ज्योतिर्लिङ्गमाहात्म्य-प्रस्तावना तथा सोमनाथ-प्रसङ्गः (Prologue to the Glory and Origin of the Jyotirliṅgas; Somnātha Episode Begins)
అధ్యాయము 14లో ఋషులు జ్యోతిర్లింగముల మహాత్మ్యము మరియు ఉత్పత్తి-తత్త్వమును క్రమబద్ధంగా వివరించమని కోరుతారు. సూతుడు సద్గురువునుండి విన్నదాన్ని సంక్షేపంగా చెప్పుతానని, పరంపరా-ప్రామాణ్యాన్ని స్థాపిస్తూ విషయము అనంతమని కూడా సూచిస్తాడు. అనంతరం జ్యోతిర్లింగ క్రమంలో మొదటిగా సోమనాథుని ప్రసంగం ప్రారంభమవుతుంది. దక్షుడు అశ్వినీ మొదలైన నక్షత్ర-స్వరూపమైన ఇరవైఏడు కుమార్తెలను చంద్రునికి ఇస్తాడు; మొదట సమృద్ధి, పరస్పర కాంతి పెరుగుతాయి. కానీ చంద్రుడు రోహిణిని ప్రత్యేకంగా ప్రీతిపాత్రం చేసుకోవడంతో మిగతా భార్యలు దుఃఖించి తండ్రి దక్షుని శరణు పొంది అన్యాయాన్ని తెలియజేస్తారు. ఇక్కడినుంచే దక్షశాపం, చంద్రపీడ, సోమనాథ జ్యోతిర్లింగ రక్షక మహిమకు కారణసూత్రం ఏర్పడుతుంది.
Shlokas
Verse 1
ऋषय ऊचुः । ज्योतिषां चैव लिंगानां माहात्म्यं कथयाधुना । उत्पत्तिं च तथा तेषां ब्रूहि सर्वं यथाश्रुतम्
ఋషులు అన్నారు—ఇప్పుడు జ్యోతిర్లింగాల మహాత్మ్యాన్ని చెప్పండి. అలాగే వాటి ఉద్భవాన్ని కూడా; మీరు యథాశ్రుతంగా విన్నదంతా మాకు వివరించండి.
Verse 2
सूत उवाच । शृण्वन्तु विप्रा वक्ष्यामि तन्माहात्म्यं जनिं तथा । संक्षेपतो यथाबुद्धि सद्गुरोश्च मया श्रुतम्
సూతుడు పలికెను—హే విప్రులారా, వినండి. ఆ మహిమను మరియు దాని జన్మకథను కూడా, సంక్షేపంగా నా బుద్ధి మేరకు, నేను సద్గురువునుండి విన్నట్లే చెప్పుదును।
Verse 3
एतेषां चैव माहात्म्यं वक्तुं वर्षशतैरपि । शक्यते न मुनिश्रेष्ठास्तथापि कथयामि वः
హే మునిశ్రేష్ఠులారా, వీటి సంపూర్ణ మహిమను వందల సంవత్సరాలైనా చెప్పలేము; అయినా మీకోసం నేను చెప్పుచున్నాను।
Verse 4
सोमनाथश्च तेषां वै प्रथमः परिकीर्तितः । तन्माहात्म्यं शृणु मुने प्रथमं सावधानतः
వాటిలో సోమనాథుడు నిజంగా ప్రథముడిగా కీర్తింపబడెను; కావున హే మునీ, ముందుగా అతని మహిమను జాగ్రత్తగా వినుము।
Verse 5
सप्तविंशन्मिताः कन्या दक्षेण च महात्मना । तेन चन्द्रमसे दत्ता अश्विन्याद्या मुनीश्वराः
హే మునిశ్రేష్ఠులారా, మహాత్ముడైన దక్షునికి ఇరవైఏడు కన్యలు ఉండెను; అశ్వినీ మొదలైన వారిని అతడు చంద్రదేవునికి వివాహంగా ఇచ్చెను।
Verse 6
चन्द्रं च स्वामिनं प्राप्य शोभमाना विशेषतः । चन्द्रोऽपि चैव ताः प्राप्य शोभते स्म निरन्तरम्
చంద్రుని స్వామిగా పొందిన వారు విశేష కాంతితో ప్రకాశించారు; చంద్రుడూ వారిని పొందినందున నిరంతరం వెలిగెను।
Verse 7
हेम्ना चैव मणिर्भाति मणिना हेम चैव हि । एवं च समये तस्य यज्जातं श्रूयतामिति
బంగారంతో మణి మెరుస్తుంది, మణితో బంగారమూ మెరుస్తుంది. అలాగే ఆ సమయమున జరిగినది ఏమిటో వినుడి।
Verse 8
सर्वास्वपि च पत्नीषु रोहिणीनाम या स्मृता । यथैका सा प्रिया चासीत्तथान्या न कदाचन
అన్ని భార్యలలో రోహిణీ అని ప్రసిద్ధమైన ఆమె ఒక్కతే అత్యంత ప్రియురాలైంది; ఆమెలా మరెవ్వరూ ఎప్పుడూ ప్రియురాలు కాలేదు।
Verse 9
अन्याश्च दुःखमापन्नाः पितरं शरणं ययुः । गत्वा तस्मै च यद्दुःखं तथा ताभिर्निवेदितम्
ఇతర స్త్రీలు దుఃఖంతో కుంగిపోయి శరణార్థం తమ తండ్రి వద్దకు వెళ్లారు; వెళ్లి తమకు కలిగిన బాధను యథాతథంగా ఆయనకు నివేదించారు।
Verse 10
दक्षस्स च तथा श्रुत्वा दुःखं च प्राप्तावांस्तदा । समागत्य द्विजाश्चन्द्रं शान्त्यावोचद्वचस्तदा
అప్పుడు దక్షుడు అది విని దుఃఖగ్రస్తుడయ్యెను. అనంతరం ద్విజ ఋషులు సమాగమమై చంద్రుడు (సోముడు) వద్దకు వచ్చి శాంతికై సాంత్వన వచనాలు పలికిరి।
Verse 11
दक्ष उवाच । विमले च कुले त्वं हि समुत्पन्नः कलानिधे । आश्रितेषु च सर्वेषु न्यूनाधिक्यं कथं तव
దక్షుడు పలికెను—హే కళానిధీ, నీవు నిజముగా విమలమైన, నిష్కలంక వంశములో జన్మించితివి. అయినా నీ శరణు పొందిన వారందరిలో నీకు తక్కువ-ఎక్కువ అనే భేదము ఎలా కలుగును?
Verse 12
कृतं चेत्तकृतं तच्च न कर्तव्यं त्वया पुनः । वर्तनं विषमत्वेन नरकप्रदमीरितम्
చేసినదాన్ని చేయనట్టుగా భావించి మళ్లీ చేయకుము. అసమతుల్యమైన, అన్యాయమైన వక్రాచారం నరకఫలదాయకమని చెప్పబడింది.
Verse 13
सूत उवाच । दक्षश्चैव च संप्रार्थ्य चन्द्रं जामातरं स्वयम् । जगाम मन्दिरं स्वं वै निश्चयं परमं गतः
సూతుడు పలికెను—దక్షుడు స్వయంగా తన అల్లుడైన చంద్రుని ప్రార్థించి, పరమ నిశ్చయంతో తన మందిరానికి వెళ్లెను.
Verse 14
चंद्रोऽपि वचनं तस्य न चकार विमोहितः । शिवमायाप्रभावेण यया संमोहितं जगत्
చంద్రుడూ మోహితుడై అతని ఆజ్ఞను చేయలేదు; శివమాయా ప్రభావం చేత అతడు ఆవరించబడ్డాడు, ఆ మాయతో జగత్తు మోహింపబడుతుంది.
Verse 15
शुभं भावि यदा यस्य शुभं भवति तस्य वै । अशुभं च यदा भावि कथं तस्य शुभं भवेत्
ఎవరికైతే శుభం విధిగా ఉన్నదో అతనికి శుభమే కలుగుతుంది; అశుభం విధిగా ఉన్నప్పుడు అతనికి శుభం ఎలా కలుగును?
Verse 16
चन्द्रोऽपि बलवद्भाविवशान्मेने न तद्वचः । रोहिण्यां च समासक्तो नान्यां मेने कदाचन
కానీ చంద్రుడు కూడా దైవవశముచేత, తన బలమైన ఆసక్తిచేత ఆ ఉపదేశాన్ని పాటించలేదు. రోహిణియందే గాఢాసక్తుడై, ఇతర భార్యలను ఎప్పుడూ సమానంగా భావించలేదు।
Verse 17
तच्छ्रुत्वा पुनरागत्य स्वयं दुःखसमन्वितः । प्रार्थयामास चन्द्रं स दक्षो दक्षस्सुनीतितः
అది విని దక్షుడు మరల వచ్చి, తానే దుఃఖంతో నిండిపోయి, ఆ సునీతిమంతుడైన దక్షుడు చంద్రుని ప్రార్థించాడు।
Verse 18
दक्ष उवाच । श्रूयतां चन्द्र यत्पूर्वं प्रार्थितो बहुधा मया । न मानितं त्वया यस्मात्तस्मात्त्वं च क्षयी भव
దక్షుడు అన్నాడు—ఓ చంద్రా, వినుము. నేను పూర్వం నిన్ను అనేకసార్లు ప్రార్థించాను; నీవు నా మాటను గౌరవించలేదు. అందుచేత నీవు క్షయమగు, క్రమంగా తగ్గిపోవు।
Verse 19
सूत उवाच । इत्युक्ते तेन चन्द्रो वै क्षयी जातः क्षणादिह । हाहाकारो महानासीत्तदेन्दौ क्षीणतां गते
సూతుడు అన్నాడు—అతడు అలా పలికిన వెంటనే చంద్రుడు ఆ క్షణమే క్షయమయ్యాడు. నిశాపతి చంద్రుడు క్షీణతకు చేరగానే మహా హాహాకారం ఏర్పడింది।
Verse 20
देवर्षयस्तदा सर्वे किं कार्य्यं हा कथं भवेत् । इति दुःखं समापन्ना विह्वला ह्यभवन्मुने
అప్పుడు సమస్త దేవర్షులు దుఃఖంతో నిండిపోయి కలవరపడి—“అయ్యో! ఏమి చేయాలి? ఇది ఎలా జరిగింది?” అని అన్నారు, ఓ మునీ।
Verse 21
विज्ञापिताश्च चन्द्रेण सर्वे शक्रादयस्सुराः । ऋषयश्च वसिष्ठाद्या ब्रह्माणं शरणं ययु
చంద్రుని ద్వారా సమాచారం పొందిన శక్రుడు (ఇంద్రుడు) మొదలైన దేవతలందరూ, వసిష్ఠుడు మొదలైన ఋషులూ శరణార్థం బ్రహ్మదేవుని వద్దకు వెళ్లారు।
Verse 22
गत्वापि तु तदा प्रोचुस्तद्वृत्तं निखिलं मुने । ब्रह्मणे ऋषयो देवा नत्वा नुत्वातिविह्वलाः
అక్కడికి వెళ్లి, ఓ మునీ, దేవతలూ ఋషులూ బ్రహ్మదేవునికి జరిగిన సమస్త వృత్తాంతాన్ని చెప్పారు; తరువాత నమస్కరించి స్తుతించి, వారు అత్యంత విహ్వలులై నిలిచారు।
Verse 23
ब्रह्मापि तद्वचः श्रुत्वा विस्मयं परमं ययौ । शिवमायां सुप्रशस्य श्रावयंस्तानुवाच ह
ఆ మాటలు విని బ్రహ్మదేవుడుకూడా పరమ ఆశ్చర్యానికి లోనయ్యాడు. శివుని అద్భుత మాయను స్తుతించి, వారిని శ్రద్ధగా వినిపిస్తూ ఇలా పలికాడు.
Verse 24
ब्रह्मोवाच । अहो कष्टं महज्जातं सर्वलोकस्य दुःखदम् । चन्द्रस्तु सर्वदा दुष्टो दक्षश्च शप्तवानमुम्
బ్రహ్ముడు పలికెను—అయ్యో! సమస్త లోకాలకు దుఃఖం కలిగించే మహా విపత్తు ఏర్పడింది. చంద్రుడు ఎల్లప్పుడూ దుష్టాచారుడే; దక్షుడు అతనికి శాపం ఇచ్చాడు.
Verse 25
सर्वं दुष्टेन चन्द्रेण कृतं कर्माप्यनेकशः । श्रूयतामृषयो देवाश्चन्द्रकृत्यं पुरातनम्
ఇదంతా—అనేకసార్లు చేసిన కర్మలు, దుష్కర్మలు—దుష్ట చంద్రుడే చేశాడు. ఓ ఋషులారా, దేవతలారా, చంద్రుని ప్రాచీన కృత్యాన్ని ఇప్పుడు వినండి.
Verse 26
बृहस्पतेर्गृहं गत्वा तारा दुष्टेन वै हृता । तस्य भार्या पुनश्चैव स दैत्यान्समुपस्थितः
బృహస్పతి గృహానికి వెళ్లి ఆ దుష్టుడు నిజంగా తారను అపహరించాడు; ఆమె బృహస్పతి భార్య. అనంతరం సహాయం కోరుతూ అతడు దైత్యుల వద్దకు చేరాడు.
Verse 28
तां च गर्भवतीं दृष्ट्वा न गृह्णामीति सोऽब्रवीत् । अस्माभिर्वारितो जीवः कृच्छ्राज्जग्राह तां तदा
ఆమె గర్భవతిగా ఉన్నదని చూసి అతడు, “నేను ఆమెను స్వీకరించను” అని అన్నాడు. అయినా మేము అడ్డుకున్నప్పటికీ ఆ జీవుడు ఆ సమయంలో ఎంతో కష్టపడి ఆమెను తీసుకెళ్లాడు.
Verse 29
यदि गर्भं जहातीह गृह्णामीत्यब्रवीत्पुनः । गर्भे मया पुनस्तत्र त्याजिते मुनिसत्तमाः
అతడు మళ్లీ, “ఇక్కడ గర్భాన్ని వదిలితే నేను ఆమెను స్వీకరిస్తాను” అని అన్నాడు. ఓ మునిశ్రేష్ఠులారా, అక్కడ గర్భం మళ్లీ విడిచిపెట్టబడగానే అతడు దానిని మరల స్వీకరించాడు.
Verse 30
कस्यायं च पुनर्गर्भस्सोमस्येति च साऽब्रवीत् । पश्चात्तेन गृहीता सा मया च वारितेन वै
ఆమె, “ఇది మళ్లీ ఏర్పడిన గర్భం ఎవరిది? ఇది సోమునిదేనా?” అని చెప్పింది. ఆ తరువాత నేను అడ్డుకున్నప్పటికీ ఆమె అతనిచేత గ్రహించబడింది.
Verse 31
एवंविधानि चन्द्रस्य दुश्चारित्राण्यनेकशः । वर्ण्यंते किं पुनस्तानि सोऽद्यापि कुरुते कथम्
చంద్రుని ఇలాంటి అనేక దుష్చరిత్రాలు పదేపదే వర్ణించబడుతున్నాయి. అలా అయితే, అతడు ఈ రోజుకీ అవే కార్యాలు ఎలా చేస్తున్నాడు?
Verse 32
यज्जातं तत्सुसंजातं नान्यथा भवति ध्रुवम् । अतः परमुपायं वो वक्ष्यामि शृणुतादरात्
ఏది జన్మించిందో అది సరిగ్గా జన్మించింది; అది వేరేలా కావడం అసాధ్యం—ఇది ధృవం. అందువల్ల మీకు పరమ ఉపాయాన్ని చెబుతున్నాను; శ్రద్ధతో వినండి.
Verse 33
प्रभासके शुभे क्षेत्रे व्रजेश्चन्द्रस्सदैवतैः । शिवमाराधयेत्तत्र मृत्युञ्जयविधानतः
శుభమైన ప్రభాస క్షేత్రానికి చంద్రుడు (సోముడు) దేవతలతో కలిసి వెళ్లి, అక్కడ మృత్యుంజయ విధాన ప్రకారం పరమేశ్వర శివుని ఆరాధించాడు.
Verse 34
निधायेशं पुरस्तत्र चन्द्रस्तपतु नित्यशः । प्रसन्नश्च शिवः पश्चादक्षयं तं करिष्यति
అక్కడ ముందుగా ఈశ్వరుడైన శివుని ప్రతిష్ఠించి చంద్రుడు నిత్యం తపస్సు చేయాలి. తరువాత శివుడు ప్రసన్నుడై ఆ వరాన్ని/స్థితిని అక్షయంగా చేస్తాడు.
Verse 35
सूत उवाच । इति श्रुत्वा वचस्तस्य ब्रह्मणस्ते सुरर्षयः । संनिवृत्याययुस्सर्वे यत्र दक्षविधू ततः
సూతుడు పలికెను—బ్రహ్మ వాక్యాలను విని ఆ దేవర్షులు విరమించి, తరువాత అందరూ దక్షుని యజ్ఞ ఏర్పాట్లు జరుగుతున్న చోటికి వెళ్లారు.
Verse 36
गृहीत्वा ते ततश्चन्द्रं दक्षं चाश्वास्य निर्जराः । प्रभासे ऋषयश्चक्रुस्तत्र गत्वाखिलाश्च वै
అనంతరం అమరులు చంద్రుణ్ణి తీసుకొని, దక్షునికీ సాంత్వన చెప్పి, సమస్త ఋషులు ప్రభాస తీర్థానికి వెళ్లారు; ఆ పవిత్రస్థలానికి చేరి విధివిధానంగా నియత కర్మలను ఆచరించారు।
Verse 37
आवाह्य तीर्थवर्याणि सरस्वत्यादिकानि च । पार्थिवेन तदा पूजां मृत्युञ्जयविधानतः
సరస్వతి మొదలైన ఉత్తమ తీర్థాలను ఆహ్వానించి, ఆపై మృత్యుంజయ విధానానుసారం పార్థివ (మట్టితో చేసిన) లింగంతో పూజ చేయాలి.
Verse 38
ते देवाश्च तदा सर्वे ऋषयो निर्मलाशयाः । स्थाप्य चन्द्रं प्रभासे च स्वंस्वं धाम ययुर्मुदा
అప్పుడు ఆ దేవతలందరూ, నిర్మల హృదయములైన ఋషులతో కలిసి, ప్రభాసంలో చంద్రుని స్థాపించి ఆనందంగా తమ తమ ధామాలకు వెళ్లిపోయారు।
Verse 39
चन्द्रेण च तपस्तप्तं पण्मासं च निरंतरम् । मृत्युंजयेन मंत्रेण पूजितो वृषभध्वजः
చంద్రుడు కూడా నిరంతరం ఆరు నెలలు తపస్సు చేసి, మృత్యుంజయ మంత్రంతో వృషభధ్వజుడు (శివుడు) ను పూజించాడు।
Verse 40
दशकोटिमितं मन्त्रं समावृत्य शशी च तम् । ध्यात्वा मृत्युञ्जयं मन्त्रं तस्थौ निश्चलमानसः
పది కోట్లు జపాన్ని సమాప్తం చేసి శశి తదుపరి మృత్యుంజయ మంత్రాన్ని ధ్యానించి, శివతత్త్వంలో లీనమై నిశ్చల మనస్సుతో నిలిచెను।
Verse 41
तं दृष्ट्वा शंकरो देवः प्रसन्नोऽभूत्ततः प्रभुः । आविर्भूय विधुं प्राह स्वभक्तं भक्तवत्सलः
అతనిని చూచి దేవాధిదేవ శంకరుడు ప్రసన్నుడయ్యెను. ఆపై భక్తవత్సల ప్రభువు ప్రత్యక్షమై తన భక్తుడు విధువుతో పలికెను।
Verse 42
शंकर उवाच । वरं वृणीष्व भद्रं ते मनसा यत्समीप्सितम् । प्रसन्नोऽहं शशिन्सर्वं दास्ये वरमनुत्तमम्
శంకరుడు పలికెను—“నీకు మంగళం కలుగుగాక; మనసు కోరిన వరాన్ని కోరుకో. ఓ శశీ, నేను ప్రసన్నుడను; నీకు అనుత్తమ వరంగా సమస్తమును ప్రసాదించెదను.”
Verse 43
चंद्र उवाच । यदि प्रसन्नो देवेश किमसाध्यं भवेन्मम । तथापि मे शरीरस्य क्षयं वारय शंकर
చంద్రుడు పలికెను: ఓ దేవేశ్వర, మీరు నాపై ప్రసన్నులైతే, నాకు అసాధ్యమైనది ఏముంటుంది? అయినప్పటికీ, ఓ శంకరా, నా శరీర క్షీణతను నివారించండి.
Verse 44
क्षंतव्यो मेऽपराधश्च कल्याणं कुरु सर्वदा । इत्युक्ते च तदा तेन शिवो वचनमब्रवीत्
నా అపరాధాన్ని క్షమించి, నిత్యం నాకు మంగళాన్ని ప్రసాదించండి. ఇలా చెప్పగానే అప్పుడు శివుడు వాక్యమును పలికెను.
Verse 45
शिव उवाच । पक्षे च क्षीयतां चन्द्र कला ते च दिनेदिने । पुनश्च वर्द्धतां पक्षे सा कला च निरंतरम्
శివుడు పలికెను—కృష్ణపక్షంలో నీ చంద్రకళ దినదినమూ క్షీణించుగాక; శుక్లపక్షంలో అదే కళ నిరంతరం వృద్ధి చెందుగాక.
Verse 46
सूत उवाच । एवं सति तदा देवा हर्षनिर्भरमानसाः । ऋषयश्च तथा सर्वे समाजग्मुर्द्रुतं द्विजाः
సూతుడు పలికెను—ఇలా జరిగినప్పుడు దేవతలు హర్షంతో నిండిన మనస్సుతో ఉన్నారు; సమస్త ఋషులు మరియు ద్విజులు కూడా త్వరగా సమవేశమయ్యారు.
Verse 47
आगत्य च तदा सर्वे चन्द्रायाशिषमब्रुवन् । शिवं नत्वा करौ बद्ध्वा प्रार्थयामासुरादरात्
అప్పుడు వారందరూ వచ్చి చంద్రునికి ఆశీర్వచనాలు పలికారు. శివునికి నమస్కరించి, కరములు జోడించి, భక్తితో ఆదరంగా ప్రార్థించారు.
Verse 48
देवाः ऊचुः । देवदेव महादेव परमेश नमोऽस्तु ते । उमया सहितश्शंभो स्वामिन्नत्र स्थिरो भव
దేవులు పలికిరి—ఓ దేవదేవా, ఓ మహాదేవా, ఓ పరమేశ్వరా! నీకు నమస్కారము. ఓ శంభో, ఉమాతో కూడిన స్వామీ! ఇక్కడ స్థిరంగా విరాజిల్లుము.
Verse 49
सूत उवाच । ततश्चन्द्रेण सद्भक्त्या संस्तुतश्शंकरः पुरा । निराकारश्च साकारः पुनश्चैवाभवत्प्रभुः
సూతుడు పలికెను—పూర్వకాలంలో చంద్రుడు సద్భక్తితో శంకరుని స్తుతించగా, నిరాకారుడైన ప్రభువు మళ్లీ సాకారరూపంగా ప్రదర్శితుడయ్యెను.
Verse 50
प्रसन्नश्च स देवानां क्षेत्रमाहात्म्यहेतवे । चन्द्रस्य यशसे तत्र नाम्ना चन्द्रस्य शंकरः
దేవులపై ప్రసన్నుడై, ఆ క్షేత్ర మహిమను ప్రకటించుటకై శంకరుడు అక్కడ చంద్రుని యశస్సు కోసం స్థిరపడి, “చంద్రశేఖరుడు” అనే నామంతో ప్రసిద్ధుడయ్యెను.
Verse 51
सोमेश्वरश्च नामासीद्विख्यातो भुवन त्रये । क्षयकुष्ठादिरोगाणां नाशकः पूजनाद्द्विजाः
ఆయన “సోమేశ్వరుడు” అనే నామంతో త్రిభువనమంతటా విఖ్యాతుడయ్యెను. ఓ ద్విజులారా, ఆయన పూజచేత క్షయ, కుష్ఠాది రోగాలు నశించును.
Verse 52
धन्योऽयं कृतकृत्योयं यन्नाम्ना शंकरस्स्वयम् । स्थितश्च जगतां नाथः पावयञ्जगतीतलम्
ధన్యమైనది ఈ స్థలం, కృతకృత్యమైనది ఇది; ఎందుకంటే శంకరుడు స్వయంగా తన నామంతో ఇక్కడ విరాజిల్లుచున్నాడు. జగన్నాథుడు భూతలాన్ని పవిత్రం చేస్తూ ఇక్కడ స్థితుడై ఉన్నాడు.
Verse 53
तत्कुंडं तैश्च तत्रैव सर्वैर्देवैः प्रतिष्ठितम् । शिवेन ब्रह्मणा तत्र ह्यविभक्तं तु तत्पुनः
అక్కడే ఆ పవిత్ర కుండాన్ని ఆ సమస్త దేవతలు ప్రతిష్ఠించారు; మరియు అదే స్థలంలో శివుడు, బ్రహ్ముడు మళ్లీ అవిభక్తంగా—ఒకే తత్త్వంగా, భేదరహితంగా—దర్శనమిచ్చారు।
Verse 54
चन्द्रकुण्डं प्रसिद्धं च पृथिव्यां पापनाशनम् । तत्र स्नाति नरो यस्स सर्वैः पापैः प्रमुच्यते
భూమిపై ప్రసిద్ధమైన చంద్రకుండం పాపనాశకము. అక్కడ స్నానం చేసిన మనిషి సమస్త పాపాల నుండి విముక్తుడగును.
Verse 55
रोगास्सर्वे क्षयाद्याश्च ह्यसाध्या ये भवंति वै । ते सर्वे च क्षयं यान्ति षण्मासं स्नानमात्रतः
క్షయము మొదలైన అన్ని రోగాలు—అసాధ్యమని భావించబడినవికూడా—ఆ పవిత్రస్థలంలో ఆరు నెలలు స్నానం చేయుట మాత్రముచేత నశించును.
Verse 56
प्रभासं च परिक्रम्य पृथिवीक्रमसंभवम् । फलं प्राप्नोति शुद्धात्मा मृतः स्वर्गे महीयते
భూమిని ఆవరించిన దివ్య పాదచరణమునుండి ఉద్భవించిన ప్రభాసాన్ని ప్రదక్షిణ చేసి శుద్ధాత్ముడు ఫలాన్ని పొందును; మరణానంతరం స్వర్గంలో గౌరవింపబడును.
Verse 57
सोमलिंगं नरो दृष्ट्वा सर्वपापात्प्रमुच्यते । लब्ध्वा फलं मनोभीष्टं मृतस्स्वर्गं समीहते
సోమలింగ దర్శనమాత్రముతోనే మనిషి సమస్త పాపాల నుండి విముక్తుడగును. మనోభీష్ట ఫలాన్ని పొందినవాడు మరణానంతరం స్వర్గాన్ని పొందును.
Verse 58
यद्यत्फलं समुद्दिश्य कुरुते तीर्थमुत्तमम् । तत्तत्फलमवाप्नोति सर्वथा नात्र संशयः
ఏ ఏ ఫలాన్ని ఉద్దేశించి మనిషి ఉత్తమ తీర్థయాత్రను చేస్తాడో, ఆ ఆ ఫలాన్ని అతడు నిశ్చయంగా పొందుతాడు; ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు।
Verse 59
इति ते ऋषयो देवाः फलं दृष्ट्वा तथाविधम् । मुदा शिवं नमस्कृत्य गृहीत्वा चन्द्रमक्षयम्
ఇలా ఆ ఋషులు మరియు దేవతలు అటువంటి ఫలాన్ని చూచి, ఆనందంతో శ్రీశివునికి నమస్కరించారు; అక్షయ చంద్రుని స్వీకరించి, కృతార్థులై బయలుదేరారు।
Verse 60
परिक्रम्य च तत्तीर्थं प्रशंसन्तश्च ते ययुः । चंद्रश्चापि स्वकीयं च कार्य्यं चक्रे पुरातनम्
ఆ తీర్థాన్ని ప్రదక్షిణ చేసి, దాని మహిమను స్తుతిస్తూ వారు వెళ్లిపోయారు. చంద్రదేవుడూ తన ప్రాచీనంగా నియతమైన కార్యాన్ని మళ్లీ నిర్వహించాడు.
Verse 61
इति सर्वः समाख्यातः सोमेशस्य समुद्भवः । एवं सोमेश्वरं लिंगं समुत्पन्नं मुनीश्वराः
ఇలా సోమేశుని అవతరణకు సంబంధించిన సమస్త వృత్తాంతం చెప్పబడింది. ఓ మునీశ్వరులారా, ఈ విధంగా సోమేశ్వర లింగం ఉద్భవించింది.
Verse 62
यः शृणोति तदुत्पत्तिं श्रावयेद्वा परान्नरः । सर्वान्कामानवाप्नोति सर्वपापैः प्रमुच्यते
ఎవడు దీని ఉద్భవకథను వింటాడో లేదా ఇతరులకు వినిపిస్తాడో, అతడు సమస్త ధర్మసమ్మత కోరికలను పొందుతాడు; అన్ని పాపాల నుండి విముక్తుడవుతాడు.
Verse 257
समाश्रितस्तदा दैत्यान्युद्धं देवैश्चकार ह । मयाऽत्रिणा निषिद्धश्च तस्मै तारां ददौ शशी
అప్పుడు అతడు దైత్యులను ఆశ్రయించి దేవతలతో యుద్ధం చేశాడు. కాని నేను మరియు అత్రి అతనిని నిరోధించాము; అందువల్ల శశీ చంద్రుడు అతనికి తారను ఇచ్చెను.
Frequently Asked Questions
It initiates the Somnātha jyotirliṅga etiology by narratively anchoring it in the Dakṣa–Candra marriage cycle: Dakṣa’s 27 daughters marry Candra; Candra’s partiality toward Rohiṇī provokes the others’ complaint to Dakṣa, setting up the later curse-and-redemption sequence that legitimizes Somnātha’s sanctity.
The “jyoti” in jyotirliṅga functions as a semantic bridge between cosmic light (astral order: nakṣatras and the Moon) and transcendent Śaiva presence (liṅga as aniconic axis). The chapter encodes a principle: disturbances in ethical balance (dharma) reverberate through cosmology, and sacred sites emerge as corrective nodes where Śiva’s light re-stabilizes order.
The highlighted manifestation is Somnātha as the first jyotirliṅga—Śiva’s presence articulated through a liṅga of light rather than an anthropomorphic form. Śakti is not foregrounded in these sample verses; the narrative emphasis is on Śiva’s site-based manifestation and its causal prehistory.