कामशापानुग्रहः (Kāmaśāpānugraha) — “The Curse and Grace Concerning Kāma”

Verse 1

ब्रह्मोवाच । ततस्ते मुनयः सर्वे तदाभिप्रायवेदिनः । चक्रुस्तदुचितं नाम मरीचिप्रमुखास्सुताः

బ్రహ్ముడు పలికెను—ఆపై ఆ ఉద్దేశ్యాన్ని గ్రహించిన ఆ మునులందరూ, మరీచి మొదలైన ఆద్య ఋషుల కుమారులు, తగినదైన ఒక నామాన్ని నిర్ణయించారు।

Verse 2

मुखावलोकनादेव ज्ञात्वा वृत्तांतमन्यतः । दक्षादयश्च स्रष्टारः स्थानं पत्नीं च ते ददुः

కేవలం అతని ముఖాన్ని దర్శించగానే వారు ఇతర ఆధారాల నుండీ నిజమైన వృత్తాంతాన్ని తెలిసికొన్నారు. అందుచేత దక్షుడు మొదలైన స్రష్టలు అతనికి గౌరవస్థానమును మరియు భార్యను కూడా ప్రసాదించారు.

Verse 3

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीये सतीखंडे कामशापानुग्रहो नाम तृतीयोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీశివమహాపురాణంలోని ద్వితీయ గ్రంథమైన రుద్రసంహితలో, దాని ద్వితీయ భాగమైన సతీఖండంలో ‘కామశాపానుగ్రహ’ అనే తృతీయ అధ్యాయం సమాప్తమైంది.

Verse 4

ऋषय ऊचुः । यस्मात्प्रमथसे तत्त्वं जातोस्माकं यथा विधेः । तस्मान्मन्मथनामा त्वं लोके ख्यातो भविष्यसि

ఋషులు పలికిరి—విధాత బ్రహ్మ ఆజ్ఞ ప్రకారం మా మథనమునుండి నీవు జన్మించితివి; అందువల్ల లోకములో నీవు ‘మన్మథ’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధి పొందుదువు.

Verse 5

जगत्सु कामरूपस्त्वं त्वत्समो न हि विद्यते । अतस्त्वं कामनामापि ख्यातो भव मनोभव

సర్వ లోకాలలో నీవే కామస్వరూపుడవు; నీతో సమానుడు ఎవడూ లేడు. కనుక హే మనోభవా, ‘కామ’ అనే నామంతోనూ ప్రసిద్ధుడవు కావు.

Verse 6

मदनान्मदनाख्यस्त्वं जातो दर्पात्सदर्पकः । तस्मात्कंदर्पनामापि लोके ख्यातो भविष्यसि

మదనమునుండి జన్మించినందున నీవు ‘మదన’ అని పిలువబడుదువు; దర్పమునుండి ఉద్భవించినందున నీవు నిత్యం దర్పముతో ఉండుదువు. అందుచేత లోకంలో ‘కందర్ప’ అనే నామంతోనూ ప్రసిద్ధుడవు అవుదువు.

Verse 7

त्वत्समं सर्वदेवानां यद्वीर्यं न भविष्यति । ततः स्थानानि सर्वाणि सर्वव्यापी भवांस्ततः

సర్వ దేవతలలో ఎవరికీ నీతో సమానమైన వీర్యము ఉండదు. అందువల్ల అన్ని స్థానములు, ధామములు నీచేత వ్యాపింపబడును; నీవు సర్వవ్యాపివి అవుదువు.

Verse 8

दक्षोयं भवते पत्नी स्वयं दास्यति कामिनीम् । आद्यः प्रजापतिर्यो हि यथेष्टं पुरुषोत्तमः

హే పురుషోత్తమా, ఈ దక్షుడు స్వయంగా తన ప్రియ కుమార్తెను నీకు భార్యగా ఇస్తాడు. ఎందుకంటే అతడు ఆద్య ప్రజాపతి; తన ఇష్టానుసారమే వ్యవహరిస్తాడు.

Verse 9

एषा च कन्यका चारुरूपा ब्रह्ममनोभवा । संध्या नाम्नेति विख्याता सर्वलोके भविष्यति

ఈ కన్య సుందరరూపిణి, బ్రహ్మ మనస్సు నుండి జన్మించినది. ‘సంధ్యా’ అనే నామంతో ఆమె సర్వలోకాలలో ప్రసిద్ధి పొందును.

Verse 10

ब्रह्मणो ध्यायतो यस्मात्सम्यग्जाता वरांगना । अतस्संध्येति विख्याता क्रांताभा तुल्यमल्लिका

బ్రహ్ముడు ధ్యానంలో ఉన్నప్పుడు ఆ శ్రేష్ఠ కన్య సమ్యకంగా జన్మించినందున ఆమె ‘సంధ్యా’ అని ప్రసిద్ధి చెందింది. ఆమె కాంతి మోహింపజేసేది; మల్లికా (మల్లె) పువ్వులా సౌందర్యవతి.

Verse 11

ब्रह्मोवाच । कौसुमानि तथास्त्राणि पंचादाय मनोभवः । प्रच्छन्नरूपी तत्रैव चिंतयामास निश्चयम्

బ్రహ్ముడు పలికెను—మనోభవుడు (కామదేవుడు) తన ఐదు కుసుమాస్త్రాలను తీసుకొని, గుప్తరూపం ధరించి, అక్కడే నిలిచి తన నిశ్చయాన్ని ఆలోచించాడు।

Verse 12

हर्षणं रोचनाख्यं च मोहनं शोषणं तथा । मारणं चेति प्रोक्तानि मुनेर्मोहकराण्यपि

హర్షణ, ‘రోచన’ అనే క్రియ, మోహన, శోషణ, మారణ—ఇవే అని చెప్పబడినవి; ఇవి మునినికూడా మోహింపజేసే కర్మలని కూడా పేర్కొనబడింది।

Verse 13

ब्रह्मणा मम यत्कर्म समुद्दिष्टं सनातनम् । तदिहैव करिष्यामि मुनीनां सन्निधौ विधे

హే బ్రహ్మా! నీవు నాకు నిర్దేశించిన సనాతన కర్తవ్యాన్ని నేను ఇక్కడే ఈ మునుల సన్నిధిలో విధిపూర్వకంగా నిర్వర్తిస్తాను।

Verse 14

तिष्ठंति मुनयश्चात्र स्वयं चापि प्रजापतिः । एतेषां साक्षिभूतं मे भविष्यंत्यद्य निश्चयम्

ఇక్కడ మునులు ఉన్నారు, స్వయంగా ప్రజాపతి కూడా ఉన్నాడు; నిశ్చయంగా ఈ రోజు వీరే నా సాక్షులవుతారు।

Verse 15

संध्यापि ब्रह्मणा प्रोक्ता चेदानीं प्रेषयेद्वचः । इह कर्म परीक्ष्यैव प्रयोगान्मोहयाम्यहम्

బ్రహ్మ సంధ్యా వందనమును ఆదేశించినప్పటికీ, ఆయన ఇప్పుడు తన ఆజ్ఞను పంపితే, నేను మొదట ఇక్కడ జరుగుతున్న కర్మను పరీక్షిస్తాను; దాని ప్రయోగంలో జోక్యం చేసుకుని, నేను వారిని మోహంలో పడేస్తాను.

Verse 16

ब्रह्मोवाच । इति संचित्य मनसा निश्चित्य च मनोभवः । पुष्पजं पुष्पजातस्य योजयामास मार्गणैः

బ్రహ్మ పలికెను: ఈ విధంగా మనస్సులో ఆలోచించి, దృఢ నిశ్చయానికి వచ్చి, మనోభవుడు (మన్మథుడు) పుష్ప ధనుస్సుపై పుష్ప బాణాలను సంధించి, వాటిని ప్రయోగానికి సిద్ధం చేశాడు.

Verse 17

आलीढस्थानमासाद्य धनुराकृष्य यत्नतः । चकार वलयाकारं कामो धन्विवरस्तदा

అప్పుడు శ్రేష్ఠుడైన ధనుర్ధారి మన్మథుడు ఆలీఢ భంగిమలో నిలబడి, ప్రయత్నపూర్వకంగా ధనుస్సును లాగి, దానిని వలయాకారంగా మార్చాడు.

Verse 18

संहिते तेन कोदंडे मारुताश्च सुगंधयः । ववुस्तत्र मुनिश्रेष्ठ सम्यगाह्लादकारिणः

హే మునిశ్రేష్ఠా, ఆ సుయోజిత కోదండంలో సుగంధ గాలులు వీచసాగాయి; అవి సంపూర్ణ ఆనందాన్ని కలిగించేవి—శివదైవ సంకల్ప వికాసానికి శుభలక్షణం।

Verse 19

ततस्तानपि धात्रादीन् सर्वानेव च मानसान् । पृथक् पुष्पशरैस्तीक्ष्णैर्मोहयामास मोहनः

ఆపై ఆ మోహకుడు కామదేవుడు పదునైన పుష్పబాణాలతో ధాత్ర మొదలైన దేవతలందరినీ, అలాగే మనసులో జన్మించిన సమస్త సత్త్వాలనూ విడివిడిగా మోహింపజేశాడు।

Verse 20

ततस्ते मुनयस्सर्वे मोहिताश्चाप्यहं मुने । सहितो मनसा कंचिद्विकारं प्रापुरादितः

అప్పుడు ఆ మునులందరూ మోహితులయ్యారు—ఓ మునీ, నేనూ అలాగే. వారితో కలిసి నా మనస్సు ఆది నుంచే ఒక విధమైన వికారం పొందింది.

Verse 21

संध्यां सर्वे निरीक्षंतस्सविकारं मुहुर्मुहुः । आसन् प्रवृद्धमदनाः स्त्री यस्मान्मदनैधिनी

వారందరూ మళ్లీ మళ్లీ సంధ్యను వికారభరితమైన మనస్సుతో చూశారు; ఆమె మదనాన్ని ప్రదీప్తం చేసే స్త్రీ కాబట్టి, వారిలో కామం బలంగా పెరిగింది.

Verse 22

ततः सर्वान्स मदनो मोहयित्वा पुनःपुनः । यथेन्द्रियविकारं त प्रापुस्तानकरोत्तथा

ఆ తరువాత మదనుడు వారందరినీ మళ్లీ మళ్లీ మోహింపజేసి, వారు అనుభవించిన ఇంద్రియవికారాలకే వారిని లోనుచేశాడు.

Verse 23

उदीरितेंद्रियो धाता वीक्ष्याहं स यदा च ताम् । तदैव चोनपंचाशद्भावा जाताश्शरीरतः

ఇంద్రియాలు ఉద్దీపితమైన ధాతా (సృష్టికర్త) ఆమెను దర్శించి—“నేను ఆమెను చూస్తున్నాను” అని అన్నాడు. ఆ క్షణమే అతని స్వదేహం నుండి నలభై తొమ్మిది భావ-తత్త్వాలు ఉద్భవించాయి.

Verse 24

सापि तैर्वीक्ष्यमाणाथ कंदर्पशरपातनात् । चक्रे मुहुर्मुहुर्भावान्कटाक्षावरणादिकान्

ఆమె కూడా వారి చూపులకు లోనై, కందర్పుని బాణాల దెబ్బతో, మళ్లీ మళ్లీ ప్రేమ యొక్క సుకుమార భావాలను ప్రదర్శించింది—పక్క చూపులు వేయడం, ఆపై లజ్జతో వాటిని దాచుకోవడం మొదలైనవి.

Verse 25

निसर्गसुंदरी संध्या तान्भावान् मानसोद्भवान् । कुर्वंत्यतितरां रेजे स्वर्णदीव तनूर्मिभिः

స్వభావసుందరీ అయిన ఆ సంధ్య, మనసులో జనించిన ఆ భావాలను వ్యక్తం చేస్తూ, తన దేహప్రభా తరంగాలతో స్వర్ణదీపంలా అత్యంత ప్రకాశించింది।

Verse 26

अथ भावयुतां संध्यां वीक्ष्याकार्षं प्रजापतिः । धर्माभिपूरित तनुरभिलाषमहं मुने

అప్పుడు భావసంపన్నమైన ఆ సంధ్యను చూచి ప్రజాపతి (బ్రహ్మ) అంతరంగంగా ఆమెవైపు ఆకర్షితుడయ్యాడు। ఓ మునీ, ధర్మభావంతో నిండిన దేహమున్నా అతని హృదయంలో కోరిక ఉద్భవించింది।

Verse 27

ततस्ते मुनयस्सर्वे मरीच्यत्रिमुखा अपि । दक्षाद्याश्च द्विजश्रेष्ठ प्रापुर्वेकारिकेन्द्रियम्

అప్పుడు ఆ మునులందరూ—మరీచి, అత్రి మొదలైనవారు—మరియు దక్షాది వారు, ఓ ద్విజశ్రేష్ఠా, వైకారిక ఇంద్రియాలను (సూక్ష్మ శుద్ధ ఇంద్రియశక్తులను) పొందారు।

Verse 28

दृष्ट्वा तथाविधा दक्षमरीचिप्रमुखाश्च माम् । संध्यां च कर्मणि निजे श्रद्दधे मदनस्तदा

నన్ను ఆ స్థితిలో చూచి, దక్షుడు మరియు మరీచి-ప్రధాన మునులు తమ సంధ్యావందనం మరియు నియత కర్మలలో శ్రద్ధతో నిమగ్నులయ్యారు; అదే సమయంలో మదనుడు (కామదేవుడు) కూడా తన నియుక్త కార్యంలో ప్రవేశించాడు।

Verse 29

यदिदं ब्रह्मणा कर्म ममोद्दिष्टं मयापि तत् । कर्तुं शक्यमिति ह्यद्धा भावितं स्वभुवा तदा

“బ్రహ్మా నాకు నియమించిన ఆ కార్యాన్ని నేనూ చేయగలను”—అని ఆ సమయంలో స్వయంభూ బ్రహ్ముడు నిస్సందేహంగా దృఢంగా నమ్మాడు।

Verse 30

इत्थं पापगतिं वीक्ष्य भ्रातॄणां च पितुस्तथा । धर्मस्सस्मार शंभुं वै तदा धर्मावनं प्रभुम्

ఇలా తన సోదరులూ తండ్రియూ పాపగతిని చూచి ధర్ముడు అప్పుడు ధర్మరక్షకుడైన ప్రభువు శంభు మహేశ్వరుని స్మరించి శరణు కోరెను।

Verse 31

संस्मरन्मनसा धर्मं शंकरं धर्मपालकम् । तुष्टाव विविधैर्वाक्यैर्दीनो भूत्वाजसंभवः

మనసులో ధర్మస్వరూపుడూ ధర్మపాలకుడైన శంకరుని స్మరిస్తూ అజసంభవుడు (బ్రహ్మ) దీనుడై వ్యాకులమై అనేక విధాల వినయవాక్యాలతో ఆయనను స్తుతించెను।

Verse 32

धर्म उवाच । देवदेव महादेव धर्मपाल नमोस्तु ते । सृष्टिस्थितिविनाशानां कर्ता शंभो त्वमेव हि

ధర్ముడు పలికెను—హే దేవదేవ మహాదేవా, హే ధర్మపాలకా, నీకు నమస్కారం. హే శంభో, సృష్టి స్థితి లయములకు కర్త నిజముగా నీవే.

Verse 33

सृष्टौ ब्रह्मा स्थितौ विष्णुः प्रलये हररूपधृक् । रजस्सत्त्वतमोभिश्च त्रिगुणैरगुणः प्रभो

సృష్టిలో బ్రహ్మగా, స్థితిలో విష్ణువుగా, ప్రళయంలో హరరూపం ధరించువాడవు; రజస్సు-సత్త్వం-తమస్సు అనే త్రిగుణాల ద్వారా కార్యం చేసినా, ప్రభూ, నీవు నిజముగా నిర్గుణుడవు।

Verse 34

निस्त्रैगुण्यः शिवः साक्षात्तुर्यश्च प्रकृतेः परः । निर्गुणो निर्विकारी त्वं नानालीलाविशारदः

నీవే సాక్షాత్ శివుడు—త్రిగుణాతీతుడు, తుర్యావస్థలో నిలిచినవాడు, ప్రకృతికి పరుడు. నీవు నిర్గుణుడు, నిర్వికారుడు; అయినా అనేక దివ్య లీలలలో పరమ నిపుణుడు।

Verse 35

रक्षरक्ष महादेव पापान्मां दुस्तरादितः । मत्पितायं तथा चेमे भ्रातरः पापबुद्धयः

ఓ మహాదేవా! రక్షించు, రక్షించు—ఈ దాటలేని పాపాల నుండి నన్ను కాపాడు. ఇక్కడ నా తండ్రి, అలాగే ఈ నా సోదరులూ పాపబుద్ధిగలవారు।

Verse 36

ब्रह्मोवाच । इति स्तुतो महेशानो धर्मेणैव परः प्रभुः । तत्राजगाम शीघ्रं वै रक्षितुं धर्ममात्मभूः

బ్రహ్ముడు పలికెను—ఇలా స్తుతింపబడిన ధర్మనిష్ఠ పరమ ప్రభువు మహేశానుడు, ధర్మాన్ని రక్షించుటకు స్వయంభువుగా అక్కడికి వేగంగా వచ్చెను।

Verse 37

जातो वियद्गतश्शंभुर्विधिं दृष्ट्वा तथाविधम् । मां दक्षाद्यांश्च मनसा जहासोपजहास च

ప్రకటమై ఆకాశమార్గమున సాగిన శంభువు, విధి (బ్రహ్ముడు) ను ఆ స్థితిలో చూచి, మనసులోనే నాపై మరియు దక్షుడు మొదలైన వారిపైన కూడా నవ్వి, స్వయంగా చిరునవ్వు నవ్వెను।

Verse 38

स साधुवादं तान् सर्वान्विहस्य च पुनः पुनः । उवाचेदं मुनिश्रेष्ठ लज्जयन् वृषभध्वजः

ఓ మునిశ్రేష్ఠా! వృషభధ్వజుడైన భగవాన్ శివుడు వారందరి సాధువాదాన్ని పునఃపునః చిరునవ్వుతో స్వీకరించి, లజ్జించినవాడివలె ఈ వాక్యములు పలికెను।

Verse 39

शिव उवाच । अहो ब्रह्मंस्तव कथं कामभावस्समुद्गतः । दृष्ट्वा च तनयां नैव योग्यं वेदानुसारिणाम्

శివుడు పలికెను—అయ్యో బ్రహ్మా! నీలో ఈ కామభావం ఎలా ఉద్భవించింది? స్వకన్యను చూచినప్పటికీ ఇలాంటి ఆలోచన వేదానుసారులకు ఏ మాత్రం యోగ్యం కాదు।

Verse 40

यथा माता च भगिनी भ्रातृपत्नी तथा सुता । एतः कुदृष्ट्या द्रष्टव्या न कदापि विपश्चिता

తల్లి, సోదరి, అన్నదమ్ముల భార్య, కుమార్తె—వారిని అలాగే భావించాలి; వివేకి ఎప్పుడూ వారిని కుదృష్టితో చూడకూడదు।

Verse 41

एष वै वेदमार्गस्य निश्चयस्त्वन्मुखे स्थितः । कथं तु काममात्रेण स ते विस्मारितो विधे

వేదమార్గమునకు సంబంధించిన ఈ దృఢనిశ్చయం నీ నోటనే నిలిచియున్నది. మరి హే విధాత బ్రహ్మా, కేవలం కామమాత్రముచేత అది నీకు ఎలా మరచిపోయెను?

Verse 42

धैर्ये जागरितं ब्रह्मन्मनस्ते चतुरानन । कथं क्षुद्रेण कामेन रंतुं विगटितं विधे

హే బ్రహ్మన్, హే చతురానన! ధైర్యములో జాగృతమైన నీ మనస్సు స్థిరమైయున్నది. మరి హే విధాత, తుచ్ఛమైన కామముచేత రమించుటకు అది ఎలా సడలిపోయెను?

Verse 43

एकांतयोगिनस्तस्मात्सर्वदादित्यदर्शिनः । कथं दक्षमरीच्याद्या लोलुपाः स्त्रीषु मानसाः

అందుచేత ఏకాంతయోగులు, సదా అంతఃస్థిత ఆదిత్యము—చైతన్యసూర్యుని—దర్శించువారు, స్త్రీల వెనుక మనస్సు ఎలా పరుగెత్తగలదు? మరి దక్షుడు, మరీచి మొదలైన ఋషులు స్త్రీల పట్ల ఎలా లోలుపులగుదురు?

Verse 44

कथं कामोपि मंदात्मा प्राबल्यात्सोधुनैव हि । विकृतान्बाणैः कृतवानकालज्ञोल्पचेतनः

కాముడు మందబుద్ధియైనను, బలమూ అహంకారమూ చేత ప్రేరితుడై ఇప్పుడే వికృత బాణములను ప్రయోగించెను; అకాలజ్ఞుడై అల్పచేతనుడై అలా ఎలా చేసెను?

Verse 45

धिक्तं श्रुतं सदा तस्य यस्य कांता मनोहरत् । धैर्यादाकृष्य लौल्येषु मज्जयत्यपि मानसम्

ఎవరి మనోహర భార్య తన మోహక ఆకర్షణతో అతని మనసును ధైర్యం నుండి లాగి చంచల కోరికలలో ముంచుతుందో, ఆ మనిషి యొక్క సమస్త శ్రుతజ్ఞానం ధిక్కారయోగ్యం.

Verse 46

ब्रह्मोवाच । इति तस्य वचः श्रुत्वा लोके सोहं शिवस्य च । व्रीडया द्विगुणीभूतस्स्वेदार्द्रस्त्वभवं क्षणात्

బ్రహ్ముడు పలికెను—ఆ మాటలు విని, లోకముందు మరియు శివుని సమక్షంలో, నేను లజ్జతో రెండింతలయ్యాను; క్షణంలోనే నా దేహం చెమటతో తడిసిపోయింది।

Verse 47

ततो निगृह्यैंद्रियकं विकारं चात्यजं मुने । जिघृक्षुरपि तद्भीत्या तां संध्यां कामरूपिणीम्

అప్పుడు, ఓ మునీ, ఇంద్రియజన్య విక్షోభాన్ని నియంత్రించి అతడు ఆ ప్రేరణను విడిచిపెట్టాడు; పట్టుకోవాలనుకున్నప్పటికీ, దాని భయంతో, ఇష్టానుసార రూపం ధరించే ఆ సంధ్యను వదిలేశాడు।

Verse 48

मच्छरीरात्तु घर्मांभो यत्पपात द्विजोत्तम धर्मांभो । अग्निष्वात्ताः पितृगणा जाताः पितृगणास्ततः

హే ద్విజోత్తమా, నా శరీరం నుండి పడిన చెమట బిందువులు—ఆ ధర్మమయ పవిత్ర జలమే—అగ్నిష్వాత్తులనే పితృగణాలుగా మారాయి; అలా పితృగణాలు ఉద్భవించాయి।

Verse 49

भिन्नांजननिभास्सर्वे फुल्लराजीवलोचनाः । नितांतयतयः पुण्यास्संसारविमुखाः परे

వారందరూ విరిగిన అంజనంలా శ్యామవర్ణులు, వికసించిన కమలాలవంటి నేత్రాలు కలవారు. వారు అత్యంత నియమబద్ధ యతులు, పవిత్ర పుణ్యశాలులు—సంసారవిముఖులు, శివమార్గంలో మోక్షనిష్ఠులు.

Verse 50

सहस्राणां चतुःषष्टिरग्निष्वात्ताः प्रकीर्तिता । षडशीतिसहस्राणि तथा बर्हिषदो मुने

వేలలో అరవై నాలుగు ‘అగ్నిష్వాత్త’ పితృదేవతలని కీర్తించబడినవి; అలాగే, ఓ మునీ, ఎనభై ఆరు వేల ‘బర్హిషద’ పితృలు అని చెప్పబడినవి.

Verse 51

घर्मांभः पतितं भूमौ तदा दक्षशरीरतः । समस्तगुणसंपन्ना तस्माज्जाता वरांगना

అప్పుడు దక్షుని శరీరమునుండి జారిన చెమటజలం భూమిపై పడగానే, ఆ బిందువునుండే సమస్త గుణసంపన్నమైన ఒక శ్రేష్ఠ కన్య జన్మించింది.

Verse 52

तन्वंगी सममध्या च तनुरोमावली श्रुता । मृद्वंगी चारुदशना नवकांचनसुप्रभा

ఆమె సన్నని అవయవాలుగలది, సమమైన నడుముగలది; దేహమందలి సన్నని రోమావళి వల్ల ప్రసిద్ధి. మృదువైన దేహసౌందర్యముతో, అందమైన దంతములతో, నూతన స్వర్ణంలా ప్రకాశించింది.

Verse 53

सर्वावयवरम्या च पूर्णचन्द्राननाम्बुजा । नाम्ना रतिरिति ख्याता मुनीनामपि मोहिनी

ఆమె ప్రతి అవయవంలోనూ మనోహరంగా ఉండెను; ఆమె పద్మముఖము పూర్ణచంద్రునివలె ప్రకాశించెను. ‘రతి’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధి పొందిన ఆమె, మునులనుకూడా మోహింపజేసెను।

Verse 54

मरीचिप्रमुखा षड् वै निगृहीतेन्द्रियक्रियाः । ऋते क्रतुं वसिष्ठं च पुलस्त्यांगिरसौ तथा

మరీచి-ప్రధానమైన ఆరు మునులు ఇంద్రియక్రియలను నియంత్రించిరి; పులస్త్యుడు, అంగిరసుడును కూడా అలాగే—క్రతువు మరియు వసిష్ఠుడు తప్ప।

Verse 55

क्रत्वादीनां चतुर्णां च बीजं भूमौ पपात च । तेभ्यः पितृगणा जाता अपरे मुनिसत्तम

క్రత్వాది నలుగురి బీజము భూమిపై పడెను. దానినుండి, హే మునిశ్రేష్ఠా, పితృగణముల ఇతర సమూహములు జన్మించెను.

Verse 56

सोमपा आज्यपा नाम्ना तथैवान्ये सुकालिनः । हविष्मंतस्तु तास्सर्वे कव्यवाहाः प्रकीर्तिताः

వారు ‘సోమపా’ మరియు ‘ఆజ్యపా’ అనే నామాలతో ప్రసిద్ధులు; ఇంకా తమ తమ శుభకాలంలో నియతులైన ఇతరులూ ఉన్నారు. హవిస్సుతో సమృద్ధులైన వారు అందరూ ‘కవ్యవాహ’—పితృఅర్పణాలను మోసుకెళ్లువారు—అని కీర్తింపబడుతారు.

Verse 57

क्रतोस्तु सोमपाः पुत्रा वसिष्ठात्कालिनस्तथा । आज्यपाख्याः पुलस्त्यस्य हविष्मंतोंगिरस्सुताः

క్రతువునుండి ‘సోమపా’ అనే కుమారులు జన్మించారు; వసిష్ఠునుండి అలాగే ‘కాలిన’లు పుట్టారు. పులస్త్యునుండి ‘ఆజ్యపా’ అని పిలువబడువారు, అంగిరసునుండి ‘హవిష్మంత’ కుమారులు జన్మించారు.

Verse 58

जातेषु तेषु विप्रेन्द्र अग्निष्वात्तादिकेष्वथ । लोकानां पितृवर्गेषु कव्यवाह स समंततः

హే విప్రశ్రేష్ఠా! అగ్నిష్వాత్తాదులైన పితృవర్గాలు జన్మించినప్పుడు, ‘కవ్యవాహ’—ఆహుతి వాహకుడు—లోకాల పితృసమూహాలలో సర్వత్ర స్థాపితుడయ్యాడు.

Verse 59

संध्या पितृप्रसूर्भूत्वा तदुद्देशयुताऽभवत् । निर्दोषा शंभुसंदृष्टा धर्मकर्मपरायणा

పితృల నుండి జన్మించి ఆమె ‘సంధ్యా’గా అవతరించి, ఆ లక్ష్యానికే అంకితమై నిలిచింది. ఆమె నిర్దోషిణి; శంభువు (శివుడు) ఆమెను దర్శించాడు, ఆమె ధర్మకర్మలలో సంపూర్ణంగా పరాయణగా ఉండెను.

Verse 60

एतस्मिन्नंतरे शम्भुरनुगृह्याखिलान्द्विजान् । धर्मं संरक्ष्य विधिवदंतर्धानं गतो द्रुतम्

అంతలో భగవాన్ శంభువు సమస్త ద్విజ ఋషులను అనుగ్రహించి, శాస్త్రవిధి ప్రకారం ధర్మాన్ని రక్షించి, త్వరగా అంతర్ధానమై అదృశ్యుడయ్యాడు।

Verse 61

अथ शंकरवाक्येन लज्जितोहं पितामहः । कंदर्प्पायाकोपिंत हि भ्रुकुटीकुटिलाननः

అప్పుడు శంకరుని వాక్యాలతో లజ్జపడి నేను పితామహుడు (బ్రహ్మ) కందర్పునిపై కోపించాను; కనుబొమ్మలు ముడుచుకొని ముఖం వంకరగా మారింది।

Verse 62

दृष्ट्वा मुखमभिप्रायं विदित्वा सोपि मन्मथः । स्वबाणान्संजहाराशु भीतः पशुपतेर्मुने

(శివుని) ముఖాన్ని చూసి, ఆయన అంతరభావాన్ని గ్రహించి, మन्मథుడూ—ఓ మునీ—పశుపతికి భయపడి తన బాణాలను వెంటనే ఉపసంహరించుకున్నాడు।

Verse 63

ततः कोपसमायुक्तः पद्मयोनिरहं मुने । अज्वलं चातिबलवान् दिधक्षुरिव पावकः

అప్పుడు ఓ మునీ, నేను పద్మయోని బ్రహ్మ క్రోధంతో నిండిపోయి, అత్యంత బలవంతుడై, సమస్తాన్ని దహించదలచిన అగ్నివలె ప్రకాశించి జ్వలించాను।

Verse 64

भवनेत्राग्निनिर्दग्धः कंदर्पो दर्पमोहितः । भविष्यति महादेवे कृत्वा कर्मं सुदुष्करम्

దర్పమోహితుడైన కందర్పుడు మహాదేవునికి విరోధంగా అత్యంత దుష్కరమైన కార్యం చేయబోతాడు; కానీ నీ నేత్రాగ్నిచే దగ్ధుడై భస్మమైపోతాడు।

Verse 65

इति वेधास्त्वहं काममक्षयं द्विजसत्तम । समक्षं पितृसंघस्य मुनीनां च यतात्मनाम्

ఓ ద్విజశ్రేష్ఠా, ఈ విధంగా నేను వేద్హా (బ్రహ్మ) పితృసంఘాలూ, యతాత్ములైన మునులూ ప్రత్యక్షంగా ఉన్న సమక్షంలో ఈ అక్షయ వరాన్ని ప్రసాదిస్తున్నాను.

Verse 66

इति भीतो रतिपतिस्तत्क्षणात्त्यक्तमार्गणः । प्रादुर्बभूव प्रत्यक्षं शापं श्रुत्वातिदारुणम्

అత్యంత భయంకరమైన శాపాన్ని విని రతిపతి కాముడు భీతుడయ్యాడు. వెంటనే బాణాన్ని వదిలి, ఆపై ప్రత్యక్షంగా దర్శనమిచ్చాడు.

Verse 67

ब्रह्माणं मामुवाचेदं स दक्षादिसुतं मुने । शृण्वतां पितृसंघानां संध्यायाश्च विगर्वधीः

ఓ మునీ, దక్షుని ఆ కుమారుడు—గర్వంతో బుద్ధి ఉబ్బినవాడు—పితృసంఘాలు, సంధ్య వింటుండగా, బ్రహ్మ సమక్షంలోనే నాతో ఈ మాటలు అన్నాడు.

Verse 68

काम उवाच । किमर्थं भवता ब्रह्मञ् शप्तोहमिति दारुणम् । अनागास्तव लोकेश न्याय्यमार्गानुसारिणः

కాముడు పలికెను—హే బ్రహ్మన్! మీరు నన్ను ఇంత దారుణంగా ఎందుకు శపించారు? హే లోకేశ్వరా! నేను నిరపరాధిని; ధర్మన్యాయ మార్గానుసారిగా ఉన్నాను।

Verse 69

त्वया चोक्तं नु मत्कर्म यत्तद्ब्रह्मन् कृतं मया । तत्र योग्यो न शापो मे यतो नान्यत्कृतं मया

హే బ్రహ్మన్! ఆ కార్యం నా చేతనే జరిగిందని మీరు అన్నారు. అయినా దానికి నేను శాపయోగ్యుడను కాను; ఎందుకంటే దాని తప్ప మరే ఇతర కార్యం నేను చేయలేదు।

Verse 70

अहं विष्णुस्तथा शंभुः सर्वे त्वच्छ रगोचराः । इति यद्भवता प्रोक्तं तन्मयापि परीक्षितम्

నేను (బ్రహ్మ), విష్ణువు మరియు శంభువు (శివుడు)—మేమందరం నీ నిర్మల, నిష్కలంక తేజస్సు పరిధిలోనే సంచరిస్తాము. నీవు చెప్పినదాన్ని నేనూ ప్రత్యక్షంగా పరిశీలించి సత్యమని నిర్ధారించాను.

Verse 71

नापराधो ममाप्यत्र ब्रह्मन् मयि निरागसि । दारुणः समयश्चैव शापो देव जगत्पते

ఓ బ్రహ్మన్, ఇక్కడ నా అపరాధం ఏదీ లేదు; నేను నిజంగా నిర్దోషిని. అయినా కాలం భయంకరంగా ఉంది, మరియు ఓ దేవా, జగత్పతే—శాపం కూడా నిశ్చయంగా ఫలించింది.

Verse 72

ब्रह्मोवाच । इति तस्य वचः श्रुत्वा ब्रह्माहं जगतां पतिः । प्रत्यवोचं यतात्मानं मदनं दमयन्मुहुः

బ్రహ్మ అన్నాడు—అతని మాటలు విని నేను, బ్రహ్మ, లోకాల అధిపతి, ఆ ఆత్మనిగ్రహుడికి ప్రత్యుత్తరం చెప్పాను; నా మనస్సులో మదనుడు (కామదేవుడు)ను మళ్లీ మళ్లీ నియంత్రిస్తూ ఉన్నాను.

Verse 73

ब्रह्मोवाच । आत्मजा मम संध्येयं यस्मादेतत्स कामतः । लक्ष्यीकृतोहं भवता ततश्शापो मया कृतः

బ్రహ్మ అన్నాడు—నీవు కామవశుడై సంధ్యాకాలంలో నా కుమార్తెను ధ్యానించి, ఆ కారణంగా నాపై దృష్టిని నిలిపావు; అందుకే నేను ఈ శాపాన్ని విధించాను.

Verse 74

अधुना शांतरोषोहं त्वां वदामि मनोभव । शृणुष्व गतसंदेहस्सुखी भव भयं त्यज

ఇప్పుడు నా కోపం శాంతించింది. ఓ మనోభవ (కామదేవా), నేను నీతో చెప్పేది విను—సందేహం విడిచి వినుము. సుఖంగా ఉండు; భయాన్ని విడిచిపెట్టు.

Verse 75

त्वं भस्म भूत्वा मदन भर्गलोचनवह्निना । तथैवाशु समं पश्चाच्छरीरं प्रापयिष्यसि

ఓ మదనా! భర్గుడు (శివుడు) నేత్రాగ్నిచేత భస్మమై, అనంతరం యథాకాలంలో నీవు త్వరలోనే మళ్లీ శరీరాన్ని పొందుతావు।

Verse 76

यदा करिष्यति हरोंजसा दारपरिग्रहम् । तदा स एव भवतश्शरीरं प्रापयिष्यति

హరుడు (శివుడు) స్వయంగా తన ఇష్టంతో భార్యను స్వీకరించి వివాహం చేయునప్పుడు, అప్పుడే ఆయనే నీకు శరీరప్రాప్తిని కలిగిస్తాడు।

Verse 77

ब्रह्मोवाच । एवमुक्त्वाथ मदनमहं लोकपितामहः । अंतर्गतो मुनीन्द्राणां मानसानां प्रपश्यताम्

బ్రహ్ముడు పలికెను—ఇలా మదనునితో చెప్పి, లోకపితామహుడనైన నేను, మునీంద్రుల మనోదృష్టికి కనిపించుచుండగానే అంతర్హితుడనయ్యాను।

Verse 78

इत्येवं मे वचश्श्रुत्वा मदनस्तेपि मानसाः । संबभूवुस्सुतास्सर्वे सुखिनोऽरं गृहं गताः

నా ఈ వచనాలను విని మదనుడు మరియు ఆ మానసపుత్రులందరూ ఆనందంతో నిండిపోయారు; తృప్తితో తమ తమ నివాసాలకు వెళ్లారు।