तारकासुर-पूर्ववृत्त-प्रश्नः (Questions on Tārakāsura and Śivā’s tapas) / “Inquiry into Tārakāsura’s origin and Śivā–Śiva narrative”

Verse 1

नारद उवाच । विष्णुशिष्य महाशैव सम्यगुक्तं त्वया विधे । चरितं परमं ह्येतच्छिवायाश्च शिवस्य च

నారదుడు పలికెను—ఓ విష్ణుశిష్యా, ఓ మహాశైవా, ఓ విధీ (బ్రహ్మా), నీవు చెప్పినది సమ్యకంగా ఉంది. ఇది శివా (పార్వతీ) మరియు శివుని పరమ పవిత్ర చరితం.

Verse 2

कस्तारकासुरो ब्रह्मन्येन देवाः प्रपीडिताः । कस्य पुत्रस्य वै ब्रूहि तत्कथां च शिवाश्रयाम्

ఓ బ్రహ్మన్, దేవతలు తీవ్రంగా పీడింపబడిన ఆ తారకాసురుడు ఎవరు? అతడు ఎవరి కుమారుడు చెప్పుము; అలాగే శివాశ్రయమైన ఆ కథను కూడా వివరించుము।

Verse 3

भस्मी चकार स कथं शंकरश्च स्मरं वशी । तदपि ब्रूहि सुप्रीत्याद्भुतं तच्चरितं विभोः

స్వయంనియమశీలుడైన శంకరుడు స్మరుడు (కామదేవుడు)ను ఎలా భస్మం చేశాడు? దయచేసి ప్రేమతో ఆ సర్వవ్యాపి ప్రభువు యొక్క ఆ అద్భుత లీలను, దివ్య చరిత్రను కూడా చెప్పండి।

Verse 4

कथं शिवा तपोऽत्युग्रं चकार सुखहेतवे । कथं प्राप पतिं शंभुमादिशक्तिर्जगत्परा

శివా (పార్వతి) నిజమైన మంగళార్థం కోసం అత్యంత ఉగ్ర తపస్సు ఎలా చేసింది? అలాగే జగత్తుకు అతీతమైన ఆ ఆదిశక్తి శంభువును పతిగా ఎలా పొందింది?

Verse 5

एतत्सर्वमशेषेण विशेषेण महाबुध । ब्रूहि मे श्रद्दधानाय स्वपुत्राय शिवात्मने

మహాబుద్ధిమంతుడా, ఇవన్నీ ఏమీ మిగలకుండా, విశేషంగా వివరించి నాకు చెప్పండి—శ్రద్ధతో నిండిన నాకు, మీ స్వపుత్రునివలె, శివభక్తితో నిండిన ఆత్మకు।

Verse 6

ब्रह्मोवाच पुत्रवर्य महाप्राज्ञ सुरर्षे शंसितव्रतः । वच्म्यहं शंकरं स्मृत्वा सर्वं तच्चरितं शृणु

బ్రహ్మ అన్నాడు—“పుత్రశ్రేష్ఠా, మహాప్రాజ్ఞా, దేవర్షీ, ప్రశంసిత వ్రతధారీ! శంకరుని స్మరించి నేను ఆయన పవిత్ర చరిత్ర అంతటినీ వివరిస్తాను; విను.”

Verse 7

प्रथमं तारकस्यैव भवं संशृणु नारद । यद्वधार्थं महा यत्नः कृतो दैवैश्शिवाश्रयैः

హే నారదా, ముందుగా తారకుని జన్మమూ ఉద్భవమూ వినుము; అతని వధార్థం శివశరణం పొందిన దేవతలు మహా ప్రయత్నం చేశారు.

Verse 8

मम पुत्रो मरीचिर्यः कश्यपस्तस्य चात्मजः । त्रयोदशमितास्तस्य स्त्रियो दक्षसुताश्च याः

నా కుమారుడు మారీచి; అతని కుమారుడు కశ్యపుడు. కశ్యపుని భార్యలు—దక్షుని కుమార్తెలు—మొత్తం పదమూడు మంది అని కీర్తించబడినవి.

Verse 9

दितिर्ज्येष्ठा च तत्स्त्री हि सुषुवे सा सुतद्वयम् । हिरण्यकशिपुर्ज्येष्ठो हिरण्याक्षोऽनुजस्ततः

కశ్యపుని జ్యేష్ఠ భార్య దితి ఇద్దరు కుమారులను ప్రసవించింది. వారిలో హిరణ్యకశిపుడు పెద్దవాడు; తరువాత హిరణ్యాక్షుడు చిన్నవాడిగా జన్మించాడు.

Verse 10

तौ हतौ विष्णुना दैत्यौ नृसिंहक्रोडरूपतः । सुदुःखदौ ततो देवाः सुखमापुश्च निर्भयाः

ఆ ఇద్దరు దైత్యులు విష్ణువిచే సంహరింపబడ్డారు; ఆయన నృసింహ మరియు వరాహ రూపాలను ధరించాడు. ఆ మహాదుఃఖకారకులు నశించగానే దేవతలు సుఖాన్ని పొందీ నిర్భయులయ్యారు.

Verse 11

दितिश्च दुःखितासीत्सा कश्यपं शरणं गता । पुनस्संसेव्य तं भक्त्या गर्भमाधत्त सुव्रता

దితి దుఃఖంతో కశ్యపుని శరణు కోరింది. తరువాత భక్తితో ఆయనను సేవించి ఆ సువ్రత గర్భాన్ని ధరించింది.

Verse 12

तद्विज्ञाय महेंद्रोऽपि लब्धच्छिद्रो महोद्यमी । तद्गर्भं व्यच्छिनत्तत्र प्रविश्य पविना मुहुः

అది తెలిసిన మహేంద్రుడు (ఇంద్రుడు) కూడా—చిద్రము దొరికినవాడై, మహోధ్యమంతో—మళ్లీ మళ్లీ అక్కడ ప్రవేశించి వజ్రాయుధంతో ఆ గర్భాన్ని లోపలే చీల్చివేశాడు।

Verse 13

तद्व्रतस्य प्रभावेण न तद्गर्भो ममार ह । स्वपंत्या दैवयोगेन सप्त सप्ताभवन्सुताः

ఆ వ్రత ప్రభావంతో ఆమె గర్భం నశించలేదు. దైవయోగంతో, ఆమె నిద్రలో ఉండగానే ఏడు కుమారులు—ఏడుగురే—జన్మించారు.

Verse 14

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वतीखण्डे तारकोत्पत्तौ वज्रांगोत्पत्तितपोवर्णनं नाम चतुर्दशोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీశివమహాపురాణము, ద్వితీయ భాగమైన రుద్రసంహితలో, తృతీయమైన పార్వతీఖండంలో ‘తారకోత్పత్తి మరియు వజ్రాంగోత్పత్తి-తపోవర్ణనము’ అనే పద్నాల్గవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది.

Verse 15

पुनर्दितिः पतिं भेजेऽनुतप्ता निजकर्मतः । चकार सुप्रसन्नं तं मुनिं परमसेवया ऽ

తర్వాత దితి తన కర్మవల్ల కలిగిన పశ్చాత్తాపంతో మళ్లీ తన భర్తను ఆశ్రయించింది. పరమ సేవాభక్తితో ఆమె ఆ మునిని అత్యంత ప్రసన్నుడిని చేసింది.

Verse 16

कश्यप उवाच । तपः कुरु शुचिर्भूत्वा ब्रह्मणश्चायुतं समाः । चेद्भविष्यति तत्पूर्वं भविता ते सुतस्तदा

కశ్యపుడు పలికెను— శుచిగా మారి బ్రహ్మమాన ప్రకారం పది వేల సంవత్సరాలు తపస్సు చేయుము. అది ముందుగా సిద్ధమైతే, అప్పుడు నీకు తప్పక కుమారుడు జన్మించును.

Verse 17

तथा दित्या कृतं पूर्णं तत्तपश्श्रद्धया मुने । ततः पत्युः प्राप्य गर्भं सुषुवे तादृशं सुतम्

ఓ మునీ, ఈ విధంగా దితి శ్రద్ధతో తన తపస్సును సంపూర్ణముగా చేసెను. ఆపై భర్త ద్వారా గర్భము పొందించి, తపశ్శక్తికి అనుగుణమైన స్వభావముగల కుమారుని ప్రసవించెను.

Verse 18

वजांगनामा सोऽभूद्वै दितिपुत्रोऽमरोपमः । नामतुल्यतनुर्वीरस्सुप्रताप्युद्भवाद्बली

దితి కుమారుడు వజాంగ అనే నామముతో జన్మించెను; తేజస్సులో దేవసమానుడు. నామానుగుణమైన దేహముగల ఆ వీరుడు జన్మతఃనే అత్యంత ప్రతాపవంతుడూ బలవంతుడూ అయ్యెను.

Verse 19

जननीशासनात्सद्यस्स सुतो निर्जराधिपम् । बलाद्धृत्वा ददौ दंडं विविधं निर्जरानपि

తల్లి ఆజ్ఞచే ఆ కుమారుడు తక్షణమే దేవాధిపతిని బలముతో పట్టుకొని శిక్ష విధించెను; ఇతర దేవతలనూ వివిధ దండనలతో దండించెను.

Verse 20

दितिस्सुखमतीवाप दृष्ट्वा शक्रादिदुर्दशाम् । अमरा अपि शक्राद्या जग्मुर्दुःखं स्वकर्मतः

శక్రాది దేవతల దుర్దశను చూచి దితి అత్యంత సంతోషించెను. అయితే అమరులైన శక్రాదులు కూడా తమ తమ కర్మఫలముచే దుఃఖమునకు లోనయ్యిరి.

Verse 21

तदाहं कश्यपेनाशु तत्रागत्य सुसामगीः । देवानत्याजयंस्तस्मात्सदा देवहिते रतः

అప్పుడు నేను కశ్యపునితో కలిసి త్వరగా అక్కడికి వచ్చి సముచిత సామగ్రిని సన్నద్ధం చేసి దేవతలను విజేతలుగా చేసితిని; అందుకే నేను ఎల్లప్పుడూ దేవహితంలో రతుడను.

Verse 22

देवान्मुक्त्वा स वज्रांगस्ततः प्रोवाच सादरम् । शिवभक्तोऽतिशुद्धात्मा निर्विकारः प्रसन्नधीः

దేవతలచే విముక్తుడైన వజ్రాంగుడు ఆపై భక్తి-గౌరవాలతో పలికాడు. అతడు శివభక్తుడు, అత్యంత శుద్ధాత్ముడు, నిర్వికారుడు, ప్రసన్నబుద్ధి గలవాడు।

Verse 23

वज्रांग उवाच । इंद्रो दुष्टः प्रजाघाती मातुर्मे स्वार्थसाधकः । स फलं प्राप्तवानद्य स्वराज्यं हि करोतु सः

వజ్రాంగుడు అన్నాడు—ఇంద్రుడు దుష్టుడు, ప్రజాహంతకుడు, నా తల్లిని పణంగా పెట్టి కూడా స్వార్థం సాధించేవాడు. నేడు అతడు తన కర్మఫలాన్ని పొందాడు; అతడు తన స్వరాజ్యాన్నే పాలించుగాక।

Verse 24

मातुराज्ञावशाद्ब्रह्मन्कृतमेतन्मयाखिलम् । न मे भोगाभिलाषो वै कस्यचि द्भुवनस्य हि

ఓ బ్రహ్మన్, ఇది అంతా నేను నా తల్లి ఆజ్ఞకు లోబడి చేసినదే. నిజంగా, ఏ లోకంలోని భోగాల పట్ల నాకు ఏ మాత్రం ఆశ లేదు।

Verse 25

तत्त्वसारं विधे सूत मह्यं वेदविदाम्वर । येन स्यां सुसुखी नित्यं निर्विकारः प्रसन्नधीः

ఓ సూతా, వేదవిదులలో శ్రేష్ఠుడా, దయచేసి నాకు తత్త్వసారాన్ని ఉపదేశించు—దానివల్ల నేను నిత్యం సుఖసంతుష్టుడై, నిర్వికారుడై, ప్రసన్నబుద్ధి గలవాడనగుదును।

Verse 26

तच्छ्रुत्वाहं मुनेऽवोचं सात्त्विको भाव उच्यत । तत्त्वसार इति प्रीत्या सृजाम्येकां वरां स्त्रियम्

అది విని, ఓ మునీ, నేను ఇలా పలికితిని—ఇది సాత్త్విక భావమని అంటారు. ప్రీతివశాత్ సత్యతత్త్వసారరూపిణి ‘తత్త్వసారా’ అనే ఒక ఉత్తమ స్త్రీని నేను సృష్టించెదను.

Verse 27

वरांगीं नाम तां दत्त्वा तस्मै दितिसुताय वै । अयां स्वधाम सुप्रीतः कश्यपस्तत्पितापि च

ఆమెకు ‘వరాంగీ’ అనే నామమిచ్చి దితిసుతునికి ఆమెను ఇచ్చి, అత్యంత సంతోషించిన కశ్యపుడు—ఆమె తండ్రియైనవాడే—తన స్వధామమునకు తిరిగిపోయెను।

Verse 28

ततो दैत्यस्य वज्रांगस्सात्विकं भावमाश्रितः । आसुरं भावमुत्सृज्य निर्वैरस्सुखमाप्तवान्

అనంతరం దైత్యుడు వజ్రాంగుడు సాత్త్విక భావమును ఆశ్రయించెను. ఆసుర స్వభావమును విడిచి, వైరం లేనివాడై శాంతి-సుఖములను పొందెను।

Verse 29

न बभूव वरांग्या हि हृदि भावोथ सात्विकः । सकामा स्वपतिं भेजे श्रद्धया विविधं सती

కానీ వరాంగీ హృదయమున నిజమైన సాత్త్విక భావము కలుగలేదు. అయినా కోరికతో కూడిన ఆ సతి, శ్రద్ధతో నానావిధములుగా తన భర్తను ఆశ్రయించెను।

Verse 30

अथ तत्सेवनादाशु संतुष्टोऽभून्महाप्रभुः । स वज्रांगः पतिस्तस्या उवाच वचनं तदा

ఆపై ఆ సేవచేత మహాప్రభువు త్వరగా సంతుష్టుడయ్యెను. అప్పుడు ఆమె భర్త వజ్రాంగుడు ఆమెతో ఈ వాక్యములు పలికెను।

Verse 31

वज्रांग उवाच । किमिच्छसि प्रिये ब्रूहि किं ते मनसि वर्तते । तच्छुत्वानम्य तं प्राह सा पतिं स्वमनोरथम्

వజ్రాంగుడు అన్నాడు—“ప్రియే, నీకు ఏమి కావాలి? చెప్పు; నీ మనసులో ఏమి ఉంది?” ఇది విని ఆమె ఆయనకు నమస్కరించి, తన భర్తకు తన హృదయాభిలాషను చెప్పింది।

Verse 32

वरांग्युवाच । चेत् प्रसन्नोऽभवस्त्वं वै सुतं मे देहि सत्पते । महाबलं त्रिलोकस्य जेतारं हरिदुःखदम्

వరాంగి (పార్వతి) పలికెను—మీరు నిజంగా ప్రసన్నులైతే, ఓ సత్పతీ, నాకు ఒక కుమారుని ప్రసాదించండి—మహాబలవంతుడు, త్రిలోకజేత, హరి దుఃఖహరుడు।

Verse 33

ब्रह्मोवाच । इति श्रुत्वा प्रियावाक्यं विस्मितोऽभूत्स आकुलः । उवाच हृदि स ज्ञानी सात्विको वैरवर्जितः

బ్రహ్ముడు పలికెను—ఆ ప్రియ వాక్యమును విని అతడు ఆశ్చర్యపడి అంతరంగమున కలవరపడెను. ఆ జ్ఞాని, సాత్త్వికుడు, వైరవర్జితుడు హృదయమునుండి పలికెను।

Verse 34

प्रियेच्छति विरोधं वै सुरैर्मे न हि रोचते । किं कुर्यां हि क्व गच्छेयं कथं नश्ये न मे पणः

“నా ప్రియురాలు దేవతలతో విరోధం కోరుచున్నది; కాని అటువంటి శత్రుత్వం నాకు ఇష్టం కాదు. నేను ఏమి చేయాలి? ఎక్కడికి వెళ్లాలి? నా పణం (ప్రతిజ్ఞ) నశించకుండానే నేను ఎలా నశించగలను?”

Verse 35

प्रियामनोरथश्चैव पूर्णस्स्यात्त्रिजगद्भवेत् । क्लेशयुङ्नितरा भूयो देवाश्च मुनयस्तथा

అప్పుడు ప్రియురాలి మనోరథము నెరవేరి త్రిజగత్తుకు మంగళము కలుగును; లేకపోతే దేవతలూ మునులూ మళ్లీ మరింత క్లేశముతో బాధపడుదురు।

Verse 36

न पूर्णस्स्यात्प्रियाकामस्तदा मे नरको भवेत् । द्विधापि धर्महानिर्वै भवतीत्यनुशुश्रुवान्

నా ప్రియురాలి కోరిక నెరవేరకపోతే, నాకు అది నరకమే అవుతుంది. అలాగే ఈ రెండు మార్గాల్లో ఏదైనా చేసినా ధర్మహాని తప్పదు—అని విని అతడు మనసులో ఆలోచించాడు.

Verse 37

वज्रांग इत्थं बभ्राम स मुने धर्मसंकटे । बलाबलं द्वयोस्तत्र विचिचिंत च बुद्धितः

ఇట్లు, ఓ మునీ, ధర్మసంకటంలో వజ్రాంగుడు సంచరించెను; అక్కడ తన వివేకబుద్ధితో రెండు పక్షాల బలాబలాలను విచారించెను.

Verse 38

शिवेच्छया स हि मुने वाक्यं मेने स्त्रियो बुधः । तथास्त्विति वचः प्राह प्रियां प्रति स दैत्यराट्

ఓ మునీ, శివేచ్ఛవలన ఆ జ్ఞానవంతుడైన దైత్యరాజు స్త్రీ వాక్యాన్ని సత్యమని అంగీకరించాడు. తరువాత ప్రియను ఉద్దేశించి ‘తథాస్తు’ అని పలికాడు.

Verse 39

तदर्थमकरोत्तीव्रं तपोन्यद्दुष्करं स तु । मां समुद्दिश्य सुप्रीत्या बहुवर्षं जितेंद्रियः

ఆ లక్ష్యార్థం అతడు అత్యంత తీవ్రమైన, లేకపోతే దుర్లభమైన తపస్సు చేశాడు. నన్నే లక్ష్యంగా ప్రేమభక్తితో అనేక సంవత్సరాలు ఇంద్రియజయుడై నియమంతో నిలిచాడు.

Verse 40

वरं दातुमगां तस्मै दृष्ट्वाहं तत्तपो महत् । वरं ब्रूहि ह्यवोचं तं सुप्रसन्नेन चेतसा

ఆ మహత్తర తపస్సును చూసి నేను అతనికి వరం ఇవ్వడానికి వెళ్లాను. పరమ ప్రసన్న హృదయంతో అతనితో—‘వరాన్ని చెప్పు, కోరుకో’ అని పలికాను.

Verse 41

वज्रांगस्तु तदा प्रीतं मां दृष्ट्वा स्थितं विभुम् । सुप्रणम्य बहुस्तुत्वा वरं वव्रे प्रियाहितम्

అప్పుడు వజ్రాంగుడు నన్ను—సర్వవ్యాపి ప్రభువును—అక్కడ నిలిచినట్లు చూసి ఆనందించాడు. అతడు సాష్టాంగ నమస్కరించి విస్తారంగా స్తుతించి, తరువాత ప్రియమూ హితమూ అయిన వరాన్ని కోరాడు.

Verse 42

वज्रांग उवाच । सुतं देहि स्वमातुर्मे महाहितकरं प्रभो । महाबलं सुप्रतापं सुसमर्थं तपोनिधिम्

వజ్రాంగుడు పలికెను—ఓ ప్రభూ! నా తల్లికి మహాహితకరమైన కుమారుని ప్రసాదించుము—మహాబలవంతుడు, మహాప్రతాపవంతుడు, సర్వసమర్థుడు, తపోనిధి।

Verse 43

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य च तद्वाक्यं तथास्त्वित्यब्रवं मुने । अया स्वधाम तद्दत्त्वा विमनास्सस्मरच्छिवम्

బ్రహ్ముడు పలికెను—ఓ మునీ! ఆ మాటలు విని నేను ‘తథాస్తు’ అని చెప్పితిని. తరువాత ఆమెను స్వధామానికి పంపి వరం ప్రసాదించి, నేను విమనస్కుడనై శ్రీశివుని స్మరించితిని।