వరూపుడై మహాతేజస్సు గల రుద్రునికి నమస్కారం.

Verse 19

ईशाय वायवे तुभ्यं संस्पर्शाय नमोनमः । पशूनांपतये तुभ्यं यजमानाय वेधसे

హే ఈశా! హే వాయు-స్వరూపా! హే పవిత్ర స్పర్శతత్త్వా! మీకు మళ్లీ మళ్లీ నమస్కారం. హే పశుపతీ! హే యజమాన-స్వరూప పూజ్యా! హే వేదస్, సర్వవిధాతా! మీకు నమస్కారం.

Verse 20

भीमाय व्योमरूपाय शब्दमात्राय ते नमः । महादेवाय सोमाय प्रवृत्ताय नमोस्तु ते

హే భీమా! వ్యోమస్వరూపుడా, శబ్దతత్త్వమాత్రస్వరూపుడా, నీకు నమస్కారం. హే మహాదేవా, సోమస్వరూప ప్రభూ, జగత్తును ప్రవృత్తింపజేసేవాడా, నీకు నమో నమః.

Verse 21

उग्राय सूर्यरूपाय नमस्ते कर्मयोगिने । नमस्ते कालकालाय नमस्ते रुद्र मन्यवे

ఉగ్రుడా, సూర్యరూపుడా, కర్మయోగినీ నీకు నమస్కారం; కాలకాలుడా, ఓ రుద్ర మన్యుస్వరూపా, నీకు నమస్కారం।

Verse 22

नमश्शिवाय भीमाय शंकराय शिवाय ते । उग्रोसि सर्व भूतानां नियंता यच्छिवोसि नः

శివా, భీమా, శంకరా, శుభస్వరూపా నీకు నమస్కారం. నీవు ఉగ్రుడవు, సమస్త భూతాలకు నియంతవు; అయినా నీవే మా శివుడు—కరుణామయుడు।

Verse 23

मयस्कराय विश्वाय ब्रह्मणे ह्यार्तिनाशिने । अम्बिकापतये तुभ्यमुमायाः पतये नमः

మీకు నమస్కారం—మంగళప్రదాత, విశ్వవ్యాపి జగదీశ్వర, బ్రహ్మస్వరూపుడు, ఆర్తినాశకుడు. హే అంబికాపతీ, హే ఉమాపతీ, మీకు ప్రణామం.

Verse 24

शर्वाय सर्वरूपाय पुरुषाय परात्मने । सदसद्व्यक्तिहीनाय महतः कारणाय ते

మీకు నమస్కారం—హే శర్వా, సర్వరూపుడా, పరమపురుషుడా, పరమాత్మా. సత్-అసత్‌లకు అతీతుడై, అవ్యక్తికీ అతీతుడై, మహత్‌కూ కారణమైన మీకు ప్రణామం.

Verse 25

जाताय बहुधा लोके प्रभूताय नमोनमः । नीलाय नीलरुद्राय कद्रुद्राय प्रचेतसे

పునఃపునః నమస్కారం—లోకంలో అనేక విధాలుగా అవతరించి, సర్వత్రా సమృద్ధిగా వ్యాపించి ఉన్నవారికి. నీలునికి, నీలరుద్రునికి, సదా జాగ్రత్తగా సర్వజ్ఞుడైన ప్రచేతస్-రుద్రునికి నమస్కారం.

Verse 26

मीढुष्टमाय देवाय शिपिविष्टाय ते नमः । महीयसे नमस्तुभ्यं हंत्रे देवारिणां सदा

హే దేవా! అత్యంత దాత, కృపామయుడు, సర్వవ్యాపి శిపివిష్టుడా, నీకు నమస్కారం. హే సదా మహనీయుడా, పూజ్యుడా, దేవశత్రువులను నిత్యం సంహరించువాడా—నీకు నేను ఎల్లప్పుడూ ప్రణామం చేస్తాను.

Verse 27

ताराय च सुताराय तरुणाय सुतेजसे । हरिकेशाय देवाय महेशाय नमोनमः

తారా, సుతారా; తరుణ, సుతేజ; హరికేశ; దేవ; మహేశ—అటువంటి మహాదేవునికి నమో నమః, మరల మరల నమస్కారం.

Verse 28

देवानां शंभवे तुभ्यं विभवे परमात्मने । परमाय नमस्तुभ्यं कालकंठाय ते नमः

దేవుల మంగళకర అధిపతి శంభూ! సర్వవ్యాపి వైభవస్వరూప పరమాత్మా! నీకు నమస్కారం. పరమ తత్త్వమా! నీకు ప్రణామం; హే కాలకంఠా! నీకు పునఃపునః నమః.

Verse 29

हिरण्याय परेशाय हिरण्यवपुषे नमः । भीमाय भीमरूपाय भीमकर्मरताय च

సువర్ణమయ తేజస్సు గల పరమేశ్వరునికి నమః; స్వర్ణంలా కాంతిమంతమైన దేహమున్నవాడికి నమః. భీముడు—భయంకర ప్రభువు—ఆయన భయానక రూపానికి నమః, మహత్తర కర్మలలో నిత్యం రతుడైనవాడికి నమః.

Verse 30

भस्मदिग्धशरीराय रुद्राक्षाभरणाय च । नमो ह्रस्वाय दीर्घाय वामनाय नमोस्तु ते

పవిత్ర భస్మంతో లేపబడిన దేహమున్నవాడికి, రుద్రాక్షాభరణాలతో అలంకృతుడైనవాడికి నమః. హే ప్రభూ! చిన్నవాడవు, మహావిశాలుడవు; వామనస్వరూపుడవు, సర్వవిస్తారుడవు—నీకు నమస్కారం.

Verse 31

दूरेवधाय ते देवा ग्रेवधाय नमोनमः । धन्विने शूलिने तुभ्यं गदिने हलिने नमः

హే దేవా! దూరమున సంహరించువాడవు, సమీపమున సంహరించువాడవు—నీకెన్నిసార్లైనా నమస్కారం. ధనుస్సుధారి, శూలధారి; గదాధారి, హలధారి—నీకే నమః.

Verse 32

नानायुधधरायैव दैत्यदानवनाशिने । सद्याय सद्यरूपाय सद्योजाताय वै नमः

అనేక ఆయుధాలు ధరించి, దైత్య-దానవులను సంహరించువాడైన; సద్యఃస్వరూపుడైన సద్యోజాతునికి నమస్కారం।

Verse 33

वामाय वामरूपाय वामनेत्राय ते नमः । अघोराय परेशाय विकटाय नमोनमः

హే వామా! నీ మంగళకర రూపమునకును సౌమ్య నేత్రమునకును నమస్కారం. హే అఘోర, పరేశ, వికట! నీకు పునఃపునః నమో నమః।

Verse 34

तत्पुरुषाय नाथाय पुराणपुरुषाय च । पुरुषार्थप्रदानाय व्रतिने परमेष्ठिने

తత్పురుషుడైన నాథునికి, పురాణపురుషునికి నమస్కారం; పురుషార్థాలను ప్రసాదించువాడైన వ్రతధారికి, పరమేష్ఠికి ప్రణామం।

Verse 35

ईशानाय नमस्तुभ्यमीश्वराय नमो नमः । ब्रह्मणे ब्रह्मरूपाय नमस्साक्षात्परात्मने

హే ఈశానా! నీకు నమస్కారం; హే ఈశ్వరా! నీకు పునఃపునః నమో నమః। హే బ్రహ్మ, బ్రహ్మస్వరూపా! సాక్షాత్ పరాత్మకు నమస్కారం।

Verse 36

उग्रोसि सर्वदुष्टानां नियंतासि शिवोसि नः । कालकूटाशिने तुभ्यं देवाद्यवन कारिणे

ప్రభూ! నీవు సమస్త దుష్టుల పట్ల ఉగ్రుడవు, అధర్ములను నియంత్రించే పరమ నియంతవు; నీవే మా శివుడు, శుభస్వరూపుడు. కాలకూట విషాన్ని భక్షించినవాడా, దేవులను మరియు సమస్త జీవులను కాపాడువాడా—నీకు నమస్కారం।

Verse 37

वीराय वीरभद्राय रक्षद्वीराय शूलिने । महादेवाय महते पशूनां पतये नमः

వీర ప్రభువుకు, వీరభద్రునికి, రక్షక వీరునికి, శూలధారికి; మహానైన మహాదేవునికి, పరమ మహత్త్వమూర్తికి, సమస్త పశువుల (బద్ధ జీవుల) పతికి నమస్కారం।

Verse 38

वीरात्मने सुविद्याय श्रीकंठाय पिनाकिने । नमोनंताय सूक्ष्माय नमस्ते मृत्युमन्यवे

వీరాత్మస్వరూపుడా, సువిద్యాస్వరూపుడా, శ్రీకంఠా, పినాకధారివా—నీకు నమస్కారం. అనంతుడా, సూక్ష్మస్వరూపుడా—నమస్కారం; మృత్యువు క్రోధాన్ని జయించినవాడా—నీకు నమస్కారం।

Verse 39

पराय परमेशाय परात्परतराय ते । परात्पराय विभवे नमस्ते विश्वमूर्तये

పరమ పరుడా, పరమేశ్వరా! పరాత్పరానికీ అతీతుడా, అత్యున్నత పరాత్పరుడా—విభవస్వరూప ప్రభూ! విశ్వమూర్తి నీకు నమస్కారం।

Verse 40

नमो विष्णुकलत्राय विष्णुक्षेत्राय भानवे । भैरवाय शरण्याय त्र्यंबकाय विहारिणे

విష్ణు-శక్తికి పతియైనవాడా, విష్ణు క్షేత్రమైనవాడా, భానుస్వరూపుడా—నీకు నమస్కారం. భైరవా, శరణ్యా, త్ర్యంబకా, విహారిగా (స్వేచ్ఛగా విహరించువాడా)—నీకు నమస్కారం।

Verse 41

इति श्रीशिव महापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीये सतीखंडे देवस्तुतिवर्णनं नामैकचत्वारिंशोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీశివ మహాపురాణంలోని ద్వితీయ భాగమైన రుద్రసంహితలో, దాని ద్వితీయ విభాగమైన సతీఖండంలో ‘దేవస్తుతివర్ణనం’ అనే నలభై ఒకటవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది।

Verse 42

भवता हि जगत्सर्वं व्याप्तं स्वेनैव तेजसा । परब्रह्म निर्विकारी चिदानंदःप्रकाशवान्

హే ప్రభూ, మీ స్వతేజస్సుతో ఈ సమస్త జగత్తు వ్యాపించియున్నది. మీరు పరబ్రహ్మ—నిర్వికారుడు—చైతన్యానంద స్వప్రకాశ స్వరూపుడు।

Verse 43

ब्रह्मविष्ण्विंद्रचन्द्रादिप्रमुखास्सकलास्सुराः । मुनयश्चापरे त्वत्तस्संप्रसूता महेश्वर

హే మహేశ్వరా, బ్రహ్మ, విష్ణు, ఇంద్ర, చంద్ర మొదలైన ప్రధాన దేవతలతో కూడిన సమస్త దేవులు మీ నుండే ఉద్భవించారు; ఇతర మునులు కూడా నిజముగా మీ నుండే ప్రసూతులయ్యారు।

Verse 44

यतो बिभर्षि सकलं विभज्य तनुमष्टधा । अष्टमूर्तिरितीशश्च त्वमाद्यः करुणामयः

నీవు నీ స్వస్వరూపాన్ని అష్టధా విభజించి సమస్త జగత్తును ధరిస్తావు; అందుకే నీవు ‘అష్టమూర్తి’ అని పిలువబడుతావు. ఓ ఈశా, నీవే ఆద్యుడు, కరుణామయుడు.

Verse 45

त्वद्भयाद्वाति वातोयं दहत्यग्निर्भयात्तव । सूर्यस्तपति ते भीत्या मृत्युर्धावति सर्वतः

మీ భయంతో ఈ గాలి వీస్తుంది, మీ భయంతో అగ్ని దహిస్తుంది. మీ భీతితో సూర్యుడు తపిస్తాడు, మరణమూ మీ భయంతో సర్వత్రా పరుగెడుతుంది.

Verse 46

दयासिन्धो महेशान प्रसीद परमेश्वर । रक्ष रक्ष सदैवास्मान् यस्मान्नष्टान् विचेतसः

హే దయాసింధూ మహేశానా, హే పరమేశ్వరా! ప్రసన్నుడవండి. మమ్మల్ని రక్షించండి—ఎల్లప్పుడూ రక్షించండి; ఎందుకంటే మేము విచక్షణ కోల్పోయి మోహితులమై దారి తప్పిపోయాము.

Verse 47

रक्षिताः सततं नाथ त्वयैव करुणानिधे । नानापद्भ्यो वयं शंभो तथैवाद्य प्रपाहि नः

హే నాథా, కరుణానిధీ! ఎల్లప్పుడూ నీవే మమ్మల్ని రక్షించావు. హే శంభో, మునుపటిలాగే ఈ రోజూ అనేక ఆపదల నుండి మమ్మల్ని కాపాడు.

Verse 48

यज्ञस्योद्धरणं नाथ कुरु शीघ्रं प्रसादकृत् । असमाप्तस्य दुर्गेश दक्षस्य च प्रजापतेः

హే నాథా, హే దుర్గేశా! త్వరగా ప్రసన్నుడై ఈ యజ్ఞాన్ని उद्धరించు; ప్రజాపతి దక్షుని ఈ అసంపూర్ణ యజ్ఞాన్ని రక్షించి సంపూర్ణం చేయు.

Verse 49

भगोक्षिणी प्रपद्येत यजमानश्च जीवतु । पूष्णो दंताश्च रोहंतु भृगोः श्मश्रूणि पूर्ववत्

భగుని అంధమైన కన్ను మళ్లీ సరిచేయబడుగాక; యజమాని జీవించుగాక. పూషుని పళ్లు మళ్లీ మొలకెత్తుగాక, భృగువు మీసాలు పూర్వవలె తిరిగి రావుగాక.

Verse 50

भवतानुग्रहीतानां देवादीनांश्च सर्वशः । आरोग्यं भग्नगात्राणां शंकर त्वायुधाश्मभिः

హే శంకరా, నీ అనుగ్రహం పొందిన దేవతలతో సహా సమస్తులకు సంపూర్ణ ఆరోగ్యాన్ని ప్రసాదించుము; విరిగిన అవయవాలున్నవారిని కూడా నీ ఆయుధాల అశ్మసమ బలంతో స్వస్థపరచుము।

Verse 51

पूर्णभागोस्तु ते नाथावशिष्टेऽध्वरकर्मणि । रुद्रभागेन यज्ञस्ते कल्पितो नान्यथा क्वचित्

హే నాథా, ఈ యజ్ఞంలోని మిగిలిన అధ్వరకర్మలో నీకు సంపూర్ణ భాగం నియమింపబడుగాక. ఎందుకంటే రుద్రభాగం ద్వారానే ఈ యజ్ఞం సమ్యక్‌గా సిద్ధిస్తుంది; ఇతరథా ఎప్పుడూ కాదు।

Verse 52

इत्युक्त्वा सप्रजेशश्च रमेशश्च कृतांजलिः । दंडवत्पतितो भूमौ क्षमापयितुमुद्यतः

ఇట్లు చెప్పి ప్రజాపతి (దక్షుడు) మరియు రమేశుడు కృతాంజలులై దండవత్‌గా భూమిపై పడి, క్షమాపణ కోరుటకు ఉత్సుకులయ్యారు।