कामभस्म-प्रार्थना: रत्याः शङ्करं प्रति विनयः / Rati’s Supplication to Śaṅkara regarding Kāma’s Ashes

Verse 1

ब्रह्मोवाच । तस्मिन्नवसरे ज्ञात्वानुकूलं समयं रतिः । सुप्रसन्ना च तम्प्राह शङ्करं दीनवत्सलम्

బ్రహ్ముడు పలికెను—ఆ సమయంలో అనుకూలమైన వేళను గ్రహించి, అత్యంత ప్రసన్నమైన రతి దీనవత్సలుడైన శంకరునితో ఇలా చెప్పెను।

Verse 2

रतिरुवाच । गृहीत्वा पार्वतीं प्राप्तं सौभाग्यमतिदुर्लभम् । किमर्थं प्राणनाथो मे निस्स्वार्थं भस्मसात्कृतः

రతి పలికెను—పార్వతీదేవిని స్వీకరించి మీరు అత్యంత దుర్లభమైన సౌభాగ్యాన్ని పొందారు; అయితే నా ప్రాణనాథుడు నిస్వార్థుడైయుండగా ఏ కారణంతో భస్మమయ్యాడు?

Verse 3

जीवयात्रा पतिं मे हि कामव्या पारमात्मनि । कुरु दूरं च सन्तापं समविश्लेषहेतुकम्

హే పరమాత్మా! నా జీవయాత్రకు ఆధారమైన నా భర్త కామదేవుని విషయమై నా కోరికను నెరవేర్చుము; వియోగం వల్ల కలిగే దుఃఖసంతాపాన్ని దూరం చేయుము।

Verse 4

विवाहोत्सव एतस्मिन् सुखिनो निखिला जनाः । अहमेका महेशान दुःखिनी स्वपतिम्विना

ఈ వివాహోత్సవంలో సమస్త జనులు సుఖంగా ఉన్నారు; కాని హే మహేశానా, నేను ఒక్కదానినే స్వపతివిలేక దుఃఖిస్తున్నాను।

Verse 5

सनाथां कुरु मान्देव प्रसन्नो भव शङ्कर । स्वोक्तं सत्यम्विधेहि त्वं दीनबन्धो पर प्रभो

హే దేవా! నన్ను ఆశ్రయముతో కూడినవాడిని చేయుము; ప్రసన్నుడవు, హే శంకరా. నీవు స్వయంగా పలికిన మాటను సత్యంగా నెరవేర్చుము—హే దీనబంధూ, హే పరప్రభూ.

Verse 6

त्वाम्विना कस्समर्थोत्र त्रैलोक्ये सचराचरे । नाशने मम दुःखस्य ज्ञात्वेति करुणां कुरु

నీ లేకుండా ఈ చరాచర త్రిలోకంలో ఎవరు సమర్థులు? ఇది తెలిసి నా దుఃఖాన్ని నశింపజేయుము; కరుణ చూపుము.

Verse 7

सोत्सवे स्वविवाहेऽस्मिन्सर्वानन्द प्रदायिनी । सोत्सवामपि मां नाथ कुरु दीनकृपाकर

మన స్వవివాహ మహోత్సవంలో—అది అందరికీ పరమానందం ప్రసాదించేది—హే నాథా, దీనులపై కరుణ చూపువాడా, నన్ను కూడా ఆ శుభోత్సవంలో భాగస్వామిని చేయుము।

Verse 8

जीविते मम नाथे हि पार्वत्या प्रियया सह । सुविहारः प्रपूर्णश्च भविष्यति न संशयः

నా నాథుడు జీవించి ఉన్నంతకాలం, ప్రియమైన పార్వతితో కలిసి మన శుభమయ ఆనందవిహారం సంపూర్ణమగును—ఇందులో సందేహమే లేదు।

Verse 9

सर्वं कर्तुं समर्थोसि यतस्त्वं परमेश्वरः । किम्बहूक्त्यात्र सर्वेश जीवयाशु पतिं मम

నీవు పరమేశ్వరుడవు గనుక సమస్తం చేయగలవు. ఇక్కడ ఎక్కువ మాటలెందుకు, హే సర్వేశ్వరా—నా భర్తను వెంటనే జీవింపజేయుము।

Verse 10

ब्रह्मोवाच । तदित्युक्त्वा कामभस्म ददौ सग्रन्धिबन्धनम् । रुरोद पुरतश्शम्भोर्नाथ नाथेत्युदीर्य्य च

బ్రహ్ముడు పలికెను—అని చెప్పి, ముడివేసిన కట్టుతో కూడిన కాముని భస్మను (ఆమెకు) ఇచ్చెను. ఆపై శంభువు ఎదుట నిలిచి ‘నాథా! నాథా!’ అని పదేపదే పలుకుతూ విలపించింది।

Verse 11

रतिरोदनमाकर्ण्य सरस्वत्यादयः स्त्रियः । रुरुदुस्सकला देव्यः प्रोचुर्दीनतरं वचः

రతి విలాపాన్ని విని సరస్వతి మొదలైన దేవస్త్రీలందరూ కన్నీరు పెట్టారు; మరింత దుఃఖంతో కరుణామయమైన మాటలు పలికారు।

Verse 12

देव्य ऊचुः । भक्तवत्सलनामा त्वं दीनबन्धुर्दयानिधिः । काम जीवय सोत्साहां रति कुरु नमोऽस्तु ते

దేవతలు పలికిరి—మీరు భక్తవత్సలుడని ప్రసిద్ధులు, దీనుల బంధువు, దయానిధి. కాముని జీవింపజేసి, రతికి ఉత్సాహానందం కలుగజేయండి; మీకు నమస్కారం।

Verse 13

ब्रह्मोवाच । इति तद्वचनं श्रुत्वा प्रसन्नोऽभून्महेश्वरः । कृपादृष्टिं चकाराशु करुणासागरः प्रभुः

బ్రహ్ముడు పలికెను—ఆ మాటలు విని మహేశ్వరుడు ప్రసన్నుడయ్యెను. కరుణాసాగరుడైన ప్రభువు వెంటనే కృపాదృష్టిని ప్రసరింపజేసెను।

Verse 14

सुधादृष्ट्या शूलभृतो भस्मतो निर्गतः स्मरः । तद्रूपवेषचिह्नात्मा सुन्दरोद्भुतमूर्तिमान्

త్రిశూలధారి శివుని అమృతసమ కృపాదృష్టివలన స్మరుడు (కాముడు) భస్మం నుండి మళ్లీ ఉద్భవించాడు. అదే రూపం, అదే వేషం, అదే చిహ్నాలతో అద్భుతసుందర మూర్తిమంతుడయ్యాడు.

Verse 15

तद्रूपश्च तदाकारसंस्मितं सधनुश्शरम् । दृष्ट्वा पतिं रतिस्तं च प्रणनाम महेश्वरम्

తన భర్తను అదే రూపంలో—అదే ఆకృతి, మృదుస్మితం, ధనుస్సు-బాణాలతో—చూసి రతి భక్తితో మహేశ్వరునికి నమస్కరించింది.

Verse 16

कृतार्थाभूच्छिवं देवं तुष्टाव च कृताञ्जलिः । प्राणनाथप्रदं पत्या जीवितेन पुनःपुनः

కృతార్థురాలై ఆమె కృతాంజలిగా నిలిచి దేవాధిదేవుడు శివుని పునఃపునః స్తుతించింది. ప్రాణనాథుని తిరిగి ప్రసాదించువాడైన ఆయనకు, భర్త హితార్థం తన జీవితం నైవేద్యమై అర్పించినట్లుగా భక్తితో చేసింది।

Verse 17

कामस्य स्तुतिमाकर्ण्य सनारीकस्य शङ्करः । प्रसन्नोऽभवदत्यंतमुवाच करुणार्द्रधीः

సనారీకతో కూడిన కాముని స్తుతిని విని శంకరుడు అత్యంతంగా ప్రసన్నుడయ్యాడు. కరుణతో ద్రవించిన మనస్సుతో ఆయన పలికాడు।

Verse 18

शङ्कर उवाच । प्रसन्नोहं तव स्तुत्या सनारीकस्य चित्तज । स्वयंभव वरम्बूहि वाञ्छितं तद्ददामि ते

శంకరుడు పలికెను—హే సనారీకుని చిత్తజా! నీ స్తుతితో నేను ప్రసన్నుడను. హే స్వయంభవా, కోరిన వరమును చెప్పు; నీకు అభీష్టమైన దానిని నేను ప్రసాదిస్తాను।

Verse 19

ब्रह्मोवाच । इति शम्भुवचः श्रुत्वा महानदन्स्स्मरस्ततः । उवाच साञ्जलिर्नम्रो गद्गदाक्षरया गिरा

బ్రహ్మా పలికెను—శంభువు వచనములు విని స్మరుడు మహా ఆనందించాడు. కృతాంజలిగా వినయంగా, భావోద్వేగంతో గద్గద స్వరంతో పలికాడు।

Verse 20

काम उवाच । देवदेव महादेव करुणासागर प्रभो । यदि प्रसन्नस्सर्वेशः ममानन्दकरो भव

కాముడు అన్నాడు— ఓ దేవదేవ మహాదేవా, ఓ కరుణాసాగర ప్రభూ! మీరు సర్వేశ్వరుడై ప్రసన్నుడైతే, నాకు ఆనందదాతగా ఉండండి।

Verse 21

क्षमस्व मेऽपराधं हि यत्कृतश्च पुरा प्रभो । स्वजनेषु पराम्प्रीतिं भक्तिन्देहि स्वपादयोः

ఓ ప్రభూ, నేను పూర్వం చేసిన అపరాధాన్ని క్షమించండి. మీ భక్తుల పట్ల నాకు పరమ ప్రీతిని ప్రసాదించి, మీ పవిత్ర పాదాల యందు భక్తిని దయచేయండి।

Verse 22

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य स्मरवचः प्रसन्नः परमेश्वरः । ॐ मित्युक्त्वाऽब्रवीत्तं वै विहसन्करुणानिधिः

బ్రహ్ముడు పలికెను—స్మరుడు (కాముడు) చెప్పిన మాటలు విని పరమేశ్వరుడు ప్రసన్నుడయ్యెను. కరుణానిధి ప్రభువు చిరునవ్వుతో ‘ఓం’ అని పలికి అతనితో మాటలాడెను.

Verse 23

ईश्वर उवाच । हे कामाहं प्रसन्नोऽस्मि भयन्त्यज महामते । गच्छ विष्णुसमीपञ्च बहिस्थाने स्थितो भव

ఈశ్వరుడు పలికెను—హే కామా! నేను నీపై ప్రసన్నుడను; హే మహామతీ, భయాన్ని విడిచిపెట్టు. విష్ణువు సమీపానికి వెళ్లి, బయట స్థలంలో నిలిచి ఉండు.

Verse 24

ब्रह्मोवाच । तच्छ्रुत्वा शिरसा नत्वा परिक्रम्य स्तुवन्विभुम् । बहिर्गत्वा हरिन्देवान्प्रणम्य समुपास्त सः

బ్రహ్ముడు పలికెను—అది విని అతడు శిరస్సు వంచి నమస్కరించి, విభువును స్తుతిస్తూ ప్రదక్షిణ చేశాడు. తరువాత బయటికి వెళ్లి హరి (విష్ణు) మొదలైన దేవతలకు సాష్టాంగ ప్రణామం చేసి భక్తితో సేవలో నిలిచెను.

Verse 25

कामं सम्भाष्य देवाश्च ददुस्तस्मै शुभाशिषम् । विष्ण्वादयः प्रसन्नास्ते प्रोचुः स्मृत्वा शिवं हृदि

కామునితో సంభాషించి దేవతలు అతనికి శుభాశీస్సులు ఇచ్చారు; ప్రసన్నులైన విష్ణువాదులు హృదయంలో శివుని స్మరించి అతనితో పలికారు।

Verse 26

देवा ऊचुः । धन्यस्त्वं स्मर सन्दग्धः शिवेनानुग्रहीकृतः । जीवयामास सत्त्वांशकृपादृष्ट्या खिलेश्वरः

దేవులు పలికిరి—హే స్మరా (కామా)! దగ్ధుడైనప్పటికీ నీవు ధన్యుడవు; శివుడు నీపై అనుగ్రహించాడు. కరుణాదృష్టితో సత్త్వాంశం ప్రసాదించి అఖిలేశ్వరుడు నిన్ను మళ్లీ జీవింపజేశాడు.

Verse 27

सुखदुःखदो न चान्योऽस्ति यतस्स्वकृतभृक् पुमान् । काले रक्षा विवाहश्च निषेकः केन वार्यते

సుఖదుఃఖాలను ఇచ్చేవాడు మరెవ్వరూ లేరు; మనిషి తన కర్మఫలాన్నే అనుభవించాలి. నియతకాలం వచ్చినప్పుడు రక్షణ, వివాహం, సంతానోత్పత్తిని ఎవరు అడ్డుకోగలరు?

Verse 28

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा ते च सम्मान्य तं सुखेनामरास्तदा । सन्तस्थुस्तत्र विष्ण्वाद्यास्सर्वे लब्धमनोरथाः

బ్రహ్మ పలికెను—ఇట్లు చెప్పి దేవులు ఆనందంతో అతనిని సత్కరించారు; అక్కడ విష్ణువు మొదలైన వారందరూ తమ కోరిక నెరవేరినవారై నిలిచిరి.

Verse 29

सोपि प्रमुदितस्तत्र समुवास शिवाज्ञया । जयशब्दो नमश्शब्दस्साधुशब्दो बभूव ह

అతడును ఆనందించి శివాజ్ఞ ప్రకారం అక్కడే నివసించెను. అప్పుడు అక్కడ ‘జయ!’ ‘నమః!’ ‘సాధు!’ అనే నినాదాలు వినిపించెను.

Verse 30

ततश्शम्भुर्वासगेहे वामे संस्थाप्य पार्वतीम् । मिष्टान्नं भोजयामास तं च सा च मुदान्विता

ఆపై శంభువు తన నివాసగృహంలో పార్వతీదేవిని ఎడమవైపు కూర్చోబెట్టి మధురాన్నాన్ని భోజనం చేయించాడు; ఆమె కూడా ఆనందంతో దానిని స్వీకరించింది।

Verse 31

अथ शम्भुर्भवाचारी तत्र कृत्यम्विधाय तत् । मेनामामंत्र्य शैलं च जनवासं जगाम सः

ఆపై భవాచారాన్ని అనుసరించే శంభువు అక్కడ చేయవలసిన కర్తవ్యాన్ని నిర్వహించాడు. మేనా దేవి మరియు శైలరాజు (హిమాలయుడు)ను వీడ్కోలు చెప్పి, జనవాసస్థానానికి బయలుదేరాడు।

Verse 32

महोत्सवस्तदा चासीद्वेदध्वनिरभून्मुने । वाद्यानि वादयामासुर्जनाश्चतुर्विधानि च

ఓ మునీ, ఆ సమయంలో మహోత్సవం ఏర్పడింది; వేదపఠన ధ్వని ఆకాశమంతా మార్మోగింది. నాలుగు వర్ణాల ప్రజలు వాద్యాలు మ్రోగిస్తూ సంపూర్ణ వైభవంతో ఉత్సవం జరిపారు.

Verse 33

शम्भुरागत्य स्वस्थानं ववन्दे च मुनींस्तदा । हरिं च मां भवाचाराद्वन्दितोऽभूत्सुरादिभिः

అప్పుడు శంభువు తన స్వధామానికి తిరిగి వచ్చి మునులను నమస్కరించాడు. దైవాచార ప్రకారం హరి మరియు నేనూ దేవతలాది వారిచే యథావిధిగా వందింపబడి పూజింపబడ్డాము.

Verse 34

जयशब्दो बभूवाथ नम श्शब्दस्तथैव च । वेदध्वनिश्च शुभदः सर्वविघ्नविदारणः

అప్పుడు “జయ” అనే నినాదం లేచింది; అలాగే “నమః” అనే ఉచ్చారణ కూడా. శుభప్రదమైన వేదధ్వని ప్రబలించి, అన్ని దిశలలోని సమస్త విఘ్నాలను ఛేదించింది.

Verse 35

अथ विष्णुरहं शक्रस्सर्वे देवाश्च सर्षयः । सिद्धा उपसुरा नागास्तुष्टुवुस्ते पृथक्पृथक्

అప్పుడు విష్ణువు, నేను (బ్రహ్మ), శక్రుడు (ఇంద్రుడు)—ఋషులతో కూడిన సమస్త దేవతలు—మరియు సిద్ధులు, ఉపసురులు, నాగులు—ప్రతివారూ తమ తమ విధంగా ఆయనను స్తుతించారు।

Verse 36

देवा ऊचुः । जय शम्भोऽखिलाधार जय नाम महेश्वर । जय रुद्र महादेव जय विश्व म्भर प्रभो

దేవులు పలికిరి—జయము శంభో, అఖిలాధారుడా! జయము నామమహేశ్వరా, పవిత్ర నామంతో ప్రసిద్ధుడా! జయము రుద్ర మహాదేవా! జయము విశ్వంభర ప్రభో, జగత్తును ధారించువాడా!

Verse 37

जय कालीपते स्वामिञ्जयानन्दप्रवर्धक । जय त्र्यम्बक सर्वेश जय मायापते विभो

జయము, హే స్వామీ, కాలాధిపతీ! జయము, హే ఆనందప్రవర్ధకా! జయము, హే త్ర్యంబకా, సర్వేశ్వరా! జయము, హే విభో, మాయాపతీ!

Verse 38

जय निर्गुण निष्काम कारणातीत सर्वग । जय लीलाखिलाधार धृतरूप नमोऽस्तु ते

జయము నీకే, హే నిర్గుణ, నిష్కామ, కారణాతీత, సర్వవ్యాపి ప్రభూ! జయము నీకే, హే లీలతో సమస్త జగత్తుకు ఆధారమై, స్వేచ్ఛతో రూపం ధరించువాడా—నీకు నమస్కారం।

Verse 39

जय स्वभक्तसत्कामप्रदेश करुणाकर । जय सानन्दसद्रूप जय मायागुणाकृते

జయము నీకే, హే కరుణాకరా, నీ భక్తుల సత్కామాలను ప్రసాదించువాడా! జయము నీకే, ఆనందభరిత సత్-స్వరూపుడా! జయము నీకే, మాయాగుణాల ద్వారా లోకహితార్థం రూపకార్యాలు ధరించినా బంధనాతీత ప్రభువా।

Verse 40

जयोग्र मृड सर्वात्मन् दीनबन्धो दयानिधे । जयाविकार मायेश वाङ्मनोतीतविग्रह

జయము నీకే, హే శ్రేష్ఠుడా! హే మృడా, హే సర్వాత్మా! హే దీనబంధూ, హే దయానిధీ—జయము నీకే. హే అవికారుడా, హే మాయేశ్వరా, వాక్కు మనస్సులకు అతీతమైన స్వరూపుడా—జయము నీకే।

Verse 41

ब्रह्मोवाच । इति स्तुत्वा महेशानं गिरिजानायकम्प्रभुम् । सिषेविरे परप्रीत्या विष्ण्वाद्यास्ते यथोचितम्

బ్రహ్ముడు పలికెను—ఇలా మహేశానుడైన, గిరిజానాయకుడైన ప్రభువును స్తుతించిన తరువాత విష్ణువు మొదలైన సమస్త దేవతలు పరమ ప్రీతితో తగిన విధంగా ఆయన సేవలో నిమగ్నులయ్యారు।

Verse 42

अथ शम्भुर्महेशानो लीलात्ततनुरीश्वरः । ददौ मानवरन्तेषां सर्वेषान्तत्र नारद

అప్పుడు మహేశ్వరుడు శంభువు—దివ్యలీలగా రూపం ధరించే ఈశ్వరుడు—అక్కడ పూజలో రమిస్తున్న సమస్త మానవభక్తులకు ఆ వరాన్ని ప్రసాదించాడు, ఓ నారదా।

Verse 43

विष्ण्वाद्यास्तेऽखिलास्तात प्राप्याज्ञाम्परमेशितुः । अतिहृष्टाः प्रसन्नास्याः स्वस्थानञ्जग्मुरादृताः

ఓ ప్రియుడా, విష్ణువు మొదలైన వారందరూ పరమేశ్వరుని ఆజ్ఞను పొందిన వెంటనే అత్యంత ఆనందించి, ప్రసన్న ముఖాలతో, భక్తి-గౌరవాలతో తమ తమ ధామాలకు వెళ్లిపోయారు।

Verse 51

इति श्रीशिवमहापुराणे ब्रह्मनारदसम्वादे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वतीखण्डे कामसंजीवनवर्णनं नामैकपञ्चाशत्तमोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీశివమహాపురాణంలోని బ్రహ్మ-నారద సంభాషణలో, ద్వితీయ రుద్రసంహితలోని తృతీయ పార్వతీఖండంలో ‘కామసంజీవనవర్ణనం’ అనే యాభై ఒకటవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది।