Adhyaya 14
Rudra SamhitaSati KhandaAdhyaya 1458 Verses

दक्षस्य दुहितृविवाहवर्णनम् / The Marriages of Dakṣa’s Daughters (Genealogical Allocation)

అధ్యాయము 14లో బ్రహ్మదేవుడు దక్షప్రజాపతి సంతానము మరియు కుమార్తెల వివాహ-విభజనను వంశపరంగా వివరిస్తాడు. బ్రహ్ముడు వచ్చి దక్షుణ్ణి శాంతింపజేసి, అనంతరం దక్షునికి అరవై కుమార్తెలు జన్మించాయని చెబుతాడు. ఆ కుమార్తెలను ధర్ముడు, కశ్యపుడు, సోముడు/చంద్రుడు మరియు ఇతర ఋషి-దేవతలకు వివాహంగా ఇచ్చి, త్రిలోకాలలో ప్రజావృద్ధి ఎలా సంతతి సంబంధాల ద్వారా విస్తరించిందో తెలియజేస్తాడు. శివా/సతీ స్థానం లేదా క్రమం విషయంలో కల్పభేద సూచన కూడా ఉంది. చివరికి కుమార్తెల జననానంతరం దక్షుడు జగదంబిక (శివా/సతీ)ను భక్తితో మనసులో నిలుపుకొనడం, తరువాత యజ్ఞాధికారము మరియు దేవీ శైవ స్వరూపముల మధ్య ఉద్వేగానికి ముందస్తు సంకేతముగా నిలుస్తుంది।

Shlokas

Verse 1

ब्रह्मोवाच । एतस्मिन्नन्तरे देवमुने लोकपितामह । तत्रागममहं प्रीत्या ज्ञात्वा तच्चरितं द्रुतम्

బ్రహ్ముడు పలికెను—హే దేవమునీ, హే లోకపితామహా! ఈ మధ్యనే ఆ వృత్తాంతాన్ని త్వరగా తెలిసికొని నేను హర్షంతో వెంటనే అక్కడికి వచ్చితిని।

Verse 2

असांत्वयमहं दक्षं पूर्ववत्सुविचक्षणः । अकार्षं तेन सुस्नेहं तव सुप्रीतिमावहन्

నేను మునుపటివలె వివేకంతో దక్షుణ్ణి సాంత్వనపరచితిని; దానివల్ల స్నేహం పెరిగి నీకు పరమ సంతోషం కలిగింది।

Verse 3

स्वात्मजं मुनिवर्यं त्वां सुप्रीत्या देववल्लभम् । समाश्वास्य समादाय प्रत्यपद्ये स्वधाम ह

హే మునివర్యా, నా ఆత్మజా, దేవులకు ప్రియుడా! నిన్ను ప్రేమతో ధైర్యపరచి నాతో తీసుకొని నేను మళ్లీ నా స్వధామానికి చేరితిని।

Verse 4

ततः प्रजापतिर्दक्षोऽनुनीतो मे निजस्त्रियाम् । जनयामास दुहितॄस्सुभगाः षष्टिसंमिताः

తదనంతరం నా ద్వారా ప్రసన్నుడైన ప్రజాపతి దక్షుడు తన స్వపత్నిలోనుండి అరవై శుభలక్షణాల కుమార్తెలను జనింపజేసెను।

Verse 5

तासां विवाहकृतवान्धर्मादिभिरतंद्रितः । तदेव शृणु सुप्रीत्या प्रवदामि मुनीश्वर

ఆయన ధర్మాది శాస్త్రోక్త విధానాల ప్రకారం అలసటలేని శ్రద్ధతో వారి వివాహాలను నిర్వహించాడు. ఓ మునీశ్వరా, ఆనందభావంతో అదే వృత్తాంతాన్ని వినుము; నేను వివరిస్తాను.

Verse 6

ददौ दश सुता दक्षो धर्माय विधिवन्मुने । त्रयोदश कश्यपाय मुनये त्रिनवेंदवे

ఓ మునే, దక్షుడు విధిపూర్వకంగా తన పది కుమార్తెలను ధర్మమునికి ఇచ్చెను; పదమూడు కుమార్తెలను ముని కశ్యపునికి ఇచ్చెను; ఇరవైఏడు కుమార్తెలను సోముడు—చంద్రదేవునికి సమర్పించెను.

Verse 7

भूतांगिरः कृशाश्वेभ्यो द्वेद्वे पुत्री प्रदत्तवान् । तार्क्ष्याय चापरः कन्या प्रसूतिप्रसवैर्यतः

భూతాంగిరసుడు కృశాశ్వులకు రెండు రెండు కుమార్తెలను ఇచ్చెను; అలాగే ప్రసూతి సంతానమునుండి జన్మించిన మరొక కుమార్తెను తార్క్ష్యునికి వివాహార్థం ఇచ్చెను.

Verse 8

त्रिलोकाः पूरितास्तन्नो वर्ण्यते व्यासतो भयात्

ఆ (అత్యంత భయంకర) సంఘటనతో త్రిలోకములు నిండిపోయెను; అందువల్ల దాని అపారత మరియు భీతికారకత కారణంగా ఇక్కడ విస్తారంగా వర్ణించబడదు.

Verse 9

केचिद्वदंति तां ज्येष्ठां मध्यमां चापरे शिवाम् । सर्वानन्तरजां केचित्कल्पभेदात्त्रयं च सत

కొంతమంది ఆ మంగళదేవిని జ్యేష్ఠగా అంటారు, మరికొందరు శివాను మధ్యమగా అంటారు; ఇంకొందరు ఆమె అందరి తరువాత జన్మించినదని చెబుతారు. కల్పభేదం వల్ల మూడు మాటలూ సత్యమే।

Verse 10

अनंतरं सुतोत्पत्तेः सपत्नीकः प्रजापतिः । दक्षो दधौ सुप्रीत्मा तां मनसा जगदम्बिकाम्

ఆపై కుమార్తెలు జన్మించినప్పుడు ప్రజాపతి దక్షుడు భార్యతో కూడి అత్యంత ఆనందించాడు; హృదయంలో ప్రేమభక్తితో ఆ జగదంబికా దేవిని ఆదరించి నిలిపుకున్నాడు।

Verse 11

अतः प्रेम्णा च तुष्टाव गिरा गद्गदया हि सः । भूयोभूयो नमस्कृत्य सांजलिर्विनयान्वितः

అందువల్ల అతడు ప్రేమతో నిండిపోయి గద్గద స్వరంతో స్తుతించాడు; మళ్లీ మళ్లీ నమస్కరించి, చేతులు జోడించి, వినయంతో నిలిచాడు।

Verse 12

सन्तुष्टा सा तदा देवी विचारं मनसीति च । चक्रेऽवतारं वीरिण्यां कुर्यां पणविपूर्तये

అప్పుడు దేవి పూర్తిగా సంతుష్టి చెందీ మనసులో ఆలోచించింది—‘నియత దివ్య కార్యసిద్ధి కోసం నేను వీర వంశంలో అవతారం ఎత్తుదును।’

Verse 13

अथ सोवास मनसि दक्षस्य जगदम्बिका । विललास तदातीव स दक्षो मुनिसत्तम

అప్పుడు జగదంబిక సతీ, దక్షుని మనస్సులో నివసిస్తూ, అక్కడ అత్యంతంగా లీలగా విహరించింది; ఓ మునిశ్రేష్ఠా, దానివల్ల దక్షుని అంతఃకరణం బలంగా కలత చెందింది।

Verse 14

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां सती खण्डे सतीजन्म बाललीलावर्णनंनाम चतुर्दशोऽध्यायः

ఇట్లు పవిత్ర శ్రీశివమహాపురాణము ద్వితీయ రుద్రసంహితలోని సతీఖండమున ‘సతీ జన్మము మరియు బాలలీలల వర్ణన’ అను చతుర్దశ అధ్యాయము సమాప్తమైంది।

Verse 15

आविर्बभूवुश्चिह्नानि दोहदस्याखिलानि वै

నిజముగా దోహదము (గర్భిణీ ఆకాంక్ష) యొక్క సమస్త లక్షణములు స్పష్టముగా ప్రత్యక్షమయ్యాయి।

Verse 17

कुलस्य संपदश्चैव श्रुतेश्चित्तसमुन्नतेः । व्यधत्त सुक्रिया दक्षः प्रीत्या पुंसवनादिकाः

కులసంపద, శ్రుతివిధి అనుసరణ, చిత్తోన్నతి కొరకు దక్షుడు ఆనందముతో పుంసవనాది శుభసంస్కారములను నిర్వహింపజేశాడు।

Verse 18

उत्सवोतीव संजातस्तदा तेषु च कर्मसु । वित्तं ददौ द्विजातिभ्यो यथाकामं प्रजापतिः

అప్పుడు ఆ కర్మకాండల్లో మహోత్సవంలాంటి వాతావరణం ఏర్పడింది. ప్రజాపతి (దక్షుడు) ద్విజులకు వారి కోరిక మేరకు ధనాన్ని దానమిచ్చాడు॥

Verse 19

अथ तस्मिन्नवसरे सर्वे हर्यादयस्सुराः । ज्ञात्वा गर्भगतां देवीं वीरिण्यास्ते मुदं ययुः

అదే సమయంలో హరి మొదలైన సమస్త దేవతలు దేవి వీరిణీ గర్భంలో ప్రవేశించిందని తెలుసుకున్నారు. అది తెలిసి వారు పరమానందంతో నిండిపోయారు—శివసంకల్పం శుభంగా వ్యక్తమవుతున్నదని చూచి॥

Verse 20

तत्रागत्य च सर्वे ते तुष्टुवुर्जगदम्बिकाम् । लोकोपकारकरिणीं प्रणम्य च मुहुर्मुहुः

అక్కడికి వచ్చి వారందరూ జగదంబికా, విశ్వమాతను స్తుతించారు. లోకహితకారిణి అయిన ఆమెకు వారు మళ్లీ మళ్లీ నమస్కరించారు.

Verse 21

कृत्वा ततस्ते बहुधा प्रशंसां हृष्टमानसाः । दक्षप्रजापतेश्चैव वीरिण्यास्स्वगृहं ययुः

తర్వాత హర్షితమనస్సులతో వారు అనేక విధాలుగా ప్రశంసలు చేసి, దక్షప్రజాపతి భార్య వీరిణీ గృహానికి వెళ్లారు.

Verse 22

गतेषु नवमासेषु कारयित्वा च लौकिकीम् । गतिं शिवा च पूर्णे सा दशमे मासि नारद

తొమ్మిది నెలలు గడిచిన తరువాత శివా (సతీ) లోకరీతిని కొనసాగించి దానిని పూర్తిచేసింది; పదవ నెలలో, ఓ నారదా, ఆమె నియత గమనాన్ని పొందింది.

Verse 23

आविर्बभूव पुरतो मातुस्सद्यस्तदा मुने । मुहूर्ते सुखदे चन्द्रग्रहतारानुकूलके

ఓ మునీ! ఆ క్షణమే ఆమె తన తల్లి ముందర ప్రత్యక్షంగా అవతరించింది—సుఖప్రదమైన ఆ శుభ ముహూర్తంలో చంద్రుడు, గ్రహాలు, నక్షత్రాలు అనుకూలంగా ఉన్నప్పుడు.

Verse 24

तस्यां तु जातमात्रायां सुप्रीतोऽसौ प्रजापतिः । सैव देवीति तां मेने दृष्ट्वा तां तेजसोल्बणाम्

ఆమె జన్మించిన వెంటనే ఆ ప్రజాపతి (దక్షుడు) అత్యంత ఆనందించాడు. ఆమె తేజస్సుతో ప్రకాశించుట చూచి, ఆమెనే సాక్షాత్ దేవిగా భావించాడు.

Verse 25

तदाभूत्पुष्पसद्वृष्टिर्मेघाश्च ववृषुर्जलम् । दिशश्शांता द्रुतं तस्यां जातायां च मुनीश्वर

అప్పుడు పుష్పాల పవిత్ర వర్షం కురిసింది, మేఘాలు జలాన్ని ధారగా వర్షించాయి. ఓ మునీశ్వరా, ఆమె జన్మించగానే దిక్కులు వెంటనే శాంతించాయి।

Verse 26

अवादयंत त्रिदशाश्शुभवाद्यानि खे गताः । जज्ज्वलुश्चाग्नयश्शांताः सर्वमासीत्सुमंगलम्

ఆకాశంలో సంచరించే దేవతలు శుభ వాద్యాలను మ్రోగించారు. అగ్నులు శాంతంగా ఉండి కూడా ప్రకాశంగా జ్వలించాయి; అంతటా పరమ మంగళం వ్యాపించింది।

Verse 27

वीरिणोसंभवां दृष्ट्वा दक्षस्तां जगदम्बिकाम् । नमस्कृत्य करौ बद्ध्वा बहु तुष्टाव भक्तितः

వీరిణా నుండి జన్మించిన జగదంబికను చూసి దక్షుడు ఆమెకు నమస్కరించాడు. చేతులు జోడించి భక్తితో దీర్ఘంగా స్తుతించాడు।

Verse 28

दक्ष उवाच । महेशानि नमस्तुभ्यं जगदम्बे सनातनि । कृपां कुरु महादेवि सत्ये सत्यस्वरूपिणि

దక్షుడు అన్నాడు—హే మహేశానీ, హే జగదంబా సనాతనీ, నీకు నమస్కారం. హే మహాదేవీ, హే సత్యమా, సత్యస్వరూపిణీ, నాపై కరుణ చూపుము.

Verse 29

शिवा शांता महामाया योगनिद्रा जगन्मयी । या प्रोच्यते वेदविद्भिर्नमामि त्वां हितावहाम्

నేను నీకు నమస్కరిస్తున్నాను—హే శివా, హే శాంతా, హే మహామాయా, హే యోగనిద్రా, హే జగన్మయీ. వేదవిదులు ప్రకటించు, సమస్తులకు హితాన్ని కలిగించు దేవీ, నీకు ప్రణామం.

Verse 30

यया धाता जगत्सृष्टौ नियुक्तस्तां पुराकरोत् । तां त्वां नमामि परमां जगद्धात्रीं महेश्वरीम्

యావరి శక్తిచేత ఆదిలో ధాత (బ్రహ్మ) జగత్సృష్టి కార్యానికి నియుక్తుడయ్యాడో—ఆ పరమ జగద్ధాత్రి మహేశ్వరీకి నేను నమస్కరిస్తున్నాను।

Verse 31

यया विष्णुर्जगत्स्थित्यै नियुक्तस्तां सदाकरोत् । तां त्वां नमामि परमां जगद्धात्रीं महेश्वरीम्

యావరి శక్తిచేత విష్ణువు జగత్స్థితి కోసం నియుక్తుడై నిరంతరం ఆ కార్యాన్ని నిర్వహిస్తాడో—ఆ పరమ జగద్ధాత్రి మహేశ్వరీకి నేను నమస్కరిస్తున్నాను।

Verse 32

यया रुद्रो जगन्नाशे नियुक्तस्तां सदाकरोत् । तां त्वां नमामि परमां जगद्धात्रीं महेश्वरीम्

యావరి శక్తిచేత రుద్రుడు జగన్నాశం కోసం నియుక్తుడై ఎల్లప్పుడూ ఆ మహాక్రియను నిర్వహిస్తాడో—ఆ పరమ జగద్ధాత్రి మహేశ్వరీకి నేను నమస్కరిస్తున్నాను।

Verse 33

रजस्सत्त्वतमोरूपां सर्वकार्यकरीं सदा । त्रिदेवजननीं देवीं त्वां नमामि च तां शिवाम्

రజస్సు, సత్త్వం, తమస్సు రూపిణీగా ప్రకాశించే, సదా సమస్త కార్యాలను సిద్ధిచేసే, త్రిదేవమాత అయిన దేవి శివాను నేను నమస్కరిస్తున్నాను।

Verse 34

यस्त्वां विचिंतयेद्देवीं विद्याविद्यात्मिकां पराम् । तस्य भुक्तिश्च मुक्तिश्च सदा करतले स्थिता

ఎవడు నిన్ను—విద్యా-అవిద్యా స్వరూపిణీ పరమ దేవిని—నిత్యం ధ్యానిస్తాడో, అతనికి భోగమూ మోక్షమూ రెండూ సదా చేతి అరచేతిలో ఉన్నట్లే ఉంటాయి।

Verse 35

यस्त्वां प्रत्यक्षतो देवि शिवां पश्यति पावनीम् । तस्यावश्यं भवेन्मुक्तिर्विद्याविद्याप्रकाशिका

హే దేవీ, నిన్ను ప్రత్యక్షంగా—పావనమైన శివారూపిణిగా—దర్శించేవాడికి నిశ్చయంగా మోక్షం లభిస్తుంది; ఎందుకంటే నీవు విద్యా-అవిద్యా రెండింటినీ ప్రకాశింపజేసే వాడవు।

Verse 36

ये स्तुवंति जगन्मातर्भवानीमंबिकेति च । जगन्मयीति दुर्गेति सर्वं तेषां भविष्यति

జగన్మాతను “భవానీ”, “అంబికా”, “జగన్మయీ”, “దుర్గా” అని స్తుతించువారికి, ఆమె అనుగ్రహముచే సమస్తమూ సిద్ధించును।

Verse 37

ब्रह्मोवाच । इति स्तुता जगन्माता शिवा दक्षेण धीमता । तथोवाच तदा दक्षं यथा माता शृणोति न

బ్రహ్ముడు పలికెను—ఇట్లు ధీమంతుడైన దక్షుడు స్తుతించగా, జగన్మాత శివా (సతీ) అప్పుడు దక్షునితో పలికెను; కాని అతడు తల్లి మాటను నిర్లక్ష్యించినవాడిలా నిజంగా వినలేదు।

Verse 38

सर्वं मुमोह तथ्यं च तथा दक्षः शृणोतु तत् । नान्यस्तथा शिवा प्राह नानोतिः परमेश्वरी

దక్షుడు పూర్తిగా మోహగ్రస్తుడయ్యెను; అయినా అతడు ఆ సత్యాన్ని వినవలెను. పరమేశ్వరి శివా పలికెను— “ఇతర మార్గం లేదు; ఇతర ఉపదేశం లేదు.”

Verse 39

देव्युवाच । अहमाराधिता पूर्वं सुतार्थं ते प्रजापते । ईप्सितं तव सिद्धं तु तपो धारय संप्रति

దేవి పలికెను— ఓ ప్రజాపతీ! పూర్వం పుత్రార్థమై నీవు నన్ను ఆరాధించితివి. నీ ఇష్టము సిద్ధమైంది; కనుక ఇప్పుడు తపస్సును స్థిరంగా ధరించుము.

Verse 40

ब्रह्मोवाच । एवमुक्त्वा तदा देवी दक्षं च निजमायया । आस्थाय शैशवं भावं जनन्यंते रुरोद सा

బ్రహ్మ పలికెను— ఇలా చెప్పి దేవి తన మాయతో దక్షుని సమీపమునకు వెళ్లి, శిశుభావాన్ని ఆశ్రయించి, తల్లి పక్కన ఏడవసాగెను.

Verse 41

अथ तद्रोदनं श्रुत्वा स्त्रियो वाक्यं ससंभ्रमाः । आगतास्तत्र सुप्रीत्या दास्योपि च ससंभ्रमाः

ఆ తరువాత ఆ ఏడుపును మరియు ఆ మాటలను విని స్త్రీలు కలవరంతో, అయినా ప్రేమతో, అక్కడికి వెంటనే వచ్చిరి; దాసీమణులు కూడా అదే విధంగా ఆతురతతో చేరిరి.

Verse 42

दृष्ट्वासिक्नीसुतारूपं ननन्दुस्सर्वयोषितः । सर्वे पौरजनाश्चापि चक्रुर्जयरवं तदा

అసిక్నీ కుమార్తె సతీదేవి యొక్క దివ్యమైన, కాంతిమయ రూపాన్ని చూచి స్త్రీలందరూ పరమానందించారు. ఆ సమయంలో పట్టణ ప్రజలందరూ కూడ ‘జయ జయ’ అని ఘనంగా జయధ్వని చేశారు.

Verse 43

उत्सवश्च महानासीद्गानवाद्यपुरस्सरम् । दक्षोसिक्नी मुदं लेभे शुभं दृष्ट्वा सुताननम्

గానం, వాద్యాల ముందుండగా మహోత్సవం జరిగింది. తమ కుమార్తె శుభముఖాన్ని చూసి దక్షుడు, అసిక్నీ ఆనందంతో నిండిపోయారు.

Verse 44

दक्षः श्रुतिकुलाचारं चक्रे च विधिवत्तदा । दानं ददौ द्विजातिभ्योन्येभ्यश्च द्रविणं तथा

అప్పుడు దక్షుడు వేదసమ్మతమైన కులాచారాలను విధివిధానంగా నిర్వహించాడు. ద్విజులకు మాత్రమే కాక ఇతరులకు కూడా ధనం, దానసామగ్రి ప్రసాదించాడు.

Verse 45

बभूव सर्वतो गानं नर्तनं च यथोचितम् । नेदुर्वाद्यानि बहुशस्सुमंगलपुरस्सरम्

అప్పుడు అన్ని దిక్కులా యథోచితమైన గానం, నృత్యం ఉద్భవించాయి. వాద్యాలు మళ్లీ మళ్లీ మ్రోగి, సుమంగళాన్ని ముందుగా ప్రకటిస్తూ శివభక్తి ఆనందానికి బాహ్య సూచకమయ్యాయి।

Verse 46

अथ हर्यादयो देवास्सर्वे सानुचरास्तदा । मुनिवृन्दैः समागत्योत्सवं चक्रुर्यथाविधि

అనంతరం హరి మొదలైన దేవతలందరూ తమ అనుచరులతో కలిసి, మునివృందాలతో అక్కడికి వచ్చి విధివిధానాల ప్రకారం ఉత్సవాన్ని నిర్వహించారు।

Verse 47

दृष्ट्वा दक्षसुतामंबां जगतः परमेश्वरीम् । नेमुः सविनयास्सर्वे तुष्टुवुश्च शुभैस्तवैः

దక్షుని కుమార్తె అయిన అంబా—జగత్తుకు పరమేశ్వరి—ఆమెను చూచి అందరూ వినయంతో నమస్కరించి, శుభమైన స్తోత్రాలతో స్తుతించారు।

Verse 48

ऊचुस्सर्वे प्रमुदिता गिरं जयजयात्मिकाम् । प्रशशंसुर्मुदा दक्षं वीरिणीं च विशेषतः

అప్పుడు అందరూ పరమానందంతో ‘జయ జయ’ అని విజయధ్వని చేశారు. ఆనందంతో వారు దక్షుణ్ణి, ప్రత్యేకంగా వీరిణీని, ప్రశంసించారు।

Verse 49

तदोमेति नाम चक्रे तस्या दक्षस्तदाज्ञया । प्रशस्तायास्सर्वगुणसत्त्वादपि मुदान्वितः

అప్పుడు ఆమె ఆజ్ఞ ప్రకారం దక్షుడు ఆమెకు ‘ఓమా’ అనే నామం పెట్టాడు. సమస్త సద్గుణసంపన్నమైన ఆమె స్వరూపాన్ని చూసి ఆనందంతో అతడు హర్షించి ప్రశంసించాడు।

Verse 50

नामान्यन्यानि तस्यास्तु पश्चाज्जातानि लोकतः । महामंगलदान्येव दुःखघ्नानि विशेषतः

ఆ తరువాత ప్రజలలో ఆమెకు మరికొన్ని పేర్లు కూడా ప్రసిద్ధమయ్యాయి. అవి మహామంగళాన్ని ప్రసాదించేవి, ముఖ్యంగా దుఃఖ‑శోకాలను నశింపజేసేవి.

Verse 51

दक्षस्तदा हरिं नत्वा मां सर्वानमरानपि । मुनीनपि करौ बद्ध्वा स्तुत्वा चानर्च भक्तितः

అప్పుడు దక్షుడు హరి (విష్ణువు)కి నమస్కరించి, నాకూ మరియు సమస్త అమర దేవతలకూ వందనం చేశాడు. చేతులు జోడించి మునులకూ నమస్కరించి, వారిని స్తుతించి భక్తితో పూజించసాగాడు.

Verse 52

अथ विष्ण्वादयस्सर्वे सुप्रशस्याजनंदनम् । प्रीत्या ययुस्वधामानि संस्मरन् सशिवं शिवम्

అప్పుడు విష్ణువు మొదలైన దేవతలందరూ ఆనందదాయక ప్రభువును ఎంతో ప్రశంసించి, ఆనందంతో తమ తమ ధామాలకు వెళ్లారు—అంతరంగంలో శక్తితో కూడిన శుభస్వరూపుడైన శివుని స్మరిస్తూ.

Verse 53

अतस्तां च सुतां माता सुसंस्कृत्य यथोचितम् । शिशुपानेन विधिना तस्यै स्तन्यादिकं ददौ

అందుచేత తల్లి కుమార్తెకు యథోచిత సంస్కారములు నిర్వహించి, శిశుపాన విధానమునుబట్టి ఆమెకు పాలు మొదలైన పోషణను ఇచ్చెను।

Verse 54

पालिता साथ वीरिण्या दक्षेण च महात्मना । ववृधे शुक्लपक्षस्य यथा शशिकलान्वहम्

వీరిణీ మరియు మహాత్ముడైన దక్షుడు స్నేహముతో పోషించగా, ఆమె రోజురోజుకు వృద్ధి చెందెను—శుక్లపక్షమున చంద్రకళలు పెరుగునట్లు।

Verse 55

तस्यां तु सद्गुणास्सर्वे विविशुर्द्विजसत्तम । शैशवेपि यथा चन्द्रे कलास्सर्वा मनोहराः

హే ద్విజశ్రేష్ఠా, ఆమెలో సమస్త సద్గుణములు ప్రవేశించెను—చంద్రుడు శైశవములోనూ తన మనోహర కళలన్నిటిని కలిగి ఉండునట్లు।

Verse 56

आचरन्निजभावेन सखीमध्यगता यदा । तदा लिलेख भर्गस्य प्रतिमामन्वहं मुहुः

సతీ సఖీమధ్యంలో తన సహజ స్వభావంతో ప్రవర్తించినప్పుడు, ఆమె రోజు రోజుకీ మళ్లీ మళ్లీ భర్గుడు (శివుడు) యొక్క ప్రతిమను చిత్రించేది।

Verse 57

यदा जगौ सुगीतानि शिवा बाल्योचितानि सा । तदा स्थाणुं हरं रुद्रं सस्मार स्मरशासनम्

శివా (సతీ) తన బాల్యానికి తగిన మధుర గీతాలు పాడినప్పుడు, అదే వేళ ఆమె మనసులో స్థాణువు—హరుడు—రుద్రుడు, స్మరశాసనుడు (కామదమనుడు)ను స్మరించేది।

Verse 58

ववृधेतीव दंपत्योः प्रत्यहं करुणातुला । तस्या बाल्येपि भक्तायास्तयोर्नित्यं मुहुर्मुहुः

ఆ దంపతుల కరుణామానం ప్రతిరోజూ పెరుగుతున్నట్లే అనిపించేది. బాల్యంనుండే భక్తిగల ఆ కుమారిపై వారు నిత్యం, మళ్లీ మళ్లీ, స్నేహపూర్వకంగా శ్రద్ధ చూపేవారు।

Verse 59

सर्वबालागुणा क्रांतां सदा स्वालयकारिणीम् । तोषयामास पितरौ नित्यंनित्यं मुहुर्मुहुः

ఉత్తమ కన్యకు తగిన సమస్త గుణాలతో నిండినదై, తన గృహధర్మకార్యాలలో ఎల్లప్పుడూ నిమగ్నమై ఉన్న ఆమె, తల్లిదండ్రులను నిత్యం నిత్యం, మళ్లీ మళ్లీ, సంతోషింపజేసేది।

Frequently Asked Questions

A genealogical event: Dakṣa generates sixty daughters and formally distributes them in marriage to Dharma, Kaśyapa, Soma (Candra), and other recipients—establishing the progenitive framework by which the three worlds become populated.

The chapter uses lineage and marriage as a symbolic cosmology: generative Śakti is apportioned into ordered channels (dharma/ṛta), while simultaneously marking Jagadambikā (Satī/Śivā) as a transcendent focal point beyond mere ritual genealogy.

Śivā/Satī is explicitly linked with Jagadambikā, and the text acknowledges kalpa-dependent variants in her placement (eldest/middle/otherwise), indicating a Purāṇic multi-recensional cosmology rather than a single fixed ordering.