अध्याय ४९ — विवाहानुष्ठाने ब्रह्मणः काममोहः (Brahmā’s Enchantment by Desire during the Wedding Rites)

Verse 1

ब्रह्मोवाच । अथो ममाज्ञया विप्रैस्संस्थाप्यानलमीश्वरः । होमं चकार तत्रैवमङ्के संस्थाप्य पार्वतीम्

బ్రహ్ముడు పలికెను—తర్వాత నా ఆజ్ఞతో విప్రులు విధివిధానంగా అగ్నిని స్థాపించారు. అప్పుడు ఈశ్వరుడు అక్కడే పార్వతిని తన ఒడిలో కూర్చోబెట్టి హోమం చేశాడు।

Verse 2

ऋग्यजुस्साममन्त्रैश्चाहुतिं वह्नौ ददौ शिवः । लाजाञ्जलिं ददौ कालीभ्राता मैनाकसंज्ञकः

ఋగ్-యజుః-సామ మంత్రాలను జపిస్తూ భగవాన్ శివుడు పవిత్ర అగ్నిలో ఆహుతులు సమర్పించాడు. అనంతరం కాళీదేవి సోదరుడైన మైనాకుడు వివాహక్రియకు లాజాంజలిని అర్పించాడు।

Verse 3

अथ काली शिवश्चोभौ चक्रतुर्विधिवन्मुदा । वह्निप्रदक्षिणां तात लोकाचारं विधाय च

అనంతరం కాళీ మరియు శివుడు—ఇద్దరూ—ఆనందంతో విధివిధానంగా కర్మను నిర్వహించారు. ఓ ప్రియుడా, పవిత్ర అగ్నికి ప్రదక్షిణ చేసి లోకాచారాన్నీ అనుసరించారు।

Verse 4

तत्राद्भुतमलञ्चक्रे चरितं गिरिजापतिः । तदेव शृणु देवर्षे तवस्नेहाद्ब्रवीम्यहम्

అక్కడ గిరిజాపతి (శివుడు) ఒక అద్భుతమైన దివ్యచరితాన్ని ఆచరించాడు. ఓ దేవర్షీ, అదే విను; నీపై స్నేహంతో నేను దానిని వివరిస్తున్నాను।

Verse 5

तस्मिन्नवसरे चाहं शिवमायाविमोहितः । अपश्यञ्चरणे देव्या नखेन्दुञ्च मनोहरम्

ఆ సమయంలో నేను కూడా శివమాయచే మోహితుడనై, దేవి పాదములపై మనోహరమైన నఖచంద్రుని చూశాను.

Verse 6

दर्शनात्तस्य च तदाऽभूवं देवमुने ह्यहम् । मदनेन समाविष्टोऽतीव क्षुभितमानसः

ఓ దేవముని! ఆమెను చూడగానే నేను మన్మథుని వశమైపోయాను మరియు నా మనస్సు అత్యంత క్షోభకు గురైంది.

Verse 7

मुहुर्मुहुरपश्यं वै तदंगं स्मरमोहितः । ततस्तद्दर्शनात्सद्यो वीर्यं मे प्राच्युतद्भुवि

కామమోహితుడనై నేను పదేపదే ఆమె అంగములను చూడసాగాను. ఆ దర్శనము వల్ల వెంటనే నా వీర్యము భూమిపై పడింది.

Verse 8

रेतसा क्षरता तेन लज्जितोहं पितामहः । मुने व्यमर्द तच्छिन्नं चरणाभ्यां हि गोपयन्

ఆ స్ఖలిత వీర్యము వల్ల పితామహుడనైన నేను లజ్జితుడనయ్యాను. ఓ ముని! దానిని దాచడానికి నేను నా పాదములతో ఆ పడిన భాగమును నలిపివేశాను.

Verse 9

तज्ज्ञात्वा च महादेवश्चुकोपातीव नारद । हन्तुमैच्छत्तदा शीघ्रं वां विधिं काममोहितम्

ఓ నారదా! ఇది తెలిసి మహాదేవుడు తీవ్రమైన కోపంతో ఉప్పొంగి, కామమోహితుడైన ఆ విధిని (బ్రహ్మను) వెంటనే సంహరించదలచాడు।

Verse 10

हाहाकारो महानासीत्तत्र सर्वत्र नारद । जनाश्च कम्पिरे सर्व्वे भय मायाति विश्वभृत्

హే నారదా, అక్కడ అంతటా మహా హాహాకారం ఏర్పడింది. విశ్వధారకునిపై భయం కమ్ముకొనగా ప్రజలందరూ వణికిపోయారు.

Verse 11

ततस्तंन्तुष्टुवुश्शम्भुं विष्ण्वाद्या निर्जरा मुने । सकोपम्प्रज्वलन्तन्तन्तेजसा हन्तुमुद्यतम्

అప్పుడు, ఓ మునీ, విష్ణువు మొదలైన అమర దేవతలు శంభువును స్తుతించారు. ఆయన కోపతేజస్సుతో జ్వలిస్తూ సంహరించుటకు సిద్ధంగా నిలిచాడు.

Verse 12

देवा ऊचुः । देवदेव जगद्व्यापिन्परमेश सदाशिव । जगदीश जगन्नाथ सम्प्रसीद जगन्मय

దేవతలు పలికిరి— హే దేవదేవా, హే జగద్వ్యాపి పరమేశ్వర సదాశివా! హే జగదీశా, హే జగన్నాథా, హే జగన్మయా— మాపై ప్రసన్నుడవు.

Verse 13

सर्वेषामपि भावानान्त्वमात्मा हेतुरीश्वरः । निर्विकारोऽव्ययो नित्यो निर्विकल्पोऽक्षरः परः

సర్వ భావములకును సర్వ జీవులకును నీవే ఆత్మ; నీవే ఈశ్వరుడు, పరమ కారణము. నీవు నిర్వికారుడు, అవ్యయుడు, నిత్యుడు, నిర్వికల్పుడు, అక్షరుడు, పరముడు.

Verse 14

आद्यन्तावस्य यन्मध्यमिदमन्यदहम्बहिः । यतोऽव्ययः सनैतानि तत्सत्यम्ब्रह्म चिद्भवान्

ఆదియు అంతమూ యందే లీనమై, ఇదంతా దాని మధ్యమై ఉన్నది; ‘ఇది’ ‘నేను’ అనే భావాలకు అతీతమైనది—ఏ అవ్యయ సత్త్వం నుండి ఇవన్నీ ఉద్భవించునో, అదే సత్యం, బ్రహ్మం, చైతన్యస్వరూపం; నీవే అది।

Verse 15

तवैव चरणाम्भोजम्मुक्तिकामा दृढव्रताः । विसृज्योभयतस्संगं मुनयस्समुपासते

మోక్షకాంక్షతో దృఢవ్రతులైన మునులు ఇహసుఖాసక్తి మరియు విరక్తిగర్వం అనే రెండు వైపుల సంగాన్ని విడిచి, కేవలం నీ పద్మపాదాలను ఉపాసిస్తారు।

Verse 16

त्वम्ब्रह्म पूर्णममृतं विशोकं निर्गुणम्परम् । आनंदमात्रमव्यग्रमविकारमनात्मकम्

నీవు బ్రహ్మం—పూర్ణం, అమృతం, శోకరహితం; నిర్గుణ పరమం. నీవు ఆనందమాత్రస్వరూపం—అవ్యగ్రం, అవికారం, పరిమిత అహంకారాతీతం।

Verse 17

विश्वस्य हेतुरुदयस्थितिसंयमनस्य हि । तदपेक्षतयात्मेशोऽनपेक्षस्सर्वदा विभुः

ఆయనే విశ్వ ఉద్భవం, స్థితి, నియమనం (లయం)కు కారణం; అయినా ఆత్మేశ్వరుడు సర్వదా విభువు, నిరపేక్షుడు—అన్నీ ఆయనపై ఆధారపడినా ఆయనకు ఏ ఆధారం లేదు।

Verse 19

अज्ञानतस्त्वयि जनैर्विकल्पो विदितो यतः । तस्माद्भ्रमप्रतीकारो निरुपाधेर्न हि स्वतः

అజ్ఞానవశంగా జనులు మీపై వికల్పభేదాలను ఆరోపిస్తారు—ఇది తెలిసినదే. కనుక నిరుపాధి పరమేశ్వరుని నుండి స్వయంగా భ్రమనివారణం ఉద్భవించదు; మోహిత జీవుడు సమ్యగ్జ్ఞానం, నియమబద్ధ సాధనతోనే దానిని చేయాలి।

Verse 20

धन्या वयं महेशान तव दर्शनमात्रतः । दृढभक्तजनानन्दप्रदश्शम्भो दयां कुरु

హే మహేశాన! నీ దర్శనమాత్రముతోనే మేము ధన్యులమయ్యాము. హే శంభూ, దృఢభక్తులకు ఆనందప్రదా, మాపై కరుణ చూపుము.

Verse 21

त्वमादिस्त्वमनादिश्च प्रकृतेस्त्वं परः पुमान् । विश्वेश्वरो जगन्नाथो निर्विकारः परात्परः

నీవే ఆది, నీవే అనాది; ప్రకృతికి అతీతుడవైన పరమపురుషుడవు. నీవే విశ్వేశ్వరుడు, జగన్నాథుడు, నిర్వికారుడు, పరాత్పరుడు.

Verse 22

योऽयं ब्रह्मास्तिऽ रजसा विश्वमूर्तिः पितामहः । त्वत्प्रसादात्प्रभो विष्णुस्सत्त्वेन पुरुषोत्तमः

హే ప్రభూ! రజోగుణముచే విశ్వరూపుడై పితామహుడని పిలువబడే ఈ బ్రహ్మ నీ ప్రసాదమువలననే ఉన్నాడు. అలాగే నీ అనుగ్రహముచే సత్త్వగుణంలో స్థితుడైన విష్ణువు పురుషోత్తముడగును.

Verse 23

कालाग्निरुद्रस्तमसा परमात्मा गुणः परः । सदा शिवो महेशानस्सर्वव्यापी महेश्वरः

ఆయనే తమోగుణంలో కాలాగ్నిరుద్రుడు—సర్వాన్ని గ్రసించే కాలాగ్ని; ఆయనే పరమాత్మ, గుణాతీతుడు, పరాత్పరుడు. ఆయనే సదాశివుడు, మహేశానుడు—సర్వవ్యాపి మహేశ్వరుడు.

Verse 24

व्यक्तं महच्च भूतादिस्तन्मात्राणीन्द्रियाणि च । त्वयैवाधिष्ठितान्येव विश्वमूर्ते महेश्वर

హే విశ్వమూర్తి మహేశ్వరా! వ్యక్త జగత్తు, మహత్తత్వం, భూతాది, తన్మాత్రలు మరియు ఇంద్రియాలు—ఇవన్నీ నీవే అధిష్ఠించి నియంత్రిస్తున్నావు.

Verse 25

महादेव परेशान करुणाकर शंकर । प्रसीद देवदेवेश प्रसीद पुरुषोत्तम

హే మహాదేవా, పరేశ్వరా, కరుణాకర శంకరా! ప్రసన్నుడవు కమ్ము. హే దేవదేవేశా! ప్రసన్నుడవు కమ్ము; హే పురుషోత్తమా! ప్రసన్నుడవు కమ్ము.

Verse 26

वासांसि सागरास्सप्त दिशश्चैव महाभुजाः । द्यौर्मूर्द्धा ते विभोर्नाभिः खं वायुर्नासिका ततः

మీ వస్త్రాలు ఏడు సముద్రాలు; దిక్కులే మీ మహాబాహువులు. ఓ సర్వవ్యాపి ప్రభూ, ద్యౌలోకం మీ శిరస్సు, ఆకాశం మీ నాభి, వాయువు మీ నాసిక.

Verse 27

चक्षूंष्यग्नी रविस्सोमः केशा मेघास्तव प्रभो । नक्षत्रतारकाद्याश्च ग्रहाश्चैव विभूषणम्

ఓ ప్రభూ, అగ్ని, సూర్యుడు, సోముడు మీ నేత్రాలు; మేఘసమూహమే మీ కేశాలు. నక్షత్రాలు, తారలు, గ్రహాలు మీ అలంకారాలు.

Verse 28

कथं स्तोष्यामि देवेश त्वां विभो परमेश्वर । वाचामगोचरोऽसि त्वं मनसा चापि शंकर

ఓ దేవేశా, ఓ సర్వవ్యాపి పరమేశ్వరా, నేను మిమ్మల్ని ఎలా స్తుతించగలను? ఓ శంకరా, మీరు వాక్కుకు అందనివారు, మనసుకూ అగోచరులు.

Verse 29

पञ्चास्याय च रुद्राय पञ्चाशत्कोटिमूर्तये । त्र्यधिपाय वरिष्ठाय विद्यातत्त्वाय ते नमः

పంచముఖ రుద్రుడవైన మీకు, యాభై కోటి మూర్తులుగా ప్రకాశించువారికి, త్రిలోకాధిపతికి, శ్రేష్ఠునికి, విద్యాతత్త్వరూపునికి నమస్కారం.

Verse 30

अनिदेंश्याय नित्याय विद्युज्ज्वालाय रूपिणे । अग्निवर्णाय देवाय शंकराय नमोनमः

సూచనకు అందనివాడు, నిత్యుడు, విద్యుత్-జ్వాలారూపుడు, అగ్నివర్ణుడైన దివ్య దేవుడు—ఆ శంకరునికి మళ్లీ మళ్లీ నమస్కారం.

Verse 31

विद्युत्कोटिप्रतीकाशमष्टकोणं सुशोभनम् । रूपमास्थाय लोकेऽस्मिन्संस्थिताय नमो नमः

కోటికోట్ల మెరుపుల కాంతివలె ప్రకాశించే, అత్యంత శోభనమైన అష్టకోణ దివ్యరూపాన్ని ధరించి ఈ లోకంలో స్థిరంగా విరాజిల్లే ఆ పరమేశ్వరునికి మళ్లీ మళ్లీ నమస్కారం।

Verse 32

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तेषां प्रसन्नः परमेश्वरः । ब्रह्मणो मे ददौ शीघ्रमभयं भक्तवत्सलः

బ్రహ్ముడు పలికెను—వారి మాటలు ఈ విధంగా విని పరమేశ్వరుడు ప్రసన్నుడయ్యాడు. భక్తవత్సలుడైన ప్రభువు నాకు, బ్రహ్మునికి, వెంటనే అభయాన్ని ప్రసాదించాడు।

Verse 33

अथ सर्वे सुरास्तत्र विष्ण्वाद्या मुनयस्तथा । अभवन्सुस्मितास्तात चक्रुश्च परमोत्सवम्

అప్పుడు అక్కడ విష్ణువు మొదలైన సమస్త దేవతలూ, మునులూ కూడా, ఓ ప్రియుడా, సుమధురంగా చిరునవ్వు చిందించి పరమోత్సవాన్ని నిర్వహించారు।

Verse 34

मम तद्रेतसा तात मर्दितेन मुहुर्मुहुः । अभवन्कणकास्तत्र भूरिशः परमोज्ज्वलाः

ఓ తాత, నా ఆ రేతస్సు మళ్లీ మళ్లీ మర్దించబడగా అక్కడ అత్యంత ప్రకాశవంతమైన బంగారు కణాలు విరివిగా ఉద్భవించాయి।

Verse 35

ऋषयो बहवो जाता वालखिल्यास्सहस्रशः । कणकैस्तैश्च वीर्यस्य प्रज्वलद्भिः स्वतेजसा

ఆ వీర్యశక్తి ప్రభావంతో అనేక ఋషులు జన్మించారు—వేల వేల వాలఖిల్యులు; వారు సూక్ష్మదేహులైనా స్వతేజంతో బంగారు చినుకులవలె ప్రకాశించారు।

Verse 36

अथ ते ह्यृषयस्सर्वे उपतस्थुस्तदा मुने । ममान्तिकं परप्रीत्या तात तातेति चाब्रुवन्

అప్పుడు ఆ ఋషులందరూ నా సమీపానికి వచ్చి నిలిచారు. పరమ ప్రేమతో వారు పదేపదే—“తాత, తాత” (ప్రియ బాలకా) అని పలికారు।

Verse 37

ईश्वरेच्छाप्रयुक्तेन प्रोक्तास्ते नारदेन हि । वालखिल्यास्तु ते तत्र कोपयुक्तेन चेतसा

ఆ మాటలు ఈశ్వరుడు (శివుడు) కోరినట్లుగా ప్రేరేపింపబడి నారదుడే పలికాడు; కానీ అక్కడ వాలఖిల్య ఋషులు కోపగ్రస్తచిత్తంతో రోషంగా ప్రతిస్పందించారు।

Verse 38

नारद उवाच । गच्छध्वं संगता यूयं पर्वतं गन्धमादनम् । न स्थातव्यम्भवद्भिश्च न हि वोऽत्र प्रयोजनम्

నారదుడు అన్నాడు—“ఇక్కడ సమవేతులైన మీరందరూ గంధమాదన పర్వతానికి వెళ్లండి. ఇక్కడ మీరు నిలవకూడదు; ఈ విషయంలో ఇక్కడ మీకు ఏ ప్రయోజనం లేదు.”

Verse 39

तत्र तप्त्वा तपश्चाति भवितारो मुनीश्वराः । सूर्य्यशिष्याश्शिवस्यैवाज्ञया मे कथितन्त्विदम्

అక్కడ తపస్సు చేసి ఆ మునీశ్వరులు నిశ్చయంగా సిద్ధులవుతారు—ఈ వృత్తాంతాన్ని సూర్యుని శిష్యులు శివాజ్ఞతో నాకు చెప్పారు।

Verse 40

ब्रह्मोवाच । इत्युक्तास्ते तदा सर्वे बालखिल्याश्च पर्वतम् । सत्वरम्प्रययुर्नत्वा शंकरं गन्धमादनम्

బ్రహ్మ అన్నాడు—ఇలా చెప్పబడగానే ఆ బాలఖిల్య మునులందరూ వెంటనే పర్వతానికి బయలుదేరారు; గంధమాదనంలో శంకరునికి నమస్కరించి త్వరగా వెళ్లిపోయారు।

Verse 41

विष्ण्वादिभिस्तदाभूवं श्वासितोहं मुनीश्वर । निर्भयः परमेशानप्रेरितैस्तैर्महात्मभिः

ఓ మునీశ్వరా! ఆ సమయంలో పరమేశానుడు (శివుడు) ప్రేరేపించిన విష్ణువు మొదలైన మహాత్ములు నాకు మళ్లీ శ్వాసను కలిగించారు; అందువల్ల నేను నిర్భయుడనయ్యాను।

Verse 42

अस्तवञ्चापि सर्वेशं शंकरम्भक्तवत्सलम् । सर्वकार्यकरं ज्ञात्वा दुष्टगर्वापहारकम्

శంకరుడు సర్వేశ్వరుడు, భక్తవత్సలుడు, సమస్త కార్యసాధకుడు, దుష్ట గర్వనాశకుడు అని తెలిసి ఆమె కూడా ఆయనను స్తుతించింది।

Verse 43

देवदेव महादेव करुणासागर प्रभो । त्वमेव कर्ता सर्वस्य भर्ता हर्त्ता च सर्वथा

దేవదేవా మహాదేవా, కరుణాసాగర ప్రభో! నీవే సమస్తానికి కర్త; నీవే సమస్తాన్ని పోషించేవాడవు, నీవే సర్వథా సంహరించేవాడవు।

Verse 44

त्वदिच्छया हि सकलं स्थितं हि सचराचरम् । तन्त्यां यथा बलीवर्दा मया ज्ञातं विशेषतः

మీ ఇచ్ఛచేతనే సమస్త చరాచర జగత్తు నిలిచి ఉంది. తాడుతో ఎద్దులను కట్టిపట్టి నడిపినట్లే, ఈ సమస్తమూ మీ అధీనంలోనే ఉందని నేను విశేషంగా గ్రహించాను।

Verse 45

इत्येवमुक्त्वा सोहं वै प्रणामं च कृताञ्जलिः । अन्येऽपि तुष्टुवुस्सर्वे विष्ण्वाद्यास्तं महेश्वरम्

ఇట్లు చెప్పి నేనూ కరజోడించి నమస్కరించాను. అనంతరం విష్ణువు మొదలైన అందరు దేవతలు ఆ మహేశ్వర మహాదేవుని స్తుతించారు.

Verse 46

अथाकर्ण्य नुतिं शुद्धां मम दीनतया तदा । विष्ण्वादीनाञ्च सर्वेषां प्रसन्नोऽभून्महेश्वरः

అప్పుడు నా వినయంతో సమర్పించిన ఆ శుద్ధ స్తుతిని, అలాగే విష్ణువు మొదలైన సమస్త దేవతల వందనను విని మహేశ్వరుడు ప్రసన్నుడయ్యాడు.

Verse 47

ददौ सोतिवरं मह्यमभयं प्रीतमानसः । सर्वे सुखमतीवापुरत्यमोदमहं मुने

ప్రసన్న హృదయుడైన మహేశ్వరుడు నాకు పరమ వరమైన అభయాన్ని ప్రసాదించాడు. అప్పుడు అందరూ అపార సుఖాన్ని పొందారు; నేనూ, ఓ మునీ, అత్యంత ఆనందించాను.

Verse 49

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वतीखण्डे विधिमोहवर्णनं नाम नवचत्वारिंशोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీశివమహాపురాణంలోని ద్వితీయ భాగమైన రుద్రసంహితలో, తృతీయమైన పార్వతీఖండంలో ‘విధిమోహవర్ణనం’ అనే నలభై తొమ్మిదవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది.