ब्राह्मणीमरणवर्णनम् (Account of the Brahmin Woman’s Death) — within Nandikeśvara-māhātmya

Verse 1

सूत उवाच । कालंजरे गिरौ दिव्ये नीलकण्ठो महेश्वरः । लिंगरूपस्सदा चैव भक्तानन्दप्रदः सदा

సూతుడు పలికెను—దివ్యమైన కాలంజర పర్వతంపై నీలకంఠ మహేశ్వరుడు సదా లింగరూపంగా నివసించి, భక్తులకు నిత్యానందాన్ని ప్రసాదిస్తాడు.

Verse 2

महिमा तस्य दिव्योस्ति श्रुतिस्मृतिप्रकीतितः । तीर्थं तदाख्यया तत्र स्नानात्पातकनाशकृत्

దాని మహిమ దివ్యమైనది; శ్రుతి-స్మృతుల్లో ప్రకటించబడింది. అక్కడ అదే పేరుతో తీర్థం ఉంది; అందులో స్నానం చేస్తే పాపాలు నశిస్తాయి.

Verse 3

रेवातीरे यानि सन्ति शिवलिंगानि सुव्रताः । सर्वसौख्यकराणीह तेषां संख्या न विद्यते

హే సువ్రతులారా, రేవా తీరంలో ఉన్న శివలింగాలు ఈ లోకంలో సమస్త సౌఖ్యాలను ప్రసాదించేవి; వాటి సంఖ్య తెలియదు—లెక్కించలేం.

Verse 4

सा च रुद्रस्वरूपा हि दर्शनात्पापहारिका । तस्यां स्थिताश्च ये केचित्पाषाणाः शिवरूपिणः

ఆమె నిశ్చయంగా రుద్రస్వరూపిణి; ఆమె దర్శనమాత్రంతో పాపాలు నశిస్తాయి. అక్కడ ఉన్న ఏ రాళ్లైనా శివరూపములే—శివుని ప్రకటనలే.

Verse 5

तथापि च प्रवक्ष्यामि यथान्यानि मुनीश्वराः । प्रधानशिवलिंगानि भुक्तिमुक्तिप्रदानि च

అయినప్పటికీ, హే మునీశ్వరులారా, క్రమంగా నేను ప్రధాన శివలింగాలను వివరిస్తాను; అవి భుక్తి మరియు ముక్తి రెండింటినీ ప్రసాదిస్తాయి।

Verse 6

आर्तेश्वरसुनामा हि वर्तते पापहारकः । परमेश्वर इति ख्यातः सिंहेश्वर इति स्मृतः

ఆయన ‘ఆర్తేశ్వర’ అనే శుభనామంతో ప్రసిద్ధుడు—పాపహరుడు. ‘పరమేశ్వర’గా ఖ్యాతి పొందినవాడు, ‘సింహేశ్వర’ అని కూడా స్మరించబడతాడు।

Verse 7

शर्मेशश्च तथा चात्र कुमारेश्वर एव च । पुण्डरीकेश्वरः ख्यातो मण्डपेश्वर एव च

ఇక్కడ ‘శర్మేశ’ అలాగే ‘కుమారేశ్వర’ కూడా ఉన్నారు; ‘పుండరీకేశ్వర’ ప్రసిద్ధుడు, ‘మండపేశ్వర’ కూడా.

Verse 8

तीक्ष्णेशनामा तत्रासीद्दर्शनात्पापहारकः । धुंधुरेश्वरनामासीत्पापहा नर्मदातटे

అక్కడ ‘తీక్ష్ణేశ’ అనే లింగం ఉండెను; దాని దర్శనమాత్రముతో పాపములు నశించును. నర్మదా తీరమున ‘ధుంధురేశ్వర’ అనే లింగమును కూడా పాపహరమని స్మరించెదరు.

Verse 9

शूलेश्वर इति ख्यातस्तथा कुंभेश्वरः स्मृतः । कुबेरेश्वरनामापि तथा सोमेश्वरः स्मृतः

ఆయన ‘శూలేశ్వర’ అని ఖ్యాతి పొందెను; అలాగే ‘కుంభేశ్వర’ అని కూడా స్మరింపబడును. ‘కుబేరేశ్వర’ అనే నామముతో కూడ ప్రసిద్ధుడు; ‘సోమేశ్వర’ అని కూడా స్మృతుడు.

Verse 10

नीलकण्ठो मंगलेशो मंगलायतनो महान् । महाकपीश्वरो देवः स्थापितो हि हनूमता

నీలకంఠుడు, మంగళేశుడు, మంగళమయమైన మహా ఆశ్రయం—ఆ దేవుడు మహాకపీశ్వరుడిగా హనుమంతుడే ప్రతిష్ఠించాడు।

Verse 11

ततश्च नंदिको देवो हत्याकोटिनिवारकः । सर्वकामार्थदश्चैव मोक्षदो हि प्रकीर्तित

ఆపై దేవ నందిని కోటి కోటి మహాపాపాలను నివారించువాడిగా ప్రకటించారు; ఆయన సమస్త కామ్యఫలాలను ప్రసాదించి, మోక్షదాతగా కూడా ప్రసిద్ధుడు।

Verse 12

नन्दीकेशं च यश्चैव पूजयेत्परया मुदा । नित्यं तस्याखिला सिद्धिर्भविष्यति न संशयः

ఎవడు నిత్యం పరమ భక్తితో, ఆనందభావంతో నందీకేశుని పూజిస్తాడో, అతనికి సమస్త సిద్ధులు తప్పక కలుగుతాయి—సందేహం లేదు।

Verse 13

तत्र तीरे च यः स्नाति रेवायां मुनिसत्तमाः । तस्य कामाश्च सिध्यन्ति सर्वं पापं विनश्यति

ఓ మునిశ్రేష్ఠులారా, అక్కడ రేవా (నర్మదా) నది తీరంలో ఎవడు స్నానం చేస్తాడో, అతని ధర్మ్యమైన కోరికలు సిద్ధిస్తాయి; సమస్త పాపం నశిస్తుంది।

Verse 14

ऋषय ऊचुः । एवं तस्य च माहात्म्यं कथं तत्र महामते । नन्दिकेशस्य कृपया कथ्यतां च त्वयाधुना

ఋషులు పలికిరి—హే మహామతీ! ఆ పవిత్ర అవతరణ మహిమ అక్కడ ఈ విధంగా ఎలా స్థాపితమైంది? నందికేశ్వరుని కృపచేత మీరు ఇప్పుడే మాకు వివరించండి।

Verse 15

सूत उवाच । सम्यक्पृष्टं भवद्भिश्च कथयामि यथाश्रुतम् । शौनकाद्याश्च मुनयः सर्वे हि शृणुतादरात्

సూతుడు అన్నాడు—మీరు సమ్యకంగా ప్రశ్నించారు; నేను విన్నట్లే చెప్పుచున్నాను. శౌనకాది మునులారా, మీరందరూ భక్తి-ఆదరాలతో వినండి.

Verse 16

पुरा युधिष्ठिरेणैव पृष्टश्च ऋषिसत्तमः । यथोवाच तथा वच्मि भवत्स्नेहानुसारतः

పూర్వం యుధిష్ఠిరుడే ఆ శ్రేష్ఠ ఋషిని ప్రశ్నించాడు. ఆయన అప్పుడెలా చెప్పాడో, అలాగే మీపై స్నేహంతో ప్రేరితుడనై నేను ఇప్పుడు చెప్పుచున్నాను.

Verse 17

रेवायाः पश्चिमे तीरे कर्णिकी नाम वै पुरी । विराजते सुशोभाढ्या चतुर्वर्णसमाकुला

రేవా నదికి పడమటి తీరంలో కర్ణికీ అనే నగరం ఉంది. అది మహాశోభతో వెలుగుతూ, నాలుగు వర్ణాల జనులతో నిండివుంది.

Verse 18

तत्र द्विजवरः कश्चिदुत्तस्य कुलसम्भवः । काश्यां गतश्च पुत्राभ्यामर्पयित्वा स्वपत्निकाम्

అక్కడ ఉత్త వంశంలో జన్మించిన ఒక శ్రేష్ఠ ద్విజుడు ఉన్నాడు. అతడు తన భార్యను తన ఇద్దరు కుమారులకు అప్పగించి కాశీకి వెళ్లాడు.

Verse 19

तत्रैव स मृतो विप्रः पुत्राभ्यां च श्रुतन्तदा । तदीयं चैव तत्कृत्यं चक्राते पुत्रकावुभौ

అక్కడే ఆ విప్రుడు మరణించాడు; ఆ వార్తను అతని ఇద్దరు కుమారులు అప్పుడే విన్నారు. ఆ ఇద్దరు కుమారులు అతనికి తగిన అంత్యక్రియలను నిర్వహించారు.

Verse 20

पत्नी च पालयामास पुत्रौ पुत्रहितैषिणी । पुत्रौ च वर्जयित्वा च विभक्तं वै धनं तया

పుత్రహితాన్ని కోరిన భార్య ఇద్దరు కుమారులను పోషించి రక్షించింది. తరువాత కుమారులను పక్కన పెట్టి, ఆమె తానే ధనాన్ని విభజించింది.

Verse 21

स्वीयं च रक्षितं किंचिद्धनं मरणहेतवे । ततश्च द्विजपत्नी हि कियत्कालं मृता च सा

మరణకార్యాల (అంత్యక్రియల) కోసం ఆమె తన ధనంలో కొంత భాగాన్ని దాచిపెట్టింది. ఆ తరువాత ఆ ద్విజపత్ని కొంతకాలం మృతస్థితిలోనే ఉండింది.

Verse 22

कदाचित्क्रियमाणा सा विविधं पुण्यमाचरत् । न मृता दैवयोगेन द्विजपत्नी च सा द्विजाः

ఒకసారి దైవయోగంతో ఆమె అనేక విధాల పుణ్యక్రియలను ఆచరించింది. ఓ ద్విజులారా, ఆ బ్రాహ్మణ భార్య మరణించలేదు; ఆమె జీవించి నిలిచింది.

Verse 23

यदा प्राणान्न मुमुचे माता दैवात्तयोश्च सा । तद्दृष्ट्वा जननीकष्टं पुत्रकावूचतुस्तदा

దైవవశాత్ వారి తల్లి ప్రాణాలను విడువకపోయినప్పుడు, జననీ యొక్క ఘోర కష్టాన్ని చూచి ఆ ఇద్దరు కుమారులు ఆ సమయంలో పలికిరి।

Verse 24

पुत्रावूचतुः । किं न्यूनं विद्यते मातः कष्टं यद्विद्यते महत् । व्रियतां तदृतं प्रीत्या तदावां करवावहे

కుమారులు పలికిరి—అమ్మా, ఏ లోటు ఉంది? ఏ మహా కష్టం ఎదురైంది? ప్రేమతో సత్యం చెప్పు; దానిని మేమిద్దరం సంతోషంగా నిర్వహిస్తాము।

Verse 25

सूत उवाच । तच्छ्रुत्वोक्तं तया तत्र न्यूनं तु विद्यते बहु । तदेव क्रियते चेद्वै सुखेन मरणं भवेत्

సూతుడు పలికెను—ఆమె అక్కడ చెప్పిన మాటలు విని ఇంకా చాలా అపూర్ణంగా మిగిలి ఉందని తెలిసింది. ఆ ఉపదేశాన్నే నిజంగా ఆచరిస్తే, మరణముకూడా సుఖంగా, శాంతిగా జరుగును.

Verse 26

ज्येष्ठपुत्रश्च यस्तस्यास्तेनोक्तं कथ्यतान्त्वया । करिष्यामि तदेतद्धि तया च कथितन्तदा

ఆమె జ్యేష్ఠ కుమారుడు ఏమి చెప్పాడో నీవు నాకు చెప్పుము. నిశ్చయంగా నేను అదే చేస్తాను; ఎందుకంటే ఆ సమయంలో ఆమె కూడా అదే చెప్పింది.

Verse 27

द्विजपत्न्युवाच । शृणु पुत्र वचः प्रीत्या पुरासीन्मे मनः स्पृहा । काश्यां गंतुं तथा नासीदिदानीं म्रियते पुनः

ద్విజపత్నీ పలికెను—పుత్రా, ప్రేమతో నా మాటలు వినుము. చాలా కాలం క్రితం నా హృదయంలో కాశీకి వెళ్లాలనే తపన కలిగింది; అది నెరవేరలేదు. ఇప్పుడు అదే తపన మళ్లీ వచ్చింది, మరణించి మళ్లీ పుట్టినట్లుగా.

Verse 28

ममास्थीनि त्वया पुत्र क्षेपणीयान्यतन्द्रितम् । गंगाजले शुभं तेद्य भविष्यति न संशयः

పుత్రా, ఆలస్యం చేయకుండా నా అస్తికలను గంగాజలంలో నిమజ్జనం చేయుము. దీని వల్ల నేడు నీకు శుభం తప్పక కలుగును—సందేహం లేదు.

Verse 29

सूत उवाच । इत्युक्ते च तया मात्रा स ज्येष्ठतनयोब्रवीत् । मातरं मातृभक्तिस्तु सुव्रतां मरणोन्मुखीम्

సూతుడు పలికెను—తల్లి ఇలా చెప్పిన తరువాత జ్యేష్ఠ కుమారుడు తన తల్లితో పలికెను—మాతృభక్తితో నిండినది, శుభవ్రతములు గలది, మరణానికి సమీపించినది.

Verse 30

पुत्र उवाच । मातस्त्वया सुखेनैव प्राणास्त्याज्या न संशयः । तव कार्यं पुरा कृत्वा पश्चात्कार्यं मदीयकम्

పుత్రుడు అన్నాడు—అమ్మా, నీవు నిశ్చయంగా శాంతిగా ప్రాణత్యాగం చేయవలెను; సందేహం లేదు. ముందుగా నీ కర్తవ్యాన్ని పూర్తి చేసి, తరువాత నా కార్యాన్ని చూడు.

Verse 31

इति हस्ते जलं दत्त्वा यावत्पुत्रो गृहं गतः । तावत्सा च मृता तत्र हरस्मरणतत्परा

ఇలా అతని చేతిలో జలం పెట్టి, కుమారుడు ఇంకా ఇంటికి చేరకముందే ఆమె అక్కడ హరస్మరణలో లీనమై దేహత్యాగం చేసింది.

Verse 32

तस्याश्चैव तु यत्कृत्यं तत्सर्वं संविधाय सः । मासिकं कर्म कृत्वा तु गमनाय प्रचक्रमे

ఆమెకు చేయవలసిన కర్తవ్యాలన్నిటిని అతడు విధివిధానంగా ఏర్పాటు చేసి, మాసిక కర్మను చేసి, ప్రయాణానికి బయలుదేరుటకు సిద్ధమయ్యాడు.

Verse 33

द्वयोः श्रेष्ठतमो यो वै सुवादो नाम विश्रुतः । तदस्थीनि समादाय निस्सृतस्तीर्थकाम्यया

ఆ ఇద్దరిలో శ్రేష్ఠుడైనవాడు ‘సువాద’ అనే పేరుతో ప్రసిద్ధుడు. అతడు ఆ అస్తులను తీసుకొని తీర్థయాత్ర కోరికతో బయలుదేరాడు.

Verse 34

संगृह्य सेवकं कंचित्तेनैव सहितस्तदा । आश्वास्य भार्य्यापुत्रांश्च मातुः प्रियचिकीर्षया

అప్పుడు అతడు ఒక సేవకుణ్ని కూడగట్టుకొని అతనితో కలిసి బయలుదేరాడు. తల్లికి ప్రీతికరమగుటకై భార్యా పిల్లలను కూడా ఓదార్చాడు.

Verse 35

श्राद्धदानादिकं भोज्यं कृत्वा विधिमनुत्तमम् । मंगलस्मरणं कृत्वा निर्जगाम गृहाद्द्विजः

శ్రాద్ధదానాది కర్మలకు సంబంధించిన భోజ్యార్పణాన్ని ఉత్తమ విధిగా నిర్వహించి, మంగళస్మరణం (పవిత్ర ఆహ్వానం) చేసి ఆ ద్విజుడు ఇంటి నుండి బయలుదేరాడు.

Verse 36

तद्दिने योजनं गत्वा विंशति ग्रामके शुभे । उवासास्तं गते भानौ गृहे विप्रस्य कस्यचित्

అదే రోజున ఒక యోజన ప్రయాణించి, ఇరవై శుభ గ్రామాలను దాటి, సూర్యుడు అస్తమించినప్పుడు అతడు ఒక బ్రాహ్మణుని ఇంట్లో నివసించాడు.

Verse 37

चक्रे सन्ध्यादिसत्कर्म स द्विजो विधिपूर्वकम् । स्तवादि कृतवांस्तत्र शंभोरद्भुतकर्मणः

ఆ ద్విజుడు విధిపూర్వకంగా సంధ్యాది సత్కర్మలను ఆచరించాడు; అలాగే అక్కడే అద్భుతకర్మలైన శంభువుకు స్తవాది భక్తిక్రియలను కూడా చేశాడు.

Verse 38

सेवकेन तदा युक्तो ब्राह्मणः संस्थितस्तदा । यामिनी च गता तत्र मुहूर्तद्वयसंमिता

అప్పుడు ఆ బ్రాహ్మణుడు సేవకునితో కలిసి అక్కడే నిలిచాడు; మరియు అక్కడ రెండు ముహూర్తాల పరిమాణమైన రాత్రి గడిచింది.

Verse 39

एतस्मिन्नंतरे तत्रैकमाश्चर्य्यमभूत्तदा । शृणुतादरतस्तच्च मुनयो वो वदाम्यहम्

అదే సమయంలో అక్కడే ఒక మహా ఆశ్చర్యకరమైన సంఘటన జరిగింది. ఓ మునులారా, భక్తి-ఆదరంతో వినండి; నేను మీకు దానిని వివరిస్తాను.