Shloka 22

कामभस्म-प्रार्थना: रत्याः शङ्करं प्रति विनयः / Rati’s Supplication to Śaṅkara regarding Kāma’s Ashes

Devanagari script

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य स्मरवचः प्रसन्नः परमेश्वरः । ॐ मित्युक्त्वाऽब्रवीत्तं वै विहसन्करुणानिधिः

Transliteration

brahmovāca | ityākarṇya smaravacaḥ prasannaḥ parameśvaraḥ | oṃ mityuktvā'bravīttaṃ vai vihasankaruṇānidhiḥ

Translation

బ్రహ్ముడు పలికెను—స్మరుడు (కాముడు) చెప్పిన మాటలు విని పరమేశ్వరుడు ప్రసన్నుడయ్యెను. కరుణానిధి ప్రభువు చిరునవ్వుతో ‘ఓం’ అని పలికి అతనితో మాటలాడెను.

Word by Word

• ब्रह्मा: Brahmā
• ब्रह्मा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन्/ब्रह्मा (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• इति: thus
• इति: Nipata (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; उद्धरण/समाप्तिसूचक (quotative particle)

• आकर्ण्य: having heard
• आकर्ण्य: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: आ + कर्ण्/कृ (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund) — ‘having heard’

• स्मर-वचः: the words of Smara (Kāma)
• स्मर-वचः: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्मर (प्रातिपदिक) + वचस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—स्मरस्य वचः

• प्रसन्नः: pleased
• प्रसन्नः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्रसन्न (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (qualifying ‘परमेश्वरः’)

• परम-ईश्वरः: the Supreme Lord
• परम-ईश्वरः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: परम (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः

• ॐ: Oṃ
• ॐ: Nipata (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: ॐ (अव्यय/प्रणव)
• Form: अव्यय; प्रणव-निपात (sacred syllable)

• मिति: (saying) ‘…’
• मिति: Nipata (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; उद्धरणसूचक; ‘म्’ इत्यनुस्वारः पूर्वपदसमाप्त्यर्थः (phonetic closure)

• उक्त्वा: having uttered
• उक्त्वा: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: वच् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund) — ‘having said’

• अब्रवीत्: said, spoke
• अब्रवीत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• तम्: to him
• तम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• वै: indeed
• वै: Nipata (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (emphatic particle)

• विहसन्: smiling, laughing
• विहसन्: Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वि + हस् (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘परमेश्वरः’ इत्यस्य विशेषणम्

• करुणा-निधिः: treasure of compassion
• करुणा-निधिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: करुणा (प्रातिपदिक) + निधि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः—करुणायाः निधिः

Speaker

Brahma

Shaiva Theology

Tattva Level: pati

Shiva Form: Sadāśiva

Mantra Metadata

Mantra: ॐ

Type: gayatri

Shakti Dimension

Role: teaching

Characters & Entities

• Shiva
• Kama (Smara)

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It highlights Śiva as Parameśvara whose grace (anugraha) arises even in tense cosmic situations; His utterance of “Oṃ” signals auspicious, sovereign divine will guiding the next instruction.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

The verse presents Śiva in a personal (saguṇa) mode—smiling and speaking—showing that devotion meets a responsive Lord; “Oṃ” functions as a sacred preface to worship and prayer offered to Śiva, including in Liṅga-upāsanā.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

Begin japa or pūjā with mindful recitation of “Oṃ,” then proceed to Śiva-mantra practice (commonly linked with the Pañcākṣarī, “Oṃ Namaḥ Śivāya”) with a calm, reverent mind.