रामेश्वरलिङ्गप्रादुर्भावः (The Manifestation/Origin of the Rāmeśvara Liṅga)

Verse 1

सूत उवाच । अतः परं प्रवक्ष्यामि लिंगं रामेश्वराभिधम् । उत्पन्नं च यथा पूर्वमृषयश्शृणुतादरात्

సూతుడు పలికెను—ఇకపై ‘రామేశ్వర’ అనే లింగాన్ని వివరిస్తాను; అది ప్రాచీనకాలంలో ఎలా ప్రాదుర్భవించిందో, ఓ ఋషులారా, భక్తిశ్రద్ధలతో వినండి.

Verse 2

पुरा विष्णुः पृथिव्यां चावततार सतां प्रियः

ప్రాచీనకాలంలో సజ్జనులకు ప్రియుడైన విష్ణువు భూమిపై అవతరించాడు.

Verse 3

तत्र सीता हृता विप्रा रावणेनोरुमायिना । प्रापिता स्वगृहं सा हि लंकायां जनकात्मजा

అక్కడ, ఓ విప్రులారా, జనకనందిని సీతను మహామాయావి రావణుడు అపహరించి, లంకలో తన గృహానికి తీసుకెళ్లాడు.

Verse 4

अन्वेषणपरस्तस्याः किष्किन्धाख्यां पुरीमगात् । सुग्रीवहितकृद्भूत्वा वालिनं संजघान ह

ఆమె అన్వేషణలో నిమగ్నుడై అతడు ‘కిష్కింధ’ అనే నగరానికి వెళ్లాడు. సుగ్రీవునికి ఉపకారిగా మారి వాలినిని సంహరించాడు.

Verse 5

तत्र स्थित्वा कियत्कालं तदन्वेषणतत्परः । सुग्रीवाद्यैर्लक्ष्मणेन विचारं कृतवान्स वै

అక్కడ కొంతకాలం ఉండి, ఆ అన్వేషణలో పూర్తిగా నిమగ్నుడై, లక్ష్మణుడు మరియు సుగ్రీవుడు మొదలైనవారితో కలిసి ఆలోచన-విచారణ చేశాడు.

Verse 6

कपीन्संप्रेषयामास चतुर्दिक्षु नृपात्मजः । हनुमत्प्रमुखान्रामस्तदन्वेषणहेतवे

రాజకుమారుడు రాముడు నాలుగు దిక్కులకూ వానరులను పంపించాడు—హనుమంతుడు మొదలైనవారిని నాయకులుగా చేసి—ఆమె అన్వేషణార్థం.

Verse 7

अथ ज्ञात्वा गतां लंकां सीतां कपिवराननात् । सीताचूडामणिं प्राप्य मुमुदे सोऽति राघवः

ఆపై కపిశ్రేష్ఠుని మాటల ద్వారా సీత లంకకు వెళ్లిందని తెలుసుకొని, సీతా చూడామణిని పొందిన రాఘవుడు అత్యంత ఆనందించాడు.

Verse 8

सकपीशस्तदा रामो लक्ष्मणेन युतो द्विजाः । सुग्रीवप्रमुखैः पुण्यैर्वानरैर्बलवत्तरैः

హే ద్విజ ఋషులారా, ఆ సమయంలో లక్ష్మణునితో కూడిన శ్రీరాముడు కపిరాజుని ఆశ్రయించి, సుగ్రీవప్రధానమైన పుణ్యవంతులైన మహాబల వానరులతో పరివృతుడై యుండెను।

Verse 9

पद्मैरष्टादशाख्यैश्च ययौ तीरं पयोनिधेः । दक्षिणे सागरे यो वै दृश्यते लवणाकरः

అష్టాదశ పేర్లతో ప్రసిద్ధమైన పద్మాసనాలతో అతడు పయోనిధి తీరానికి వెళ్లెను—దక్షిణ దిశలో కనిపించే లవణాకర సముద్రమది.

Verse 10

तत्रागत्य स्वयं रामो वेलायां संस्थितो हि सः । वानरैस्सेव्यमानस्तु लक्ष्मणेन शिवप्रियः

అక్కడికి వచ్చి స్వయంగా రాముడు సముద్రతీరంలో నిలిచెను. వానరుల సేవతో, లక్ష్మణునితో కూడి, శివప్రియ భక్తుడై అక్కడే నిలిచెను.

Verse 11

हा जानकि कुतो याता कदा चेयं मिलिष्यति । अगाधस्सागरश्चैवातार्या सेना च वानरी

“హా జానకీ! నీవు ఎక్కడికి వెళ్లావు? నేను ఆమెను ఎప్పుడు కలుసుకుంటాను? సముద్రం అగాధం; ఈ వానరసేన దాటలేకపోతోంది.”

Verse 12

राक्षसो गिरिधर्त्ता च महाबलपराक्रमः । लंकाख्यो दुर्गमो दुर्ग इंद्रजित्तनयोस्य वै

అతడు ‘గిరిధర్తా’ అనే రాక్షసుడు, మహాబల పరాక్రమశాలి. ‘లంకా’ అనే దుర్గమమైన దుర్గము; అతడు ఇంద్రజితుని కుమారుడు.

Verse 13

इत्येवं स विचार्यैव तटे स्थित्वा सलक्ष्मणः । आश्वासितो वनौकोभिरंगदादिपुरस्सरैः

ఇలా ఆలోచించి ఆయన లక్ష్మణునితో కలిసి నదీ తీరంలో నిలిచెను; అంగదాది నాయకత్వంలో వనవాసులు ఆయనను ఓదార్చిరి.

Verse 14

एतस्मिन्नंतरे तत्र राघवश्शैवसत्तमः । उवाच भ्रातरं प्रीत्या जलार्थी लक्ष्मणाभिधम्

అదే సమయంలో అక్కడ రాఘవుడు—శైవభక్తుల్లో శ్రేష్ఠుడు—నీరు తెచ్చేందుకు వెళ్లిన లక్ష్మణుడిని ప్రేమతో పలికాడు.

Verse 15

राम उवाच । भ्रातर्लक्ष्मण वीरेशाहं जलार्थी पिपासितः । तदानय द्रुतं पाथो वानरैः कैश्चिदेव हि

రాముడు అన్నాడు—సోదరా లక్ష్మణా, వీరాధిపతీ! నాకు నీరు కావాలి, దాహంతో బాధపడుతున్నాను. కాబట్టి త్వరగా నీరు తెమ్ము; కొంతమంది వానరులతోనూ తెప్పించు.

Verse 16

सूत उवाच । तच्छ्रुत्वा वानरास्तत्र ह्यधावंत दिशो दश । नीत्वा जलं च ते प्रोचुः प्रणिपत्य पुरः स्थिताः

సూతుడు అన్నాడు—అది విని అక్కడి వానరులు పది దిక్కులకూ పరుగెత్తారు. నీరు తెచ్చి, నమస్కరించి ముందర నిలబడి నివేదించారు.

Verse 17

वानरा ऊचुः । जलं च गृह्यतां स्वामिन्नानीतं तत्त्वदाज्ञया । महोत्तमं च सुस्वादु शीतलं प्राणतर्पणम्

వానరులు అన్నారు—స్వామీ, ఈ నీటిని స్వీకరించండి; తత్త్వం (ధర్మం) ఆజ్ఞ ప్రకారం మేము తెచ్చాము. ఇది అత్యుత్తమం, రుచికరం, చల్లగా ఉండి ప్రాణాలను తృప్తిపరుస్తుంది.

Verse 18

सूत उवाच । सुप्रसन्नतरो भूत्वा कृपादृष्ट्या विलोक्य तान् । तच्छ्रुत्वा रामचन्द्रोऽसौ स्वयं जग्राह तज्जलम्

సూతుడు పలికెను—అత్యంత ప్రసన్నుడై కరుణాదృష్టితో వారిని వీక్షించి, ఆ మాటలు విని శ్రీరామచంద్రుడు స్వయంగా ఆ జలమును స్వీకరించెను।

Verse 19

स शैवस्तज्जलं नीत्वा पातुमारब्धवान्यदा । तदा च स्मरणं जातमित्थमस्य शिवेच्छया

ఆ శివభక్తుడు ఆ నీటిని తీసుకొని త్రాగడం ప్రారంభించినప్పుడు, అదే క్షణంలో శివుని ఇచ్ఛచేత అతనిలో స్మరణం మేల్కొంది.

Verse 20

न कृतं दर्शनं शंभोर्गृह्यते च जलं कथम् । स्वस्वामिनः परेशस्य सर्वानंदप्रदस्य वै

శంభువుని దర్శనం పొందకపోతే పూజాజలం ఎలా స్వీకరించబడును? ఆయనే మన స్వస్వామి, పరమేశ్వరుడు, నిజంగా సర్వానందప్రదుడు।

Verse 21

इत्युक्त्वा च जलं पीतं तदा रघुवरेण च । पश्चाच्च पार्थिवीं पूजां चकार रघुनंदनः

ఇట్లు చెప్పి రఘువంశశ్రేష్ఠుడు ఆ జలాన్ని త్రాగెను; అనంతరం రఘునందనుడు పార్థివ (మట్టితో) పూజను ఆచరించెను।

Verse 22

आवाहनादिकांश्चैव ह्युपचारान्प्रकल्प्य वै । विधिवत्षोडश प्रीत्या देवमानर्च शङ्करम्

ఆవాహనాది ఉపచారములన్నిటిని సిద్ధపరచి, విధివిధానముగా షోడశోపచారములతో భక్తిప్రీతితో శంకరుని అర్చించెను।

Verse 23

प्रणिपातैस्स्तवैर्दिव्यैश्शिवं संतोष्य यत्नतः । प्रार्थयामास सद्भक्त्या स रामश्शंकरं मुदा

ప్రణామములు, దివ్య స్తోత్రములతో యత్నపూర్వకంగా శివుని సంతోషింపజేసి, ఆ రాముడు సద్భక్తితో ఆనందముగా శంకరుని ప్రార్థించెను।

Verse 24

राम उवाच । स्वामिञ्छंभो महादेव सर्वदा भक्तवत्सल । पाहि मां शरणापन्नं त्वद्भक्तं दीनमानसम्

రాముడు పలికెను—హే స్వామీ శంభో, హే మహాదేవా, మీరు ఎల్లప్పుడూ భక్తవత్సలులు. శరణాగతుడైన నన్ను—మీ భక్తుడిని, దీనమనస్కుడిని—రక్షించండి.

Verse 25

एतज्जलमगाधं च वारिधेर्भवतारण । रावणाख्यो महावीरो राक्षसो बलवत्तरः

ఈ జలవిస్తారం అగాధమైనది; హే భవతారణా, నీవు ఈ సముద్రాన్ని ఎలా దాటగలవు? రావణుడనే మహావీర రాక్షసుడు అత్యంత బలవంతుడు.

Verse 26

वानराणां बलं ह्येतच्चंचलं युद्धसाधनम् । ममकार्यं कथं सिद्धं भविष्यति प्रियाप्तये

వానరుల బలం నిజంగా చంచలమైనది—యుద్ధసాధనం స్థిరం కాదు. అయితే నా ప్రియను పొందుటకు నా కార్యం ఎలా సిద్ధమవుతుంది?

Verse 27

तस्मिन्देव त्वया कार्यं साहाय्यं मम सुव्रत । साहाय्यं ते विना नाथ मम कार्य्यं हि दुर्लभम्

కాబట్టి హే దేవా, హే సువ్రతా, నాకు సహాయం చేయుము. హే నాథా, నీ సహాయం లేక నా కార్యం నిజంగా దుర్లభం.

Verse 28

त्वदीयो रावणोऽपीह दुर्ज्जयस्सर्वथाखिलैः । त्वद्दत्तवरदृप्तश्च महावीरस्त्रिलोकजित्

ఇక్కడ నీదైన రావణుడుకూడా అన్ని విధాలా అందరికీ అజేయుడు. నీ ఇచ్చిన వరంతో గర్వించిన ఆ మహావీరుడు త్రిలోకజేత.

Verse 29

अप्यहं तव दासोऽस्मि त्वदधीनश्च सर्वथा । विचार्येति त्वया कार्यः पक्षपातस्सदाशिव

నిజముగా నేను నీ దాసుడను, సర్వథా నీ ఆధీనుడను. కనుక హే సదాశివా, విచారించి నీవే నాపై కృపాపక్షం చూపుము.

Verse 30

सूत उवाच । इत्येवं स च संप्रार्थ्य नमस्कृत्य पुनःपुनः । तदा जयजयेत्युच्चैरुद्धोषैश्शंकरेति च

సూతుడు పలికెను—ఇట్లు ప్రార్థించి, పునఃపునః నమస్కరించి, అప్పుడు అతడు గట్టిగా ‘జయ జయ’ అని ఘోషించి, ‘శంకరా!’ అని కూడా పిలిచెను.

Verse 31

इति स्तुत्वा शिवं तत्र मंत्रध्यानपरायणः । पुनः पूजां ततः कृत्वा स्वाम्यग्रे स ननर्त ह

ఇట్లు అక్కడ శివుని స్తుతించి, మంత్రధ్యానంలో పూర్తిగా నిమగ్నుడై, అతడు మరల పూజను నిర్వహించాడు; అనంతరం తన స్వామి సమక్షంలో నర్తించాడు।

Verse 32

प्रेमी विक्लिन्नहृदयो गल्लनादं यदाकरोत् । तदा च शंकरो देवस्सुप्रसन्नो बभूव ह

ప్రేమంతో కరిగిన హృదయముగల భక్తుడు గొంతు బిగుసుకొని కంపించే స్వరంతో ఆర్తనాదం చేసినప్పుడు, దేవుడు శంకరుడు అత్యంత ప్రసన్నుడయ్యాడు।

Verse 33

सांगस्सपरिवारश्च ज्योतीरूपो महेश्वरः । यथोक्तरूपममलं कृत्वाविरभवद्द्रुतम्

అప్పుడు మహేశ్వరుడు—జ్యోతిరూపుడై, తన అంగశక్తులు మరియు పరివారంతో కూడి—యథోక్తమైన నిర్మలరూపాన్ని ధరించి శీఘ్రంగా ప్రత్యక్షమయ్యెను.

Verse 34

ततस्संतुष्टहृदयो रामभक्त्या महेश्वरः । शिवमस्तु वरं ब्रूहि रामेति स तदाब्रवीत्

అప్పుడు రామభక్తితో హృదయం తృప్తిపొందిన మహేశ్వరుడు ఆ క్షణమే పలికెను—“శివమస్తు, మంగళం కలుగుగాక. వరం కోరుము; ‘రామ’ నామభక్తిలో నిలిచియుండుము.”

Verse 35

तद्रूपं च तदा दृष्ट्वा सर्वे पूतास्ततस्स्वयम् । कृतवान्राघवः पूजां शिवधर्मपरायणः

ఆ దివ్యరూపాన్ని ఆ క్షణమే దర్శించి అందరూ స్వయంగా పవిత్రులయ్యారు. తరువాత శివధర్మపరాయణుడైన రాఘవుడు భగవాన్ శివునికి పూజ చేసెను.

Verse 36

स्तुतिं च विविधां कृत्वा प्रणिपत्य शिवं मुदा । जयं च प्रार्थयामास रावणाजौ तदात्मनः

వివిధ స్తోత్రాలు అర్పించి, ఆనందంతో శివునికి ప్రణామం చేసి, రావణునితో యుద్ధంలో తనకు విజయాన్ని ప్రార్థించెను.

Verse 37

ततः प्रसन्नहृदयो रामभक्त्या महेश्वरः । जयोस्तु ते महाराज प्रीत्या स पुनरब्रवीत्

అప్పుడు రామభక్తితో హృదయం ప్రసన్నమైన మహేశ్వరుడు ప్రేమతో నిండిపోయి మళ్లీ పలికెను— “మహారాజా, నీకు జయం కలుగుగాక!”

Verse 38

शिवदत्तं जयं प्राप्य ह्यनुज्ञां समवाप्य च । पुनश्च प्रार्थयामास सांजलिर्नतमस्तकः

శివుడు ప్రసాదించిన విజయాన్ని పొందిన తరువాత, ఆయన కృపాపూర్వక అనుమతిని కూడా స్వీకరించి, అతడు మళ్లీ చేతులు జోడించి తల వంచి ప్రార్థించాడు।

Verse 39

राम उवाच । त्वया स्थेयमिह स्वामिंल्लोकानां पावनाय च । परेषामुपकारार्थं यदि तुष्टोऽसि शंकर

రాముడు అన్నాడు—హే స్వామీ శంకరా! మీరు ప్రసన్నులైతే, లోకాలను పవిత్రం చేయుటకును పరుల ఉపకారార్థమును ఇక్కడే నివసించండి।

Verse 40

सूत उवाच । इत्युक्तस्तु शिवस्तत्र लिंगरूपोऽभवत्तदा । रामेश्वरश्च नाम्ना वै प्रसिद्धो जगतीतले

సూతుడు అన్నాడు—ఇలా పలికిన వెంటనే శివుడు అక్కడే లింగరూపంగా అవతరించాడు. ‘రామేశ్వర’ అనే నామంతో ఆయన భూలోకమంతట ప్రసిద్ధుడయ్యాడు।

Verse 41

रामस्तु तत्प्रभावाद्वै सिन्धुमुत्तीर्य चांजसा । रावणादीन्निहत्याशु राक्षसान्प्राप तां प्रियाम्

ఆ పవిత్ర శైవప్రభావంతో రాముడు సులభంగా సముద్రాన్ని దాటి వెళ్లెను. తరువాత రావణాది రాక్షసులను శీఘ్రంగా సంహరించి తన ప్రియ సీతను తిరిగి పొందెను.

Verse 42

रामेश्वरस्य महिमाद्भुतोऽभूद्भुवि चातुलः । भुक्तिमुक्तिप्रदश्चैव सर्वदा भक्तकामदः

భూమిపై రామేశ్వరుని అద్భుతమైన, అతులమైన మహిమ ప్రకాశించింది. ఆయన భోగమూ మోక్షమూ ప్రసాదించువాడు; ఎల్లప్పుడూ భక్తుల కోరికలను నెరవేర్చువాడు.

Verse 43

दिव्यगंगाजलेनैव स्नापयिष्यति यश्शिवम् । रामेश्वरं च सद्भक्त्या स जीवन्मुक्त एव हि

దివ్య గంగాజలంతో సద్భక్తితో శివుడు—రామేశ్వరుని—స్నానింపజేసేవాడు నిశ్చయంగా జీవన్ముక్తుడే అవుతాడు।

Verse 44

इह भुक्त्वाखिलान्भोगान्देवानां दुर्लभानपि । अंते प्राप्य परं ज्ञानं कैवल्यं प्राप्नुयाद्ध्रुवम्

ఇక్కడ దేవులకు కూడా దుర్లభమైన సమస్త భోగాలను అనుభవించి, చివరికి పరమ జ్ఞానాన్ని పొందినవాడు నిశ్చయంగా కైవల్యమోక్షాన్ని పొందుతాడు।

Verse 45

इति वश्च समाख्यातं ज्योतिर्लिगं शिवस्य तु । रामेश्वराभिधं दिव्यं शृण्वतां पापहारकम्

ఇట్లు మీకు శివుని దివ్య జ్యోతిర్లింగం ‘రామేశ్వర’మని వివరించబడింది; దాని కేవలం శ్రవణమే శ్రోతల పాపాలను హరిస్తుంది।