देवदैत्यसामान्ययुद्धवर्णनम् — Description of the General Battle Between Devas and Daityas

Verse 1

ब्रह्मोवाच । इति ते वर्णितस्तात देवदानव सेनयोः । संग्रामस्तुमुलोऽतीव तत्प्रभ्वो शृणु नारद

బ్రహ్ముడు పలికెను—ప్రియ కుమారా, దేవ-దానవ సేనల మధ్య జరిగిన అత్యంత ఘోరమైన, తుముల యుద్ధాన్ని నేను నీకు ఇలా వర్ణించాను. ఇప్పుడు, ఓ నారదా, దాని ఫలితమును మరియు అక్కడ ప్రబలిన ప్రభుత్వాన్ని వినుము।

Verse 2

एवं युद्धेऽतितुमुले देवदानवसंक्षये । तारकेणैव देवेन्द्रश्शक्त्या रमया सह

ఈ విధంగా దేవదానవుల వినాశనానికి కారణమైన అత్యంత భీకర యుద్ధంలో, దేవేంద్రుడు తన రమ అనే శక్తితో కలిసి తారకాసురునితో పోరాడాడు.

Verse 3

सद्यः पपात नागाश्च धरण्यां मूर्च्छितोऽभवत् । परं कश्मलमापेदे वज्रधारी सुरेश्वरः

వెంటనే ఆ ఏనుగు (ఐరావతం) భూమిపై పడి మూర్ఛపోయింది. వజ్రధారియైన సురేశ్వరుడు ఇంద్రుడు కూడా అత్యంత వ్యాకులతను, కష్టాన్ని పొందాడు.

Verse 4

तथैव लोकपास्सर्वेऽसुरैश्च बलवत्तरैः । पराजिता रणे तात महारणविशारदैः

అదేవిధంగా, ఓ తాత, సమస్త లోకపాలకులు కూడా బలవంతులైన, మహాయుద్ధంలో నిపుణులైన అసురుల చేత యుద్ధంలో పరాజితులయ్యారు.

Verse 5

अन्येऽपि निर्जरा दैत्यैर्युद्ध्यमानाः पराजिताः । असहंतो हि तत्तेजः पलायनपरायणाः

ఇతర అమర దేవతలు కూడా దైత్యులతో యుద్ధం చేస్తూ పరాజితులయ్యారు. ఆ భయంకర తేజస్సును తట్టుకోలేక వారు పారిపోవడానికే పూర్తిగా మొగ్గుచూపారు.

Verse 6

जगर्जुरसुरास्तत्र जयिनस्सुकृतोद्यमाः । सिंहनादं प्रकुर्वन्तः कोलाहलपरायणाः

అక్కడ అసురులు విజయనిశ్చయంతో, శ్రేష్ఠ ప్రయత్నంతో గర్జించారు. సింహనాదం చేస్తూ వారు కోలాహలంలోనే లీనమయ్యారు.

Verse 7

एतस्मिन्नंतरे तत्र वीरभद्रो रुषान्वितः । आससाद गणैर्वीरैस्तारकं वीरमानिनम्

అదే సమయంలో అక్కడ ధర్మోచిత క్రోధంతో నిండిన వీరభద్రుడు, వీర గణులతో కలిసి ముందుకు సాగి, వీరత్వాభిమానంతో ఉన్న తారకుని ఎదుర్కొన్నాడు।

Verse 8

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां चतुर्थे कुमारखण्डे देव दैत्यसामान्ययुद्धवर्णनं नामाष्टमोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీశివమహాపురాణంలోని ద్వితీయ రుద్రసంహితలోని చతుర్థ కుమారఖండంలో ‘దేవ-దైత్య సాధారణ యుద్ధవర్ణనం’ అనే అష్టమ అధ్యాయం సమాప్తమైంది।

Verse 9

तदा ते प्रमथास्सर्वे दैत्याश्च परमोत्सवाः । युयुधुस्संयुगेऽन्योन्यं प्रसक्ताश्च महारणे

అప్పుడు ఆ ప్రమథులందరూ మరియు దైత్యులు, యుద్ధోన్మాద పరమోత్సాహంతో, ఆ మహారణంలో పరస్పరం దగ్గరగా తగిలి సమీప యుద్ధంలో పోరాడారు।

Verse 10

त्रिशूलैरृष्टिभिः पाशैः खड्गैः परशुपट्टिशैः । निजघ्नुस्समरेऽन्योन्यं रणे रणविशारदाः

త్రిశూలాలు, భల్లాలు, పాశాలు, ఖడ్గాలు, పరశువులు, పట్టిశాలు—ఇలాంటి ఆయుధాలతో రణనిపుణులైన యోధులు సమరంలో పరస్పరం మళ్లీ మళ్లీ దాడి చేశారు।

Verse 11

तारको वीरभद्रेण स त्रिशूलाहतो भृशम् । पपात सहसा भूमौ क्षणं मूर्छापरिप्लुतः

వీరభద్రుడు త్రిశూలంతో ఘోరంగా కొట్టగా తారకుడు అకస్మాత్తుగా నేలపై పడిపోయి క్షణకాలం మూర్ఛలో మునిగెను।

Verse 12

उत्थाय स द्रुतं वीरस्तारको दैत्यसत्तमः । लब्धसंज्ञो बलाच्छक्त्या वीरभद्रं जघान ह

అప్పుడు దానవశ్రేష్ఠుడైన వీర తారకుడు వేగంగా లేచి, స్మృతి పొందిన వెంటనే బలంతో శక్తి-అస్త్రం ద్వారా వీరభద్రుని కొట్టెను।

Verse 13

वीरभद्रस्तथा वीरो महातेजा हि तारकम् । जघान त्रिशिखेनाशु घोरेण निशितेन तम्

అప్పుడు మహాతేజస్సుతో వెలిగే వీరభద్రుడు కూడా, వీరులలో ప్రసిద్ధుడైన తారకుని ఘోరమైన పదునైన త్రిశిఖ-అస్త్రంతో వేగంగా కొట్టెను।

Verse 14

सोपि शक्त्या वीरभद्रं जघान समरे ततः । तारको दितिजाधीशः प्रबलो वीरसंमतः

అప్పుడు సమరంలో తారకుడు కూడా శక్తి-అస్త్రంతో వీరభద్రుని కొట్టెను; ఆ దితిజాధిపతి అత్యంత బలవంతుడు, వీరులచే గౌరవింపబడినవాడు।

Verse 15

एवं संयुद्ध्यमानौ तौ जघ्नतुश्चेतरेतरम् । नानास्त्रशस्त्रैस्समरे रणविद्याविशारदौ

ఇలా యుద్ధం చేస్తూ ఉన్న ఆ ఇద్దరూ సమరభూమిలో పరస్పరం మారుమారుగా దాడి చేసుకున్నారు. నానావిధమైన అస్త్రశస్త్రాలను ప్రయోగిస్తూ, ఇద్దరూ రణవిద్యలో నిపుణులై ఉన్నారు.

Verse 16

तयोर्महात्मनोस्तत्र द्वन्द्वयुद्धमभूत्तदा । सर्वेषां पश्यतामेव तुमुलं रोमहर्षणम्

అప్పుడు అక్కడ ఆ ఇద్దరు మహాత్ముల మధ్య ఘోర ద్వంద్వయుద్ధము కలిగెను; అందరూ చూస్తుండగానే అది తుములమై రోమాంచము కలిగించెను।

Verse 17

ततो भेरीमृदंगाश्च पटहानकगोमुखाः । विनेदुर्विहता वीरैश्शृण्वतां सुभयानकाः

అప్పుడు భేరీ, మృదంగ, పటహ, ఆనక, గోముఖ శంఖనాదములు వీరుల దెబ్బలతో మ్రోగెను; వినువారికి అవి ఒకేసారి శుభముగా కూడా భయానకముగా కూడా అనిపించెను।

Verse 18

युयुधातेतिसन्नद्धौ प्रहारैर्जर्जरीकृतौ । अन्योन्यमतिसंरब्धौ तौ बुधांगारकाविव

“యుద్ధము చేయుడి, యుద్ధము చేయుడి” అని కేకలతో వారు ఇద్దరూ సన్నద్ధులై, ప్రహారాలతో పరస్పరం జర్జరితులయ్యిరి. ఒకరిపై ఒకరు ఉగ్రకోపముతో బుధ-అంగారకులవలె రగిలిరి।

Verse 19

एवं दृष्ट्वा तदा युद्धं वीरभद्रस्य तेन च । तत्र गत्वा वीरभद्रमवोचस्त्वं शिवप्रियः

అలా అప్పుడతనితో వీరభద్రుని యుద్ధాన్ని చూచి, ఓ శివప్రియుడా, నీవు అక్కడికి వెళ్లి వీరభద్రునితో ఇలా పలికితివి।

Verse 20

नारद उवाच । वीरभद्र महावीर गणानामग्रणीर्भवान् । निवर्तस्व रणादस्माद्रोचते न वधस्त्वया

నారదుడు పలికెను— ఓ మహావీర వీరభద్రా, నీవు శివగణముల అగ్రనాయకుడవు. ఈ రణమునుండి వెనుదిరుగు; నీ చేత వధ చేయుట శోభనము కాదు.

Verse 21

एवं निशम्य त्वद्वाक्यं वीरभद्रो गणाग्रणीः । अवदत्स रुषाविष्टस्त्वां तदा तु कृतांजलिः

ఇలా నీ మాటలు విని, శివగణుల అగ్రనాయకుడు వీరభద్రుడు అప్పుడు నిన్ను సంబోధించాడు. కోపావేశంలో ఉన్నప్పటికీ కృతాంజలితో పలికాడు.

Verse 22

वीरभद्र उवाच । मुनिवर्य महाप्राज्ञ शृणु मे परमं वचः । तारकं च वधिष्यामि पश्य मेऽद्य पराक्रमम्

వీరభద్రుడు పలికెను— ఓ మునిశ్రేష్ఠా, ఓ మహాప్రాజ్ఞా! నా పరమ వాక్యము వినుము. నేడు తారకుని వధించెదను; నా పరాక్రమము చూడు.

Verse 23

आनयंति च ये वीरास्स्वामिनं रणसंसदि । ते पापिनो महाक्लीबा विनश्यन्ति रणं गताः

యుద్ధసభలో తమ స్వామిని శత్రువుకు అప్పగించి ముందుకు తెచ్చే వీరులు పాపులు, మహాక్లీబులు, నీచులు; రణానికి వెళ్లి నశిస్తారు.

Verse 24

असद्गतिं प्राप्नुवन्ति तेषां च निरयो धुवम् । वीरभद्रो हि विज्ञेयो न वाच्यस्ते कदाचन

వారు దుర్గతిని పొందుతారు; వారికి నరకము ధృవం. ఇక్కడ కార్యరూప శక్తి వీరభద్రుడే అని తెలుసుకో; కనుక అతనిని ఎప్పుడూ తేలికగా పలకరాదు.

Verse 25

शस्त्रास्त्रैर्भिन्नगात्रा ये रणं कुर्वंति निर्भयाः । इहामुत्र प्रशंस्यास्ते लभ्यन्ते सुखमद्भुतम्

శస్త్రాస్త్రాలతో అవయవాలు చీలిపోయినా భయములేక రణం చేసే వారు—ఇహలోకములోను పరలోకములోను ప్రశంసింపబడతారు; అద్భుత సుఖాన్ని పొందుతారు.

Verse 26

शृण्वन्तु मम वाक्यानि देवा हरिपुरोगमाः । अतारकां महीमद्य करिष्ये स्वामिवर्जिताम्

హరిని ముందుంచిన దేవతలారా, నా మాటలు వినండి. ఈ రోజు నేను ఈ అతారకా భూమిని స్వామి‑రక్షకులేని దానిగా చేస్తాను.

Verse 27

इत्युक्त्वा प्रमर्थैस्सार्द्धं वीरभद्रो हि शूलधृक् । विचिंत्य मनसा शंभुं युयुधे तारकेण हि

ఇలా చెప్పి, త్రిశూలధారి వీరభద్రుడు ప్రమథులతో కలిసి, మనసులో శంభువును ధ్యానించి, తారకునితో యుద్ధం చేశాడు.

Verse 28

वृषारूढैरनेकैश्च त्रिशूलवरधारिभिः । महावीरस्त्रिनेत्रैश्च स रेजे रणसंगतः

ఎద్దులపై ఎక్కిన అనేక మహావీరులు—త్రిశూలాలు, వరాలు ధరించినవారు, త్రినేత్ర మహిమతో—చుట్టుముట్టగా, అతడు యుద్ధరంగంలో ప్రకాశించాడు.

Verse 29

कोलाहलं प्रकुर्वंतो निर्भयाश्शतशो गणाः । वीरभद्रं पुरस्कृत्य युयुधुर्दानवैस्सह

భారీ కోలాహలం చేస్తూ, భయరహితమైన వందల గణాలు వీరభద్రుణ్ని ముందుంచి దానవులతో యుద్ధం చేశాయి.

Verse 30

असुरास्तेऽपि युयुधुस्तारकासुरजीविनः । बलोत्कटा महावीरा मर्दयन्तो गणान् रुषा

తారకాసురుని శక్తితో నిలిచిన ఆ అసురులు కూడా యుద్ధం చేశారు. బలంలో ఉగ్రులైన మహావీరులు కోపంతో గణాలను నలిపి వేధించారు.

Verse 31

पुनः पुनश्चैव बभूव संगरो महोत्कटो दैत्यवरैर्गणानाम् । प्रहर्षमाणाः परमास्त्रकोविदास्तदा गणास्ते जयिनो बभूवुः

మళ్లీ మళ్లీ శివగణములతో దైత్యశ్రేష్ఠుల మధ్య అత్యంత భయంకర యుద్ధం జరిగింది. పరమాస్త్ర ప్రయోగంలో నిపుణులైన ఆ గణులు ఆనందంతో అప్పుడు విజయం పొందారు.

Verse 32

गणैर्जितास्ते प्रबलैरसुरा विमुखा रणे । पलायनपरा जाता व्यथिता व्यग्रमानसाः

శివుని ప్రబల గణులు వారిని జయించగా ఆ అసురులు యుద్ధంలో వెనుదిరిగారు. పారిపోవడమే లక్ష్యంగా వ్యథితులై, వ్యగ్రమనస్కులయ్యారు.

Verse 33

एवं भ्रष्टं स्वसैन्यं तद्दृष्ट्वा तत्पालकोऽसुरः । तारको हि रुषाविष्टो हंतुं देवगणान् ययौ

తన సైన్యం ఇలా ఛిన్నభిన్నమైందని చూసి దాని పాలకుడైన అసురుడు తారకుడు కోపావేశంతో దేవగణులను సంహరించుటకు బయలుదేరాడు.

Verse 34

भुजानामयुतं कृत्वा सिंहमारुह्य वेगतः । पातयामास तान्देवान्गणांश्च रणमूर्द्धनि

పది వేల భుజాలను ప్రదర్శించి, సింహంపై ఎక్కి మహావేగంతో దూసుకెళ్లి, యుద్ధమధ్యంలో ఆ దేవులను మరియు గణులను కూల్చివేశాడు.

Verse 36

स्मृत्वा शिवपदांभोजं जग्राह त्रिशिखं परम् । जज्वलुस्तेजसा तस्य दिशः सर्वा नभस्तथा

శివపాదపద్మాలను స్మరించి అతడు పరమ త్రిశిఖాయుధాన్ని గ్రహించాడు. దాని తేజస్సుతో అన్ని దిక్కులూ, ఆకాశమూ దగ్ధమై ప్రకాశించాయి.

Verse 37

एतस्मिन्नन्तरे स्वामी वारयामास तं रणम् । वीरबाहुमुखान्सद्यो महाकौतुकदर्शकः

ఇంతలో స్వామి ఆ యుద్ధమును ఆపెను. మహాకౌతుకమును దర్శింపజేయు ప్రభువు వీరబాహు మొదలైనవారిని వెంటనే సంబోధించెను.

Verse 38

तदाज्ञया वीरभद्रो निवृत्तोऽभूद्रणात्तदा । कोपं चक्रे महावीरस्तारकोऽसुरनायकः

ఆ ఆజ్ఞవలన వీరభద్రుడు అప్పుడు యుద్ధభూమి నుండి విరమించాడు. అదే క్షణంలో మహావీరుడైన అసురనాయకుడు తారకుడు కోపంతో మండిపోయాడు.

Verse 39

चकार बाणवृष्टिं च सुरोपरि तदाऽसुरः । तप्तोऽह्वासीत्सुरान्सद्यो नानास्त्ररणकोविदः

అప్పుడు ఆ అసురుడు దేవతలపై బాణవృష్టిని కురిపించాడు. నానా అస్త్రయుద్ధంలో నిపుణుడైన అతడు కోపంతో మండుతూ వెంటనే సురులను యుద్ధానికి సవాలు చేశాడు.

Verse 40

एवं कृत्वा महत्कर्म तारकोऽसुरपालकः । सर्वेषामपि देवानामशक्यो बलिनां वरः

ఇలా మహత్తర కార్యాన్ని చేసి, అసురపాలకుడైన తారకుడు బలవంతులలో శ్రేష్ఠుడై, సమస్త దేవతలకు కూడా జయించలేనివాడయ్యాడు.

Verse 41

एवं निहन्यमानांस्तान् दृष्ट्वा देवान् भयाकुलान् । कोपं कृत्वा रणायाशु संनद्धोऽभवदच्युतः

దేవతలు ఇలా కొట్టబడుతూ భయాక్రాంతులై ఉన్నదాన్ని చూసి, అచ్యుతుడు (విష్ణువు) కోపంతో ఉప్పొంగి, ఆలస్యం లేకుండా యుద్ధానికి సన్నద్ధుడయ్యాడు.

Verse 42

चक्रं सुदर्शनं शार्ङ्गं धनुरादाय सायुधः । अभ्युद्ययौ महादैत्यं रणाय भगवान् हरिः

సుదర్శన చక్రమును, శార్ఙ్గ ధనుస్సును ధరించి, సాయుధుడై భగవాన్ హరి ఆ మహాదైత్యునితో యుద్ధమునకు ముందుకు సాగెను।

Verse 43

ततस्समभवद्युद्धं हरितारकयोर्महत् । लोमहर्षणमत्युग्रं सर्वेषां पश्यतां मुने

అనంతరం, ఓ మునీ, అందరూ చూస్తుండగా హరితా మరియు తారకుల మధ్య అత్యంత ఉగ్రంగా, రోమాంచకరమైన మహాయుద్ధము సంభవించెను।

Verse 44

गदामुद्यम्य स हरिर्जघानासुरमोजसा । द्विधा चकार तां दैत्यस्त्रिशिखेन महाबली

గదను ఎత్తి హరి మహా బలముతో అసురుని కొట్టెను; కాని మహాబలియైన దైత్యుడు త్రిశిఖ ఆ గదను రెండుగా చీల్చెను।

Verse 46

सोऽपि दैत्यो महावीरस्तारकः परवीरहा । चिच्छेद सकलान्बाणान्स्वशरैर्निशितैर्द्रुतम्

ఆ మహావీర దైత్యుడు తారకుడు, శత్రు వీరులను సంహరించువాడు, తన పదునైన శరాలతో వేగంగా అన్ని బాణాలను ఛేదించాడు।

Verse 47

अथ शक्त्या जघानाशु मुरारिं तारकासुरः । भूमौ पपात स हरिस्तत्प्रहारेण मूर्च्छितः

అప్పుడు తారకాసురుడు శీఘ్రంగా శక్తితో మురారి (విష్ణు) పై ఘాతం చేశాడు. ఆ దెబ్బకు మూర్ఛితుడై హరి భూమిపై పడిపోయాడు.

Verse 48

जग्राह स रुषा चक्रमुत्थितः क्षणतोऽच्युतः । सिंहनादं महत्कृत्वा ज्वलज्ज्वालासमाकुलम्

అప్పుడు అచ్యుతుడు (విష్ణు) క్షణంలో లేచి కోపంతో చక్రాన్ని పట్టుకున్నాడు. మహా సింహనాదం చేసి, మండే జ్వాలలతో చుట్టుముట్టబడ్డాడు.

Verse 49

तेन तञ्च जघानासौ दैत्यानामधिपं हरिः । तत्प्रहारेण महता व्यथितो न्यपतद्भुवि

అదే ఆయుధంతో హరి (విష్ణువు) దైత్యాధిపతిని సంహరించాడు. ఆ మహాప్రహారంతో వ్యథితుడై అతడు భూమిపై పడిపోయాడు.

Verse 50

पुनश्चोत्थाय दैत्येन्द्रस्तारकोऽसुरनायकः । चिच्छेद त्वरितं चक्रं स्वशक्त्यातिबलान्वितः

మళ్లీ లేచి దైత్యేంద్రుడు తారకుడు, అసురనాయకుడు, తన శక్తి యొక్క అతిబలంతో యుక్తుడై, వేగంగా చక్రాన్ని ఛేదించాడు.

Verse 51

पुनस्तया महाशक्त्या जघानामरवल्लभम् । अच्युतोऽपि महावीरा नन्दकेन जघान तम्

మళ్లీ ఆ మహాశక్తి దేవులకు ప్రియుడైన వానిని కొట్టింది. అలాగే మహావీరుడైన అచ్యుతుడు (విష్ణువు) కూడా నందక ఖడ్గంతో అతనిని ప్రహరించాడు.

Verse 52

एवमन्योन्यमसुरो विष्णुश्च बलवानुभौ । युयुधाते रणे भूरि तत्राक्षतबलौ मुने

ఇలా అసురుడూ విష్ణువూ—ఇద్దరూ బలవంతులు—ఆ మహారణంలో మళ్లీ మళ్లీ పరస్పరం యుద్ధం చేసిరి. ఓ మునీ, అక్కడ వారి బలం అక్షతంగా ఉండి, దీర్ఘకాలం ఘోర సంగ్రామం సాగింది.

Verse 358

स दृष्ट्वा तस्य तत्कर्म वीरभद्रो गणाग्रणीः । चकार सुमहत्कोपं तद्वधाय महाबली

అతని ఆ కార్యాన్ని చూచి శివగణాధిపతి మహాబలుడు వీరభద్రుడు మహాక్రోధంతో ఉప్పొంగి అతన్ని వధించుటకు సంకల్పించాడు।