Śivapūjā-stuti: Deva-Ṛṣi-Paramparāyāṃ Śaṃkara-caritasya Prastāvaḥ (Prelude to Śaṃkara’s narrative and the lineage of Śiva-worship)

Verse 1

ऋषय ऊचुः । सूतसूत महाभाग ज्ञानवानसि सुव्रत । पुनरेव शिवस्य वै चरितं ब्रूहि विस्तरात्

ఋషులు పలికిరి—ఓ సూతసూత మహాభాగ! నీవు జ్ఞానవంతుడవు, సువ్రతుడవు. దయచేసి శ్రీశివుని చరిత్రను మరల విస్తారంగా చెప్పుము.

Verse 2

पुरातनाश्च राजान ऋषयो देवतास्तथा । आराधनञ्च तस्यैव चकुर्देववरस्य हि

ప్రాచీన రాజులు, ఋషులు, దేవతలు కూడా—ఆ దేవశ్రేష్ఠుడైన శ్రీశివుని ఆరాధననే చేసిరి.

Verse 3

सूत उवाच । साधु पृष्टमृषिश्रेष्ठाः श्रूयतां कथयामि वः । चरित्रं शांकरं रम्यं शृण्वतां भुक्तिमुक्तिदम्

సూతుడు పలికెను—ఓ ఋషిశ్రేష్ఠులారా, మీరు మేలైన ప్రశ్న అడిగారు; వినండి, నేను మీకు వివరిస్తాను. శంకరుని ఈ రమ్యచరిత్రం భక్తితో వినువారికి భోగమూ మోక్షమూ ప్రసాదించును।

Verse 4

एतदेव पुरा पृष्टो नारदेन पितामहः । प्रत्युवाच प्रसन्नात्मा नारदं मुनिसत्तमम्

ఇదే విషయమై పూర్వకాలంలో నారదుడు పితామహ బ్రహ్మను ప్రశ్నించాడు. అప్పుడు ప్రసన్నహృదయుడై ఆయన మునిశ్రేష్ఠ నారదునికి ప్రత్యుత్తరం పలికెను।

Verse 5

ब्रह्मोवाच । शृणु नारद सुप्रीत्या शांकरं चरितं वरम् । प्रवक्ष्यामि भवत्स्नेहान्महापातकनाशनम्

బ్రహ్మ పలికెను—ఓ నారదా, పరమ ప్రీతిభక్తితో శంకరుని ఈ ఉత్తమ చరిత్రను వినుము. నీపై స్నేహంతో నేను దీనిని వివరిస్తాను; ఇది మహాపాతకములనుకూడా నశింపజేయును।

Verse 6

रमया सहितो विष्णुश्शिवपूजां चकार ह । कृपया परमेशस्य सर्वान्कामानवाप हि

రమా (లక్ష్మీ) సహితుడైన విష్ణువు శివపూజను ఆచరించాడు; పరమేశ్వరుని కృపవలన అతడు నిశ్చయంగా సమస్త కోరికలను పొందాడు।

Verse 7

अहं पितामहश्चापि शिवपूजनकारकः । तस्यैव कृपया तात विश्वसृष्टिकरस्सदा

నేను—పితామహుడైన బ్రహ్మను—శివపూజను ఆచరించేవాడనే; తాతా, ఆయన కృపవలననే నేను ఎల్లప్పుడూ విశ్వసృష్టి చేయుటకు శక్తిమంతుడను।

Verse 8

शिवपूजाकरा नित्यं मत्पुत्राः परमर्षयः । अन्ये च ऋषयो ये ते शिवपूजनकारकाः

నా కుమారులు—పరమ ఋషులు—నిత్యం శ్రీశివపూజలో నిమగ్నులై ఉంటారు; అక్కడ ఉన్న ఇతర ఋషులూ శివపూజను ఆచరించువారే.

Verse 9

नारद त्वं विशेषेण शिवपूजनकारकः । सप्तर्षयो वसिष्ठाद्याः शिवपूजनकारकाः

ఓ నారదా, నీవు విశేషంగా శివపూజకు ప్రేరకుడవు, ఆచారకుడవు; వసిష్ఠాది సప్తర్షులూ శివపూజలో నిబద్ధులు.

Verse 10

अरुंधती मदासाध्वी लोपामुद्रा तथैव च । अहल्या गौतमस्त्री च शिवपूजनकारिकाः

అరుంధతి, సతీమణి మదాసాధ్వి, లోపాముద్ర, అలాగే గౌతముని భార్య అహల్య—ఇవన్నీ శివపూజలో ప్రసిద్ధ భక్తులు.

Verse 11

दुर्वासाः कौशिकश्शक्तिर्दधीचो गौतमस्तथा । कणादो भार्गवो जीवो वैशंपायन एव च

దుర్వాస, కౌశిక, శక్తి, దధీచి, గౌతమ, కణాద, భార్గవ, జీవ, అలాగే వైశంపాయన—ఈ పూజ్య ఋషులు ఇక్కడ పేర్కొనబడ్డారు.

Verse 12

एते च मुनयस्सर्वे शिवपूजाकरा मताः । तथा पराशरो व्यासश्शिवपूजारतस्सदा

ఈ మునులందరూ శివపూజకులుగా భావించబడుతారు; అలాగే పరాశరుడు, వ్యాసుడు కూడా ఎల్లప్పుడూ శివారాధనలో లీనులై ఉంటారు.

Verse 13

उपमन्युर्महाभक्तश्शिवस्य परमात्मनः । याज्ञवल्क्यो महाशैवो जैमिनिर्गर्ग एव च

ఉపమన్యుడు పరమాత్మ శివుని మహాభక్తుడు. యాజ్ఞవల్క్యుడు మహాశైవుడు; అలాగే జైమిని మరియు గర్గుడూ కూడాను.

Verse 14

शुकश्च शौनकाद्याश्च शङ्करस्य प्रपूजकाः । अन्येऽपि बहवस्सन्ति मुनयो मुनिसत्तमाः

శుకుడు, శౌనకుడు మొదలైనవారూ శంకరుని పరమ పూజకులు. ఇంకా అనేక మునిశ్రేష్ఠులు శివభక్తితో ఇక్కడ సమాగమించారు.

Verse 15

अदितिर्देवमाता च नित्यं प्रीत्या चकार ह । पार्थिवीं शैवपूजां वै सवधूः प्रेमतत्परा

దేవమాత అదితి ప్రతిరోజూ హృదయానందంతో, తన కోడళ్లతో కలిసి, మట్టితో చేసిన (పార్థివ) లింగానికి శైవపూజను విధివిధానంగా చేసింది; ప్రేమభక్తిలో నిమగ్నమై ఉండేది.

Verse 16

शक्रादयो लोकपाला वसवश्च सुरास्तथा । महाराजिकदेवाश्च साध्याश्च शिवपूजकाः

ఇంద్రుడు మొదలైన లోకపాలకులు, వసువులు మరియు దేవగణాలు, అలాగే మహారాజిక దేవతలు, సాధ్యులు—అందరూ పరమేశ్వర శివుని పూజకులే.

Verse 17

गन्धर्वा किन्नराद्याश्चोपसुराश्शिवपूजकाः । तथाऽसुरा महात्मानश्शिवपूजाकरा मताः

గంధర్వులు, కిన్నరులు మొదలైనవారు మరియు ఉపసురులు శివుని పూజకులు. అలాగే మహాత్ములైన అసురులు కూడా శివపూజ చేయువారిగా భావించబడతారు.

Verse 18

हिरण्यकशिपुर्देत्यस्सानुजत्ससुतो मुने । शिवपूजाकरो नित्यं विरोचनबली तथा

ఓ మునీ, దైత్యుడు హిరణ్యకశిపుడు తన అనుజుడితోను, తన కుమారుడితోను కలిసి నిత్యం శివపూజ చేసెను; అలాగే విరోచనుడు మరియు బలియు ప్రతిదినం భగవాన్ శివుని ఆరాధనలో నిమగ్నులై యుండిరి.

Verse 19

महाशैव स्मृतो बाणो हिरण्याक्षसुतास्तथा । वृषपर्वा दनुस्तात दानवाः शिवपूजकाः

బాణుడు మహాశైవుడని స్మరింపబడెను; అలాగే హిరణ్యాక్షుని కుమారులును. ఓ తాత, వృషపర్వా మరియు దనువూ—ఈ దానవులు శివపూజకులే.

Verse 20

शेषश्च वासुकिश्चैव तक्षकश्च तथा परे । शिवभक्ता महानागा गरुडाद्याश्च पक्षिणः

శేషుడు, వాసుకి, తక్షకుడు మరియు ఇతర మహానాగులు; అలాగే గరుడాది శ్రేష్ఠ పక్షులు—ఇవన్నీ భగవాన్ శివుని భక్తులే.

Verse 21

सूर्यचन्द्रावुभौ देवौ पृथ्व्यां वंशप्रवर्त्तकौ । शिवसेवारतौ नित्यं सवंश्यौ तौ मुनीश्वर

ఓ మునీశ్వర, సూర్యచంద్రులిద్దరూ భూమిపై వంశకర్తలుగా వెలిశారు; వారు తమ వంశాలతో సహా నిరంతరం శివసేవలో నిమగ్నమై ఉంటారు.

Verse 22

मनवश्च तथा चक्रुस्स्वायंभुवपुरस्सराः । शिवपूजां विशेषेण शिववेषधरा मुने

ఓ ముని, స్వాయంభువ మనువు నాయకత్వంలో మనువులందరూ శివ వేషధారులై విశేష భక్తితో శివపూజ చేశారు.

Verse 23

प्रियव्रतश्च तत्पुत्रास्तथा चोत्तानपात्सुतः । तद्वंशाश्चैव राजानश्शिवपूजनकारकाः

ప్రియవ్రతుడు మరియు అతని కుమారులు, అలాగే ఉత్తానపాదుని కుమారుడు—మరియు వారి వంశాలలో జన్మించిన రాజులందరూ—శివపూజలో నిత్యనిష్ఠులై ఉన్నారు.

Verse 24

ध्रुवश्च ऋषभश्चैव भरतो नव योगिनः । तद्भ्रातरः परे चापि शिवपूजनकारकाः

ధ్రువుడు, ఋషభుడు, భరతుడు—నవయోగులతో కలిసి—మరియు వారి ఇతర సోదరులూ, అందరూ శివపూజలో తత్పరులయ్యారు.

Verse 25

वैवस्वतसुतास्तार्क्ष्य इक्ष्वाकुप्रमुखा नृपाः । शिवपूजारतात्मानः सर्वदा सुखभोगिनः

వైవస్వత (మనువు) వంశజులు—తార్క్ష్యుడు మరియు ఇక్ష్వాకు-ప్రధాన రాజులు—సదా శివపూజలో రతమనస్సులై ఉండేవారు; అందువల్ల వారు ఎల్లప్పుడూ సుఖసంపదలను అనుభవించేవారు.

Verse 26

ककुत्स्थश्चापि मांधाता सगरश्शैवसत्तमः । मुचुकुन्दो हरिश्चन्द्रः कल्माषांघ्रिस्तथैव च

కకుత్స్థుడు, అలాగే మాంధాత; సగరుడు—శివభక్తుల్లో శ్రేష్ఠుడు; ముచుకుందుడు, హరిశ్చంద్రుడు, అలాగే కల్మాషాంఘ్రి—ఇవన్నీ ఈ పరంపరలో ప్రసిద్ధ రాజులు.

Verse 27

भगीरथादयो भूपा बहवो नृपसत्तमाः । शिवपूजाकरा ज्ञेयाः शिववेषविधायिनः

భగీరథుడు మొదలైన అనేక భూపతులు—రాజుల్లో శ్రేష్ఠులు—శివపూజ చేసేవారిగా తెలుసుకోవాలి; వారు శివభక్తుల బాహ్యచిహ్నాలు, నియమాచారాలు ధరించారు.

Verse 28

खट्वांगश्च महाराजो देवसाहाय्यकारकः । विधितः पार्थिवीम्मूर्तिं शिवस्यापूजयत्सदा

దేవులకు సహాయం చేసిన మహారాజు ఖట్వాంగుడు విధివిధానాల ప్రకారం పార్థివ (మట్టితో చేసిన) శివమూర్తిని నిత్యం పూజించెను।

Verse 29

तत्पुत्रो हि दिलीपश्च शिवपूजनकृत्सदा । रघुस्तत्तनयः शैवः सुप्रीत्याः शिवपूजकः

అతని కుమారుడు దిలీపుడు ఎల్లప్పుడూ శివపూజలో నిమగ్నుడై ఉండెను. దిలీపుని కుమారుడు రఘువు పరమ శైవుడు; గాఢమైన ప్రేమతో శివారాధన చేసెను।

Verse 30

अजश्शिवार्चकस्तस्य तनयो धर्मयुद्धकृत् । जातो दशरथो भूयो महाराजो विशेषतः

అజుడు శివుని భక్తితో ఆరాధించువాడు. అతనికి ధర్మయుద్ధం చేయు కుమారుడు దశరథుడు జన్మించాడు; అతడు విశేషంగా మహారాజుగా ప్రసిద్ధి పొందెను।

Verse 31

पुत्रार्थे पार्थिवी मूर्त्ति शैवी दशरथो हि सः । समानर्च विशेषेण वसि ष्ठस्याज्ञया मुनेः

పుత్రార్థంగా రాజు దశరథుడు పార్థివ శైవమూర్తిని నిర్మించి, ముని వసిష్ఠుని ఆజ్ఞ ప్రకారం విశేష భక్తితో పూజించెను।

Verse 32

पुत्रेष्टिं च चकारासौ पार्थिवो भवभक्तिमान् । ऋष्यशृङ्गमुनेराज्ञां संप्राप्य नृपसत्तमः

భవుడు (శివుడు) పట్ల భక్తిగల ఆ ఉత్తమ నరపతి దశరథుడు, ఋష్యశృంగ ముని ఆజ్ఞను పొందిన తరువాత పుత్రేష్టి యాగాన్ని నిర్వహించెను।

Verse 33

कौसल्या तत्प्रिया मूर्त्ति पार्थिवीं शांकरीं मुदा । ऋष्यशृंगसमादिष्टा समानर्च सुताप्तये

ఆయనకు ప్రియమైన కౌసల్య ఋష్యశృంగుని ఆదేశానుసారం, పుత్రప్రాప్తి కోసం ఆనందంతో శాంకరీ దేవి యొక్క పార్థివ (మృణ్మయ) మూర్తిని సమ్యకంగా పూజించింది।

Verse 34

सुमित्रा च शिवं प्रीत्या कैकेयी नृपवल्लभा । पूजयामास सत्पुत्रप्राप्तये मुनिसत्तम

ఓ మునిశ్రేష్ఠా! సుమిత్రా మరియు రాజుకు ప్రియమైన కైకేయి, సత్పుత్రప్రాప్తి కోరి ప్రేమభక్తితో శ్రీశివుని పూజించారు।

Verse 35

शिवप्रसादतस्ता वै पुत्रान्प्रापुश्शुभंकरान् । महाप्रतापिनो वीरान्सन्मार्गनिरतान्मुने

ఓ మునీ! శివప్రసాదంతో వారు నిజంగా మంగళకరమైన కుమారులను పొందారు—మహాప్రతాపులు, వీరులు, సన్మార్గంలో నిమగ్నులు।

Verse 36

ततः शिवाज्ञया तस्मात्तासु राज्ञस्स्वयं हरिः । चतुर्भिश्चैव रूपैश्चाविर्बभूव नृपात्मजः

అనంతరం భగవాన్ శివుని ఆజ్ఞచేత, ఆ రాజునికోసం స్వయంగా హరి (విష్ణువు) అక్కడ ప్రత్యక్షమై, నాలుగు భిన్న రూపాలలో రాజపుత్రుడిగా అవతరించాడు।

Verse 37

कौसल्यायाः सुतो राम सुमित्रायाश्च लक्ष्मण । शत्रुघ्नश्चैव कैकेय्या भरतश्चेति सुव्रताः

కౌసల్యకు కుమారుడు రాముడు, సుమిత్రకు లక్ష్మణుడు; అలాగే కైకేయికి భరతుడు మరియు శత్రుఘ్నుడు—ఇలా వారు అందరూ శ్రేష్ఠ వ్రతధారులైన రాజకుమారులు।

Verse 38

रामस्ससहजो नित्यं पार्थिवं समपूजयत् । भस्म रुद्राक्षधारी च विरजागममास्थितः

రాముడు తన సహోదరునితో కలిసి నిత్యం పార్థివలింగాన్ని యథావిధిగా పూజించెను. భస్మము, రుద్రాక్షలు ధరించి విరజా-ఆగమమార్గమైన శుద్ధ శైవాచారంలో స్థిరుడై యుండెను.

Verse 39

तद्वंशे ये समुत्पन्ना राजानः सानुगा मुने । ते सर्वे पार्थिवं लिंगं शिवस्य समपूजयन्

ఓ మునీ, ఆ వంశంలో జన్మించిన రాజులందరూ తమ అనుచరులతో కలిసి శివుని పార్థివలింగాన్ని సమ్యక్గా పూజించిరి.

Verse 40

सुद्युम्नश्च महाराजश्शैवो मुनिसुतो मुने । शिवशापात्प्रियाहेतोरभून्नारी ससेवकः

ఓ మునీ, సుద్యుమ్నుడు అనే మహారాజు శైవభక్తుడు, మునిపుత్రుడు. ప్రియుని కారణంగా వచ్చిన శివశాపంతో అతడు తన సేవకులతో కూడ స్త్రీగా మారెను.

Verse 41

पार्थिवेशसमर्चातः पुनस्सोऽभूत्पुमान्वरः । मासं स्त्री पुरुषो मासमेवं स्त्रीत्वं न्यवर्त्तत

పార్థివేశుని సమర్చన వలన అతడు మళ్లీ ఉత్తమ పురుషుడయ్యెను. ఒక నెల స్త్రీగా, ఒక నెల పురుషుడిగా—ఇలా స్త్రీత్వం పునఃపునః నివర్తించెను.

Verse 42

ततो राज्यं परित्यज्य शिवधर्मपरायणः । शिववेषधरो भक्त्या दुर्लभं मोक्षमाप्तवान्

ఆ తరువాత అతడు రాజ్యాన్ని త్యజించి, శివధర్మంలో పూర్తిగా పరాయణుడై, శైవవేషం ధరించి, భక్తిచేత దుర్లభమైన మోక్షాన్ని పొందాడు।

Verse 43

पुरूरवाश्च तत्पुत्रो महाराजस्तु पूजक । शिवस्य देवदेवस्य तत्सुतः शिवपूजकः

పురూరవుడు మరియు అతని కుమారుడు—ఆ మహారాజు—దేవదేవుడైన శ్రీశివుని భక్తితో పూజించేవాడు. అతని కుమారుడూ శివపూజకుడయ్యాడు.

Verse 44

भरतस्तु महापूजां शिवस्यैव सदाकरोत् । नहुषश्च महा शैवः शिवपूजारतो ह्यभूत्

భరతుడు ఎల్లప్పుడూ శ్రీశివునికి మహాపూజ చేసేవాడు. నహుషుడూ మహాశైవ భక్తుడై శివపూజలో స్థిరంగా నిమగ్నుడయ్యాడు.

Verse 45

ययातिः शिवपूजातः सर्वान्कामानवाप्तवान् । अजीजनत्सुतान्पंच शिवधर्मपरायणान्

రాజు యయాతి శివపూజ ద్వారా సమస్త కోరికల ఫలాలను పొందాడు. అతడు శివధర్మంలో పరాయణులైన ఐదు కుమారులను కనెను.

Verse 46

तत्सुता यदुमुख्याश्च पंचापि शिवपूजकाः । शिवपूजाप्रभावेण सर्वान्कामांश्च लेभिरे

అతని కుమారులు—యదువులలో శ్రేష్ఠులు—ఆ ఐదుగురూ శివపూజకులే. శివపూజ ప్రభావంతో వారు సమస్త కోరికలను పొందారు.

Verse 47

अन्येऽपि ये महाभागाः समानर्चुश्शिवं हि ते । तद्वंश्या अन्यवंश्याश्च भुक्तिमुक्तिप्रदं मुने

ఓ మునీ, అలాగే శివుని ఆరాధించిన ఇతర మహాభాగ్యవంతులకూ—వారి వంశజులకూ, ఇతర వంశాలవారికీ—ఆయన భోగమూ మోక్షమూ ప్రసాదిస్తాడు.

Verse 48

कृष्णेन च कृतं नित्यं बदरीपर्वतोत्तमे । पूजनं तु शिवस्यैव सप्तमासावधि स्वयम्

అత్యుత్తమమైన బదరీ పర్వతంలో శ్రీకృష్ణుడు స్వయంగా ప్రతిదినం శివుని పూజించాడు; ఆ భక్తి ఏడు నెలల వరకు కొనసాగింది.

Verse 49

प्रसन्नाद्भगवांस्तस्माद्वरान्दिव्यानने कशः । सम्प्राप्य च जगत्सर्वं वशेऽनयत शङ्करात्

భగవాన్ శంకరుడు ప్రసన్నుడైనప్పుడు అనేక దివ్య వరాలను ప్రసాదించాడు. వాటిని శంకరుని నుండి పొందిన తరువాత అతడు సమస్త జగత్తును తన వశంలోకి తెచ్చుకున్నాడు.

Verse 50

प्रद्युम्नः तत्सुतस्तात शिवपूजाकरस्सदा । अन्ये च कार्ष्णिप्रवरास्साम्बाद्याश्शिवपूजकाः

ప్రియుడా, ప్రద్యుమ్నుడు మరియు అతని కుమారుడు ఎల్లప్పుడూ శ్రీశివపూజలో నిమగ్నులై ఉండేవారు. అలాగే సామ్బ మొదలైన కార్ష్ణి వంశంలోని శ్రేష్ఠ వీరులందరూ శివభక్తులు, శివపూజకులే.

Verse 51

जरासंधो महाशैवस्तद्वंश्याश्च नृपास्तथा । निमिश्शैवश्च जनकस्तत्पुत्राश्शिवपूजकाः

జరాసంధుడు మహాశైవుడు; అతని వంశంలో పుట్టిన రాజులూ అలాగే శైవులే. నిమి కూడా శైవుడు, జనక రాజు కూడా; జనకుని కుమారులూ శివపూజకులే.

Verse 52

नलेन च कृता पूजा वीरसेनसुतेन वै । पूर्वजन्मनि यो भिल्लो वने पान्थसुरक्षकः

ఆ పూజను వీరసేన కుమారుడు నలుడు చేశాడు. పూర్వజన్మలో అతడు భిల్లుడు, అడవిలో ప్రయాణికులను కాపాడేవాడు.

Verse 53

यतिश्च रक्षितस्तेन पुरा हरसमीपतः । स्वयंव्याघ्रादिभी रात्रौ भक्षितश्च मृतो वृषात्

పూర్వం హరుడు (శివుడు) సమీపంలో ఆ యతిని అతడే రక్షించాడు. కానీ రాత్రి వేళ అతడు స్వయంగా వ్యాఘ్రాది మృగాలచే భక్షింపబడి మరణించాడు—వృష, అనగా విధి-కర్మబల ప్రభావంతో.

Verse 54

तेन पुण्यप्रभावेण स भिल्लो हि नलोऽभवत् । चक्रवर्ती महाराजो दमयन्ती प्रियोऽभवत्

ఆ పుణ్యప్రభావంతో అతడు భిల్లుడై నలుడయ్యాడు; తరువాత చక్రవర్తి మహారాజయ్యాడు, దమయంతి అతని ప్రియగా నిలిచింది.

Verse 55

इति ते कथितं तात यत्पृष्टं भवतानघ । शाङ्करं चरितं दिव्यं किमन्यत्प्रष्टुमिच्छसि

హే తాత, హే నిరపరాధా! నీవు అడిగినదంతా నేను చెప్పితిని. శంకరుడు (శివుడు) యొక్క ఈ దివ్య చరితం వివరించబడెను; ఇక మరేమి ప్రశ్నించదలచితివి?