Harīśvara-liṅga Mahimā and the Origin-Context of Viṣṇu’s Sudarśana (हरिश्वरलिङ्गमहिमा तथा सुदर्शनप्राप्तिकथा)

Verse 1

व्यास उवाच । इति श्रुत्वा वचस्तस्य सूतस्य च मुनीश्वराः । समूचुस्तं सुप्रशस्य लोकानां हितकाम्यया

వ్యాసుడు పలికెను—ఆ సూతుని వచనములు వినిన మునీశ్వరులు అతనిని అత్యంతంగా ప్రశంసించి, సమస్త లోకాల హితకాంక్షతో అతనిని మరల సంభోదించిరి।

Verse 2

ऋषय ऊचुः । सूत सर्वं विजानासि ततः पृच्छामहे वयम् । हरीश्वरस्य लिंगस्य महिमानं वद प्रभो

ఋషులు పలికిరి—హే సూతా, నీవు సమస్తమును ఎరుగుదువు; అందువల్ల మేము నిన్ను ప్రశ్నించుచున్నాము. హే ప్రభో, హరీశ్వర లింగ మహిమను వివరించుము।

Verse 3

चक्रं सुदर्शनं प्राप्तं विष्णुनेति श्रुतं पुरा । तदाराधनतस्तात तत्कथा च विशेषतः

హే తాత, పురాతనకాలమునుండి విష్ణువు ఆరాధనచేత సుదర్శన చక్రమును పొందెనని వినబడుచున్నది. కావున, హే పుత్రా, ఆ కథను విశేషంగా చెప్పుము—ఆ ఉపాసన ఎలా జరిగెను, వరం ఎలా లభించెను।

Verse 4

सूत उवाच । श्रूयतां च ऋषिश्रेष्ठा हरीश्वरकथा शुभा । यतस्सुदर्शनं लब्धं विष्णुना शंकरात्पुरा

సూతుడు పలికెను—ఓ ఋషిశ్రేష్ఠులారా, హరి-ఈశ్వరుల శుభకథను వినుడి—పూర్వకాలంలో విష్ణువు శంకరుని నుండి సుదర్శన చక్రమును ఎలా పొందెనో।

Verse 5

कस्मिंश्चित्समये दैत्याः संजाता बलवत्तराः । लोकांस्ते पीडयामासुर्धर्मलोपं च चक्रिरे

ఒక సమయంలో దైత్యులు అత్యంత బలవంతులై పుట్టిరి. వారు లోకములను బాధించసాగి, ధర్మహానిని కలిగించిరి।

Verse 6

ते देवाः पीडिता दैत्यैर्महाबलपराक्रमैः । स्वं दुखं कथयामासुर्विष्णुं निर्जररक्षकम्

మహాబలపరాక్రమశాలులైన దైత్యులచే పీడింపబడిన ఆ దేవతలు, అమరుల రక్షకుడైన విష్ణువునకు తమ దుఃఖమును తెలియజేసిరి।

Verse 7

देवा ऊचुः । कृपां कुरु प्रभो त्वं च दैत्यैस्संपीडिता भृशम् । कुत्र यामश्च किं कुर्मश्शरण्यं त्वां समाश्रिताः

దేవతలు పలికిరి—ఓ ప్రభూ, కరుణ చూపుము; మేము దైత్యులచే ఘోరంగా పీడింపబడుతున్నాము. ఎక్కడికి పోవాలి, ఏమి చేయాలి? ఓ శరణ్యా, మేము నీ శరణే ఆశ్రయించాము।

Verse 8

सूत उवाच । इत्येवं वचनं श्रुत्वा देवानां दुःखितात्मनाम् । स्मृत्वा शिवपदांभोजं विष्णुर्वचनमब्रवीत

సూతుడు పలికెను—దుఃఖంతో వ్యాకులమైన దేవతల మాటలను ఈ విధంగా విని, శ్రీశివుని పాదపద్మాలను స్మరించి విష్ణువు ఈ వచనమును పలికెను।

Verse 9

विष्णुरुवाच । करिष्यामि च वः कार्य्यमाराध्य गिरिशं सुराः । बलिष्ठाश्शत्रवो ह्येते विजेतव्याः प्रयत्नतः

విష్ణువు పలికెను—హే దేవతలారా, గిరీశుడు (శివుడు) ను ఆరాధించి మీ కార్యాన్ని నేను నెరవేర్చుదును. ఈ శత్రువులు అత్యంత బలవంతులు; కాబట్టి దృఢ ప్రయత్నంతో వారిని జయించాలి.

Verse 10

सूत उवाच । इत्युक्तास्ते सुरास्सर्वे विष्णुना प्रभविष्णुना । मत्वा दैत्यान्हतान्दुष्टान्ययुर्धाम स्वकंस्वकम्

సూతుడు పలికెను—ప్రభావశాలి విష్ణువు ఇలా చెప్పగా, సమస్త దేవతలు దుష్ట దైత్యులు హతులయ్యారని భావించి, తమ తమ ధామాలకు వెళ్లిపోయారు.

Verse 11

विष्णुरप्यमराणां तु जयार्थमभजच्छिवम् । सर्वामराणामधिपं सर्वसाक्षिणमव्ययम्

దేవతల విజయార్థం విష్ణువూ శివుని భజించాడు—ఆయనే సమస్త దేవతల అధిపతి, సర్వసాక్షి, అవ్యయుడు.

Verse 12

गत्वा कैलासनिकटे तपस्तेपे हरिस्स्वयम् । कृत्वा कुंडं च संस्थाप्य जातवेदसमग्रतः

కైలాస పర్వత సమీపానికి వెళ్లి హరి (విష్ణువు) స్వయంగా తపస్సు చేశాడు. తరువాత కుండాన్ని నిర్మించి విధిగా స్థాపించి, జాతవేదుడు (అగ్ని) సమక్షంలో నిలిచి పూజను ఆరంభించాడు।

Verse 13

पार्थिवेन विधानेन मंत्रैर्नानाविधैरपि । स्तोत्रैश्चैवाप्यनेकैश्च गिरिशं चाभजन्मुदा

పార్థివ విధాన ప్రకారం నానావిధ మంత్రాలతోను, అనేక స్తోత్రాలతోను అతడు ఆనందంతో గిరీశుడు—పర్వతాధిపతి శివుని—ఆరాధించాడు।

Verse 14

कमलैस्सरसो जातैर्मानसाख्यान्मुनीश्वराः । बद्ध्वा चैवासनं तत्र न चचाल हरिस्स्वयम्

ఓ మునీశ్వరులారా! మానస అనే సరస్సులో పుట్టిన కమలాలతో అతడు అక్కడ ఆసనం ఏర్పాటు చేసెను; హరి (విష్ణువు) స్వయంగా ఆ స్థలమునుండి కదలక స్థిరంగా నిలిచెను।

Verse 15

प्रसादावधि चैवात्र स्थेयं वै सर्वथा मया । इत्येवं निश्चयं कृत्वा समानर्च शिवं हरिः

‘శివప్రసాదమైన కృప లభించే వరకు నేను అన్ని విధాలా ఇక్కడే ఉండాలి’ అని నిశ్చయించుకొని, హరి సమచిత్తంతో శివుని నిరంతరం ఆరాధించెను।

Verse 16

यदा नैव हरस्तुष्टो बभूव हरये द्विजाः । तदा स भगवान्विष्णुर्विचारे तत्परोऽभवत्

ఓ ద్విజులారా! హరుడు (శివుడు) హరికి (విష్ణువుకు) ఏమాత్రం తృప్తి చెందనప్పుడు, ఆ భగవాన్ విష్ణువు ఏమి చేయవలెనో అనే గాఢ విచారంలో పూర్తిగా నిమగ్నుడయ్యెను।

Verse 17

विचार्यैवं स्वमनसि सेवनं बहुधा कृतम् । तथापि न हरस्तुष्टो बभूवोतिकरः प्रभुः

ఇలా తన మనసులో ఆలోచించి అతడు అనేక విధాల సేవా-పూజలు చేశాడు; అయినా ప్రభువు హరుడు తృప్తి చెందలేదు, సర్వాధిపతి ఈశ్వరుడు అత్యంత కఠినుడయ్యాడు।

Verse 18

सहस्रैर्नामभिः प्रीत्या तुष्टाव परमेश्वरम्

అతడు ప్రేమభక్తితో సహస్ర నామముల ద్వారా పరమేశ్వరుడు శివుని స్తుతించాడు।

Verse 19

प्रत्येकं कमलं तस्मै नाममंत्रमुदीर्य च । पूजयामास वै शंभुं शरणागतवत्सलम्

ప్రతి కమలాన్ని సమర్పిస్తూ ఆయనకు నామమంత్రాన్ని ఉచ్చరించి, శరణాగతులపై వాత్సల్యముగల శంభు శివుని భక్తితో పూజించాడు।

Verse 20

परीक्षार्थं विष्णुभक्तेस्तदा वै शंकरेण ह । कमलानां सहस्रात्तु हृतमेकं च नीरजम्

విష్ణుభక్తిని పరీక్షించుటకై ఆ సమయంలో శంకరుడు సహస్ర కమలాలలోనుండి ఒక కమలాన్ని తొలగించాడు।

Verse 21

न ज्ञातं विष्णुना तच्च मायाकारणमद्भुतम् । न्यूनं तच्चापि सञ्ज्ञाय तदन्वेषणतत्परः

ఆ అద్భుతమైన మాయాకారణాన్ని విష్ణువు గ్రహించలేకపోయాడు; అయినా తన లోపాన్ని తెలుసుకొని దానిని అన్వేషించుటలో పూర్తిగా నిమగ్నుడయ్యాడు।

Verse 22

बभ्राम सकलां पृथ्वीं तत्प्रीत्यै सुदृढव्रतः । तदप्राप्य विशुद्धात्मा नेत्रमेकमुदाहरत्

సుదృఢ వ్రతంతో ఆయన (శివుని) ప్రీతికై సమస్త భూమిని సంచరించాడు; అయినా ఆయనను పొందలేక ఆ విశుద్ధాత్ముడు తన ఒక కన్నును అర్పించాడు।

Verse 23

तं दृष्ट्वा स प्रसन्नोऽभूच्छंकरस्सर्वदुःखहा । आविर्बभूव तत्रैव जगाद वचनं हरिम्

అతనిని చూచి సర్వదుఃఖహరుడైన శంకరుడు ప్రసన్నుడయ్యెను. అక్కడే అవిర్భవించి హరి (విష్ణు)తో వచనములు పలికెను।

Verse 24

शिव उवाच । प्रसन्नोऽस्मि हरे तुभ्यं वरं ब्रूहि यथेप्सितम् । मनोऽभिलषितं दद्मि नादेयं विद्यते तव

శివుడు పలికెను—హే హరే, నేను నీపై ప్రసన్నుడను. నీకు ఇష్టమైనట్లు వరం కోరుము. నీ మనోభిలాషితాన్ని నేను ఇస్తాను; నీకు అప్రదేయమని ఏదీ లేదు।

Verse 25

सूत उवाच । तच्छ्रुत्वा शंभुवचनं केशवः प्रीतमानसः । महाहर्षसमापन्नो ह्यब्रवीत्सांजलिश्शिवम्

సూతుడు పలికెను—శంభువు వచనములు విని కేశవుని మనస్సు ప్రీతిపొందెను. మహానందంతో నిండిపోయి, అంజలి ఘటించి శివునితో పలికెను।

Verse 26

विष्णुरुवाच । वाच्यं किं मे त्वदग्रे वै ह्यन्तर्यामी त्वमास्थितः । तथापि कथ्यते नाथ तव शासनगौरवात्

విష్ణువు పలికెను—హే ప్రభో! నీ సమక్షంలో నేను ఏమి చెప్పగలను? నీవే సమస్తులలో అంతర్యామిగా నివసిస్తున్నావు. అయినా హే నాథా, నీ ఆజ్ఞా-గౌరవానికి భక్తితో నేను విన్నపం చేస్తున్నాను.

Verse 27

दैत्यैश्च पीडितं विश्वं सुखं नो नस्सदा शिव । दैत्यान्हंतुं मम स्वामिन्स्वायुधं न प्रवर्त्तते

హే శివా! దైత్యుల చేత సమస్త లోకం పీడితమైంది; మాకు నిలకడైన సుఖం లేదు. హే స్వామీ, నేను దైత్యులను సంహరించదలచినప్పుడు నా స్వాయుధమే ముందుకు సాగదు.

Verse 28

किं करोमि क्व गच्छामि नान्यो मे रक्षकः परः । अतोऽहं परमेशान शरणं त्वां समागतः

నేను ఏమి చేయాలి, ఎక్కడికి వెళ్లాలి? నాకు మరొక పరమ రక్షకుడు లేడు. అందుకే, ఓ పరమేశాన, నేను నీ శరణు చేరాను।

Verse 29

सूत उवाच । इत्युक्त्वा च नमस्कृत्य शिवाय परमात्मने । स्थितश्चैवाग्रतश्शंभोः स्वयं च पुरुपीडितः

సూతుడు అన్నాడు—ఇలా చెప్పి అతడు పరమాత్ముడైన శివునికి నమస్కరించి, తానే తీవ్రంగా బాధపడుతూ శంభువు ముందర నిలిచాడు।

Verse 30

सूत उवाच । इति श्रुत्वा वचो विष्णोर्देवदेवो महेश्वरः । ददौ तस्मै स्वकं चक्रं तेजोराशिं सुदर्शनम्

సూతుడు అన్నాడు—విష్ణువు మాటలు విని దేవదేవుడైన మహేశ్వరుడు అతనికి తన స్వచక్రమైన ‘సుదర్శన’ాన్ని ప్రసాదించాడు; అది దివ్య తేజస్సు యొక్క ఘనరాశి.

Verse 31

तत्प्राप्य भगवान्विष्णुर्दैत्यांस्तान्बलवत्तरान् । जघान तेन चक्रेण द्रुतं सर्वान्विना श्रमम्

అక్కడికి చేరిన భగవాన్ విష్ణువు తన చక్రాయుధంతో ఆ మహాబలవంతులైన దైత్యులను క్షణంలోనే సంహరించాడు; ఏ శ్రమ లేకుండా అందరినీ నశింపజేశాడు।

Verse 32

जगत्स्वास्थ्यं परं लेभे बभूवुस्सुखिनस्सुराः । सुप्रीतः स्वायुधं प्राप्य हरिरासीन्महासुखी

జగత్తు పరమ క్షేమాన్ని, శ్రేయస్సును పొందింది; దేవతలు సుఖించారు. తన స్వాయుధాన్ని పొందిన హరి (విష్ణు) అత్యంత సంతోషించి మహానందంలో నిలిచాడు।

Verse 33

ऋषय ऊचुः । किं तन्नामसहस्रं वै कथय त्वं हि शांकरम् । येन तुष्टो ददौ चक्रं हरये स महेश्वरः

ఋషులు పలికిరి—హే శాంకరా! ఆ సహస్రనామము ఏది? నీవే చెప్పుము. దానితో తృప్తుడై మహేశ్వరుడు హరికి చక్రాన్ని ప్రసాదించెను.

Verse 34

इति श्रीशिव महापुराणे चतुर्थ्यां कोटिरुद्रसंहितायां विष्णुसुदर्शनचक्रलाभवर्णनं नाम चतुस्त्रिंशोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీశివ మహాపురాణము, చతుర్థ కోటిరుద్రసంహితలో ‘విష్ణువు సుదర్శనచక్రం పొందిన వృత్తాంతము’ అను ముప్పై నాల్గవ అధ్యాయము సమాప్తమైంది.

Verse 35

व्यास उवाच । इति तेषां वचश्श्रुत्वा मुनीनां भावितात्मनाम् । स्मृत्वा शिवपदांभोजं सूतो वचनमब्रवीत्

వ్యాసుడు పలికెను—ఆ భావితాత్ములైన మునుల మాటలు విని, శివుని పాదపద్మములను స్మరించి, సూతుడు ప్రత్యుత్తరంగా పలికెను.