Andhakeśvara-liṅga Māhātmya and Śiva’s Subjugation of Andhaka (अन्धकेश्वरलिङ्गमाहात्म्य तथा अन्धकवध-प्रसङ्ग)

Verse 1

सूत उवाच । यथाभवल्लिंगरूपः संपूज्यस्त्रिभवे शिवः । तथोक्तं वा द्विजाः प्रीत्या किमन्यच्छ्रोतुमिच्छथ

సూతుడు పలికెను—త్రిభువనములలో లింగరూపుడైన శివుని యథావిధిగా ఎలా పూజించవలెనో అట్లే చెప్పబడింది. ఓ ద్విజులారా, ప్రేమతో చెప్పండి—ఇంకేమి వినదలచుకున్నారు?

Verse 2

ऋषय ऊचुः अन्धकेश्वरलिंगस्य महिमानं वद प्रभो । तथान्यच्छिवलिंगानां प्रीत्या वक्तुमिहार्हसि

ఋషులు పలికిరి—హే ప్రభో, అంధకేశ్వర లింగ మహిమను వివరించుము. అలాగే కృపచేసి ఇతర శివలింగముల మహిమను కూడా ఇక్కడ ప్రీతితో చెప్పవలెను.

Verse 3

सूत उवाच । पुराब्धिगर्तमाश्रित्य वसन्दैत्योऽन्धकासुरः । स्ववशं कारयामास त्रैलोक्यं सुरसूदनः

సూతుడు పలికెను—పూర్వకాలమున దైత్యుడు అంధకాసురుడు ఆద్యసముద్ర గుహను ఆశ్రయించి నివసించెను. దేవహంతకుడైన వాడు త్రిలోకమును తన వశమునకు తెచ్చెను.

Verse 4

तस्माद्गर्ताच्च निस्सृत्य पीडयित्वा पुनः प्रजाः । प्राविशच्च तदा दैत्यस्तं गर्तं सुपराक्रमः

ఆ గర్తమునుండి బయలుదేరి అతడు మళ్లీ ప్రజలను పీడించెను. అట్లు చేసి అత్యంత పరాక్రమశాలియైన దైత్యుడు అదే గర్తములో తిరిగి ప్రవేశించెను.

Verse 5

देवाश्च दुःखितः सर्वे शिवं प्रार्थ्य पुनःपुनः । सर्वं निवेदयामासुस्स्वदुःखं च मुनीश्वराः

సర్వ దేవతలు దుఃఖితులై, శివుని పునఃపునః ప్రార్థించిరి. మునీశ్వరులూ తమ దుఃఖమంతటినీ ఆయనకు సమర్పించి వివరించిరి.

Verse 6

सूत उवाच । तदाकर्ण्य वचस्तेषां देवानां परमेश्वरः । प्रत्युवाच प्रसन्नात्मा दुष्टहंता सतां गतिः

సూతుడు పలికెను—దేవతల మాటలు విని పరమేశ్వరుడు శివుడు, ప్రసన్నహృదయుడు, దుష్టహంతకుడు, సత్పురుషులకు శరణ్యుడు, వారికి శాంతంగా ప్రత్యుత్తరం చెప్పెను.

Verse 7

शिव उवाच । घातयिष्यामि तं दैत्यमन्धकं सुरसूदनम् । सैन्यं च नीयतान्देवा ह्यायामि च गणैस्सह

శివుడు పలికెను—దేవులను సంహరించిన ఆ దైత్యుడు అంధకుని నేను వధించెదను. ఓ దేవతలారా, సైన్యాన్ని ముందుకు నడిపించండి; నేనూ నా గణములతో కలిసి వస్తున్నాను।

Verse 8

तस्माद्गर्तादंधके हि देवर्षिद्रुहि भीकरे । निस्सृते च तदा तस्मिन्देवा गर्तमुपाश्रिताः

దేవర్షులకు కూడా ద్రోహి, భయంకరుడైన అంధకుడు ఆ గర్తం నుండి బయటికి వచ్చినప్పుడు, దేవతలు భయంతో అదే గర్తాన్ని ఆశ్రయించి శరణు పొందారు।

Verse 9

दैत्याश्च देवताश्चैव युद्धं चक्रुः सुदारुणम् । शिवानुग्रहतो देवाः प्रबलाश्चाभवंस्तदा

అప్పుడు దైత్యులు మరియు దేవతలు అత్యంత భయంకరమైన యుద్ధం చేశారు. కాని భగవాన్ శివుని అనుగ్రహంతో ఆ సమయంలో దేవతలు బలవంతులై విజయం పొందారు।

Verse 10

देवैश्च पीडितः सोपि यावद्गर्तमुपागतः । तावच्छूलेन संप्रोतः शिवेन परमात्मना

దేవతల చేత పీడింపబడిన వాడూ పారిపోతూ గర్తానికి చేరగానే, పరమాత్ముడు శివుడు తన త్రిశూలంతో అతనిని ఛేదించాడు।

Verse 11

तत्रत्यश्च तदा शंभुं ध्यात्वा संप्रार्थयत्तदा । अन्तकाले च त्वां दृष्ट्वा तादृशो भवति क्षणात्

అప్పుడు అక్కడి మనిషి శంభువును ధ్యానించి హృదయపూర్వకంగా ప్రార్థించాడు; అంత్యక్షణంలో నిన్ను దర్శించగానే అతడు క్షణంలోనే నీ వంటి వాడవుతాడు।

Verse 12

इत्येवं संस्तुतस्सोपि प्रसन्नः शंकरस्तदा । उवाच वचनं तत्र वरं ब्रूहि ददामि ते

ఇలా స్తుతింపబడిన శంకరుడు అప్పుడు ప్రసన్నుడై అక్కడ ఇలా పలికాడు—“వరము కోరుము; నీకు ఇస్తాను.”

Verse 13

इति श्रीशिवमहापुराणे चतुर्थ्यां कोटिरुद्रसंहितायां वटुकोत्पत्तिवर्णनं नाम त्रयोदशोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీశివమహాపురాణము నాల్గవ భాగమైన కోటిరుద్రసంహితలో ‘వటుకోత్పత్తి వర్ణనం’ అను పదమూడవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది।

Verse 14

अन्धक उवाच । यदि प्रसन्नो देवेश स्वभक्तिं देहि मे शुभाम् । कृपां कृत्वा विशेषेण संस्थितो भव चेह वै

అంధకుడు పలికెను—హే దేవేశ్వరా, మీరు ప్రసన్నులైతే నాకు మీ స్వకీయమైన శుభభక్తిని ప్రసాదించండి. విశేష కరుణచేసి, ఇక్కడే (నా హృదయ-జీవితంలో) స్థిరంగా ప్రతిష్ఠితులై ఉండండి.

Verse 15

सूत उवाच । इत्युक्तस्तेन दैत्यं तं तद्गर्ते चाक्षिपद्धरः । स्वयं तत्र स्थितो लिंगरूपोऽसौ लोककाम्यया

సూతుడు పలికెను—అతడు అలా చెప్పగానే ధరుడు (ఎలుగు) ఆ దైత్యుని అదే గోతిలో పడవేశెను. అనంతరం లోకహితార్థముగా, జగత్తు కోరికల సఫలతకై, ఆ ప్రభువు స్వయంగా అక్కడ లింగరూపముగా స్థిరపడెను.

Verse 16

अन्धकेशं च तल्लिंगं नित्यं यः पूजयेन्नरः । षण्मासाज्जायते तस्य वांछासिद्धिर्न संशयः

అంధకేశమని ప్రసిద్ధమైన ఆ లింగమును నిత్యము పూజించు మనుష్యునికి ఆరు నెలలలోనే వాంఛాసిద్ధి కలుగును—సందేహము లేదు.

Verse 17

वृत्त्यर्थं पूजयेल्लिंगं लोकस्य हितकारकम् । षण्मासं यो द्विजश्चैव स वै देवलकः स्मृतः

లోకహితకరమైన ఆ లింగమును కేవలం జీవనోపాధి నిమిత్తమై ఆరు నెలలు పూజించు ద్విజుడు ‘దేవలకుడు’ అని స్మరించబడును.

Verse 18

यथा देवलकश्चैव स भवेदिह वै तदा । देवलकश्च यः प्रोक्तो नाधिकारो द्विजस्य हि

అట్లే అతడు ఈ జన్మలోనే ‘దేవలకుడు’ అవుతాడు. ‘దేవలకుడు’ అని చెప్పబడినవానికి ద్విజుని వేదకర్మలు, సంస్కారాలపై అధికారం ఉండదు.

Verse 19

ऋषय ऊचुः । देवलकश्च कः प्रोक्तः किं कार्यं तस्य विद्यते । तत्त्वं वद महाप्राज्ञ लोकानां हितहेतवे

ఋషులు అన్నారు—ఇక్కడ చెప్పబడిన దేవలకుడు ఎవరు? అతనికి ఏ కార్యం ఉంది? ఓ మహాప్రాజ్ఞా, లోకహితార్థం తత్త్వాన్ని చెప్పండి.

Verse 20

सूत उवाच । दधीचिर्नाम विप्रो यो धर्मिष्ठो वेदपारगः । शिवभक्तिरतो नित्यं शिवशास्त्रपरायणः

సూతుడు చెప్పాడు—దధీచి అనే బ్రాహ్మణుడు ఉండెను; అతడు అత్యంత ధర్మిష్ఠుడు, వేదపారంగతుడు. నిత్యం శివభక్తిలో లీనమై, శివశాస్త్రాలకు పరాయణుడై ఉండెను.

Verse 21

तस्य पुत्रस्तथा ह्यासीत्स्मृतो नाम्ना सुदर्शनः । तस्य भार्या दुकूला च नाम्ना दुष्टकुलोद्भवा

అతనికి సుదర్శనుడు అనే కుమారుడు కూడా ఉండెను. అతని భార్య పేరు దుకూలా; ఆమె దుష్టకులంలో జన్మించింది.

Verse 22

तद्वशे स च भर्तासीत्तस्य पुत्रचतुष्टयम् । सोऽपि नित्यं शिवस्यैव पूजां च स्म करोत्यसौ

ఆమె వశంలో పడి అతడు ఆమె భర్త అయ్యాడు; అతనివలన ఆమెకు నలుగురు కుమారులు కలిగారు. అతడూ ప్రతిదినం నిత్యంగా కేవలం శ్రీశివునికే పూజ చేసేవాడు.

Verse 23

दधीचेस्तु तदा ह्यासीद्ग्रामान्तरनिवेशनम् । ज्ञातिसंयोगतश्चैव ज्ञातिभिर्न स मोचितः

ఆ సమయంలో దధీచికి మరో గ్రామంలో నివాసం ఉండేది; బంధువులతో ఉన్న అనుబంధం వల్ల అతడు ఆ బంధువులచేత విడిపించబడలేదు.

Verse 24

कथयित्वा च पुत्रं स शिवभक्तिरतो भव । इत्युक्त्वा स गतो मुक्तो दाधीचिश्शैवसत्तमः

పుత్రునికి ఉపదేశించి అతడు ఇలా అన్నాడు—“శివభక్తిలో నిమగ్నుడవు.” అని చెప్పి పరమ శైవుడైన దధీచి శివనిష్ఠతో మోక్షం పొంది విముక్తుడై ప్రస్థానమయ్యాడు.

Verse 25

सुदर्शनस्तत्पुत्रोऽपि शिवपूजां चकार ह । एवं चिरतरः कालो व्यतीयाय मुनीश्वराः

సుదర్శనుని కుమారుడూ శివపూజ చేశాడు. ఓ మునీశ్వరులారా, ఈ విధంగా శివభక్తిలో ఎంతో దీర్ఘకాలం గడిచిపోయింది.

Verse 26

एवं च शिवरात्रिश्च समायाता कदाचन । तस्यां चोपोषितास्सर्वे स्वयं संयोगतस्तदा

ఇలా ఒక సందర్భంలో శివరాత్రి వచ్చింది. ఆ రాత్రి అందరూ దైవసంయోగవశాత్తు స్వయంగా ఉపవాసం చేశారు.

Verse 27

पूजां कृत्वा गतस्सोऽपि सुदर्शन इति स्मृतः । स्त्रीसंगं शिवरात्रौ तुं कृत्वा पुनरिहागतः

పూజ చేసి అతడూ వెళ్లి ‘సుదర్శన’ అనే పేరుతో స్మరించబడాడు. కానీ శివరాత్రి రాత్రి స్త్రీసంగం చేసి మళ్లీ ఈ లోకస్థితికి తిరిగి వచ్చాడు.

Verse 28

न स्नानं तेन च कृतं तद्रात्र्यां शिवपूजनम् । तेन तत्कर्मपाकेन क्रुद्धः प्रोवाच शङ्करः

ఆ రాత్రి అతడు స్నానం చేయలేదు, శివపూజ కూడా చేయలేదు. ఆ కర్మఫలం పక్వమయ్యాక క్రోధించిన శంకరుడు పలికాడు.

Verse 29

महेश्वर उवाच । शिवरात्र्यां त्वया दुष्ट सेवनं च स्त्रियाः कृतम् । अस्नातेन मदीया च कृता पूजाविवेकिना

మహేశ్వరుడు పలికెను—“శివరాత్రి రాత్రి నీవు స్త్రీతో దుష్టసంగం చేసితివి; స్నానం చేయకుండానే, వివేకి అని చెప్పుకొనుచు, నా పూజను విధివిరుద్ధంగా చేసితివి।”

Verse 30

ज्ञात्वा चैवं कृतं यस्मात्तस्मात्त्वं जडतां व्रज । ममास्पृश्यो भव त्वं च दूरतो दर्शनं कुरु

“నీవు తెలిసికొని ఇట్లు చేసినందున, నీవు జడత్వాన్ని పొందుము. నీవు నాకు అస్పృశ్యుడవు కావుము; దూరమునుండే నా దర్శనం చేయుము।”

Verse 31

सूत उवाच । इति शप्तो महेशेन दाधीचिस्स सुदर्शनः । जडत्वं प्राप्तवान्सद्यश्शिवमायाविमोहितः

సూతుడు పలికెను—ఇట్లు మహేశ్వరుని శాపముచే దధీచి కుమారుడు సుదర్శనుడు శివమాయచే విమోహితుడై, తక్షణమే జడత్వాన్ని పొందెను।

Verse 32

एतस्मिन्समये विप्रा दधीचिः शैवसत्तमः । ग्रामान्तरात्समायातो वृत्तान्तं श्रुतवांश्च सः

ఆ సమయంలో, ఓ విప్రులారా, శైవభక్తులలో శ్రేష్ఠుడైన దధీచి మరో గ్రామం నుండి వచ్చెను; జరిగిన వృత్తాంతమును కూడా వినెను।

Verse 33

शिवेन भर्त्सितः सोऽपि दुःखितोऽभूदतीव हि । रुरोद हा हतोऽश्मीति दुःखेन सुतकर्मणा

శివుడు గద్దించినందున అతడూ అత్యంత దుఃఖితుడయ్యెను. కుమారుని దుష్కర్మఫలముచే శోకవశుడై అతడు విలపించెను—“హాయ్! నేను హతుడను, రాతిలా నలిగిపోయితిని!”

Verse 34

पुनःपुनरुवाचेति स दधीचिस्सतां मतः । अनेनेदं कुपुत्रेण हतं मे कुलमुत्तमम्

సత్పురుషులలో గౌరవనీయుడైన దధీచి మళ్లీ మళ్లీ పలికెను—“ఈ కుపుత్రునివల్ల నా ఉత్తమ వంశము నశించెను।”

Verse 35

स पुत्रोऽपि हतो भार्यां पुंश्चलीं कृतवान्द्रुतम् । पश्चात्तापमनुप्राप्य स्वपित्रा परिभर्त्सितः

తన కుమారుని హతముచేసిన తరువాత కూడా అతడు త్వరగా వివాహము చేసి భార్యను వ్యభిచారిణిగా చేసెను. తరువాత పశ్చాత్తాపము కలగగా తన తండ్రిచే గర్హింపబడెను.

Verse 36

तत्पित्रा गिरिजा तत्र पूजिता विधिभिर्वरैः । सुयत्नतो महाभक्त्या स्वपुत्रसुखहेतवे

అక్కడ అతని తండ్రి ఉత్తమ విధివిధానాలతో, మహా యత్నముతో మహాభక్తితో, తన కుమారుని సుఖక్షేమార్థం గిరిజాదేవిని పూజించెను.

Verse 37

सुदर्शनोऽपि गिरिजां पूजयामास च स्वयम् । चण्डीपूजनमार्गेण महाभक्त्या शुभैः स्तवैः

సుదర్శనుడు కూడ స్వయంగా చండీ పూజామార్గమున, మహాభక్తితో శుభ స్తవములు అర్పించి గిరిజాదేవిని పూజించెను.

Verse 38

एवं तौ पितृपुत्रौ हि नानोपायैः सुभक्तितः । प्रसन्नां चक्रतुर्देवीं गिरिजां भक्तवत्सलाम्

ఇట్లు ఆ తండ్రి-కుమారులు అనేక ఉపాయములతో సుభక్తితో, భక్తవత్సల గిరిజాదేవిని ప్రసన్నురాలిని చేసిరి.

Verse 39

तयोः सेवाप्रभावेण प्रसन्ना चण्डिका तदा । सुदर्शनं च पुत्रत्वे चकार गिरिजा मुने

వారి భక్తిసేవా ప్రభావంతో అప్పుడు చండికా ప్రసన్నమైంది. ఓ మునీ, గిరిజ సుదర్శనుని కుమారుడిగా స్వీకరించింది.

Verse 40

शिवं प्रसादयामास पुत्रार्थे चण्डिका स्वयम् । क्रुद्धाऽक्रुद्धा पुनश्चण्डी तत्पुत्रस्य प्रसन्नधीः

కుమారప్రాప్తి కోసం చండికా స్వయంగా శివుని ప్రసన్నం చేయుటకు ఆరాధించింది. ఆమె కొన్నిసార్లు ఉగ్రంగా, కొన్నిసార్లు సౌమ్యంగా కనిపించినా, అదే చండీ శాంతమనస్సుతో ఆ కుమారునిపై కరుణ చూపింది.

Verse 41

अथाज्ञाय प्रसन्नं तं महेशं वृषभध्वजम् । नमस्कृत्य स्वयं तस्य ह्युत्संगे तं न्यवेशयत्

ఆపై వృషభధ్వజుడైన మహేశుడు ప్రసన్నుడని తెలుసుకొని, అతడు నమస్కరించి తన చేతులతో అతనిని ప్రభువు ఒడిలో కూర్చోబెట్టాడు.

Verse 42

घृतस्नानं ततः कृत्वा पुत्रस्य गिरिजा स्वयम् । त्रिरावृत्तोपवीतं च ग्रन्थिनैकेन संयुतम्

ఆపై గిరిజ స్వయంగా తన కుమారునికి ఘృతస్నానం నిర్వహించింది. అలాగే ఒకే ముడితో కూడిన, మూడు మడతలుగా ధరించే ఉపవీతాన్ని అతనికి ధరింపజేసింది.

Verse 43

सुदर्शनाय पुत्राय ददौ प्रीत्या तदाम्बिका । उद्दिश्य शिवगायत्रीं षोडशाक्षरसंयुताम्

అప్పుడు అంబికా ప్రేమతో తన కుమారుడు సుదర్శనునికి శివగాయత్రిని ప్రసాదించింది—శివుని ఉద్దేశించిన, షోడశాక్షరాలతో కూడిన మంత్రాన్ని—ఆరాధనకూ అంతఃశుద్ధికీ.

Verse 44

तदोंनमः शिवायेति श्रीशब्द पूर्वकाय च । वारान्षोडश संकल्पपूजां कुर्यादयं बटुः

అప్పుడు ఆ బటుడు భక్తుడు ‘ఓం నమః శివాయ’ అని జపిస్తూ, ‘శ్రీ’ శబ్దాన్ని ముందుగా ఉంచి కూడా, పదహారు సార్లు సంకల్పపూజ చేయవలెను।

Verse 45

आस्नानादिप्रणामान्तं पूजयन्वृषभध्वजम् । मंत्रवादित्रपूजाभिस्सर्षीणां सन्निधौ तथा

అతడు వృషభధ్వజుడైన భగవాన్ శివుని, ఆచమనం-స్నానాది నుండి చివరి ప్రణామం వరకు విధివిధానాలతో పూజించవలెను; అలాగే ఋషుల సన్నిధిలో మంత్రోచ్చారణం మరియు వాద్యారాధనతో కూడ పూజ అర్పించవలెను।

Verse 46

नाममंत्राननेकांश्च पाठयामास वै तदा । उवाच सुप्रसन्नात्मा चण्डिका च शिवस्तथा

అప్పుడు అతడు అనేక నామమంత్రాలను పఠించాడు. ఆ సమయంలో పరమ ప్రసన్నహృదయురాలైన చండిక పలికింది; అలాగే భగవాన్ శివుడూ పలికాడు.

Verse 47

मदर्पितं च यत्किंचिद्धनधान्यादिकन्तथा । तत्सर्वं च त्वया ग्राह्यं न दोषाय भविष्यति

నాకు అర్పించిన ధనం, ధాన్యం మొదలైన ఏదైనా—అది అంతా నీవు నిస్సంకోచంగా స్వీకరించు; అది నీకు దోషముగా (పాపముగా) మారదు.

Verse 48

मम कृत्ये भवान्मुख्यो देवीकृत्ये विशेषतः । घृततैलादिकं सर्वं त्वया ग्राह्यं मदर्पितम्

నా కార్యంలో నీవే ప్రధానుడు—ప్రత్యేకంగా దేవీ కార్యంలో. నా నామంతో అర్పించిన నెయ్యి, నూనె మొదలైన సమస్తాన్ని నీవు స్వీకరించాలి.

Verse 49

प्राजापत्यं भवेद्यर्हिं तर्ह्येको हि भवान्भवेत् । तदा पूजा च सम्पूर्णान्यथा सर्वा च निष्फला

ప్రాజాపత్య భావం కలిగినప్పుడు నీవు ఏకాంతంగా ఉండి నియమసంయమాలతో నిలుచు. అప్పుడే పూజ సంపూర్ణమగును; లేకపోతే సమస్త పూజ నిష్ఫలమగును.

Verse 50

तिलकं वर्तुलं कार्यं स्नानं कार्यं सदा त्वया । शिवसन्ध्या च कर्तव्या गायत्री च तदीयिका

నీవు ఎల్లప్పుడూ వృత్తాకార తిలకం ధరించి, నిత్యస్నానంతో శుద్ధిని కాపాడు. శివసంధ్యా పూజ చేయవలెను; శివగాయత్రీని జపించవలెను.

Verse 51

मत्सेवां प्रथमं कृत्वा कार्यमन्यत्कुलोचितम् । एवं कृतेऽखिले भद्रं दोषाः क्षान्ता मया तव

ముందుగా నా సేవా-ఆరాధన చేయి; తరువాత నీ కులానికి తగిన ఇతర కర్తవ్యాలు నిర్వహించు. ఈ క్రమంలో చేస్తే, ఓ శుభుడా, నీ దోషాలన్నీ నేను క్షమించెదను.

Verse 52

सूत उवाच । इत्युक्त्वा तस्य पुत्राश्च चत्वारो बटुकास्तदा । अभिषिक्ताश्चतुर्दिक्षु शिवेन परमात्मना

సూతుడు పలికెను—ఇట్లు చెప్పి, అప్పుడే బటుకరూపులైన అతని నలుగురు కుమారులను పరమాత్మ శివుడు నాలుగు దిక్కులలో అభిషేకించి దీక్షనిచ్చెను.

Verse 53

चण्डी चैवात्मनिकटे पुत्रं स्थाप्य सुदर्शनम् । तत्पुत्रान्प्रेरयामास वरान्दत्त्वा ह्यनेकशः

చండీ తన సమీపంలో కుమారుడు సుదర్శనుని నిలిపి, అతని కుమారులను ముందుకు సాగమని ప్రేరేపించింది; అనేకసార్లు ఎన్నో వరాలను ప్రసాదించింది.

Verse 54

देव्युवाच । उभयोर्युवयोर्मध्ये वटुको यो भवेन्मम । तस्य स्याद्विजयो नित्यं नात्र कार्या विचारणा

దేవి పలికెను—మీ ఇద్దరిలో ఎవడు నా వటుకుడు (సేవక బాలుడు) అవుతాడో, అతనికే నిత్య విజయం; ఇందులో విచారణ అవసరం లేదు.

Verse 55

भवांश्च पूजितो येन तेनैवाहं प्रपूजिता । कर्तव्यं हि भवद्भिश्च स्वीयं कर्म सदा सुत

ఎవడు మిమ్మల్ని పూజించాడో, అతడే ఆ పూజ ద్వారానే నన్ను కూడా పూజించినవాడయ్యాడు. కాబట్టి, ఓ కుమారా, మీరు ఎల్లప్పుడూ మీ స్వకర్తవ్యాన్ని ఆచరించండి.

Verse 56

सूत उवाच । एवं तस्मै वरान्दत्तास्सपुत्राय महात्मने । सुदर्शनाय कृपया शिवाभ्यां जगतां कृते

సూతుడు పలికెను—ఇలా జగత్తు హితార్థం కరుణతో శివుడు మరియు శివా (పార్వతి) మహాత్ముడైన సుదర్శనునికి, అతని కుమారునితో కూడి, వరాలను ప్రసాదించారు.

Verse 57

तथेति नियमश्चासीत्तस्य राज्ञो महामुने । प्राजापत्यं कृतं नित्यं शिवपूजाविधानत

“తథాస్తు”—ఓ మహామునీ, అలా ఆ రాజుని నియమం స్థిరపడింది. శివపూజావిధానానుసారం అతడు నిత్యం వ్రతరూపంగా ప్రాజాపత్య అనుష్ఠానాన్ని ఆచరించెను।

Verse 58

शिवयोः कृपया सर्वे विस्तारं बहुधा गताः । तेषां च प्रथमा पूजा महापूजा महात्मनः

శివుడు మరియు దేవీ గౌరీ కరుణాకృపవలన ఈ పవిత్ర ప్రకటనలు అనేక విధాలుగా విస్తరించాయి. వాటిలో మహాత్ముడైన ప్రభువు యొక్క మహాపూజయే ప్రథమమైన, శ్రేష్ఠమైన పూజ.

Verse 59

तेन यावत्कृता नैव पूजा वै शंकरस्य च । तावत्पूजा न कर्त्तव्या कृता चेन्न शुभापि सा

కాబట్టి ఆ విధంగా శంకరుని పూజ చేయబడే వరకు ఇతర పూజలు చేయకూడదు; చేసినా అది శుభకరమయ్యేది కాదు.

Verse 60

शुभं वाप्यशुभं वापि बटुकं न परित्यजेत् । प्राजापत्ये च भोज्ये वै वटुरेको विशिष्यते

శుభమైనా అశుభమైనా బటుకుడు (యువ బ్రహ్మచారి)ని విడిచిపెట్టకూడదు. ప్రాజాపత్య విధిలోని భోజనంలో ఒకే బటుకుడు విశేషంగా శ్రేష్ఠుడిగా భావించబడతాడు.

Verse 61

शिवयोश्च तथा कार्ये विशेषोऽत्र प्रदृश्यते । तदेव शृणु सुप्राज्ञ यथाहं वच्मि तेऽनघ

శివకార్యములో కూడా ఇక్కడ ఒక విశేష నియమం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. కనుక, ఓ అత్యంత జ్ఞానవంతుడా, నిర్దోషుడా, నేను చెప్పినట్లే దానిని విను.

Verse 62

तस्यैव नगरे राज्ञो भद्रस्य नित्यभोजने । प्राजापत्यस्य नियमे ह्यन्धकेशसमीपतः

అదే నగరంలో, అంధకేశుని సమీపంలో, రాజు భద్రుని నిత్య పవిత్ర భోజనదానం ప్రాజాపత్య నియమానుసారం నిర్వహించబడేది.

Verse 63

यज्जातमद्भुतं वृत्तं शिवानुग्रहकारणात् । श्रूयतां तच्च सुप्रीत्या कथयामि यथाश्रुतम्

శివానుగ్రహ కారణంగా జరిగిన ఆ అద్భుత వృత్తాంతాన్ని ఆనందభక్తితో వినండి. నేను వినినట్లే యథాతథంగా వివరిస్తాను.

Verse 64

ध्वज एकश्च तद्राज्ञे दत्तस्तुष्टेन शंभुना । प्रोक्तश्च कृपया राजा देवदेवेन तेन सः

సంతోషించిన శంభువు ఆ రాజుకు ఒక పవిత్ర ధ్వజాన్ని ప్రసాదించాడు; దేవదేవుడైన ఆయన కరుణతో రాజుని దయామయ వాక్యాలతో ఉపదేశించాడు.

Verse 65

प्रातश्च वर्ध्यतां राजन्ध्वजो रात्रौ पतिष्यति । मम त्वेवं च सम्पूर्णे प्राजापत्ये तथा पुनः

ఓ రాజా, ఉదయాన్నే ధ్వజాన్ని ఎత్తి నిలుపుము; రాత్రికి అది పడిపోతుంది. నా ప్రాజాపత్య కర్మ సంపూర్ణమైనప్పుడు, మళ్లీ ఇదే విధంగా జరుగుతుంది.

Verse 66

अन्यथायं ध्वजो मे हि रात्रावपि स्थिरो भवेत् । इत्युक्त्वान्तर्हितश्शंभू राज्ञे तुष्टः कृपानिधिः

లేకపోతే నా ఈ ధ్వజం రాత్రి కూడా స్థిరంగా ఉండేది. ఇలా చెప్పి, కరుణానిధి శంభువు రాజుపై ప్రసన్నుడై అంతర్ధానమయ్యాడు.

Verse 68

स्वयं प्रातर्विवर्दे्धेत ध्वजः सायं पतेदिति । यदि कार्यं च सम्पूर्णं जातं चैव भवेदिह

ధ్వజం స్వయంగా ఉదయాన్నే పైకి లేచి పెరిగి, సాయంత్రం పడిపోతే—ఇక్కడి కార్యం నిజంగా సంపూర్ణమైందని తెలుసుకోండి.

Verse 69

एकस्मिन्समये चात्र बटोः कार्यं पुरा ह्यभूत् । ध्वजः स पतितो वै हि ब्रह्मभोजं विनापि हि

ఒక సమయంలో ఇక్కడ ఒక బటువు (బ్రహ్మచారి) విషయమై ఒక కార్యప్రసంగం కలిగెను. నిజముగా ధ్వజము పడిపోయెను—బ్రహ్మభోజము విస్మరించకపోయినప్పటికీ.

Verse 70

दृष्ट्वा तच्च तदा तत्र पृष्टा राज्ञा च पण्डिताः । भुञ्जते ब्राह्मणा ह्यत्र नोत्थितो वै ध्वजस्त्विति

ఆ పరిస్థితిని చూసి రాజు అక్కడ పండితులను ప్రశ్నించెను. వారు పలికిరి—“ఇక్కడ బ్రాహ్మణులు భుజించుచున్నారు; కాని ధ్వజము ఇంకా ఎత్తబడలేదు.”

Verse 71

कथं च पतितः सोऽत्र ब्राह्मणा ब्रूत सत्यतः । ते पृष्टाश्च तदा प्रोचुर्ब्राह्मणाः पण्डितोत्तमाः

“అతడు ఇక్కడ ఈ స్థితికి ఎలా పతితుడయ్యాడు? ఓ బ్రాహ్మణులారా, సత్యమే చెప్పండి.” అని అడిగినపుడు, ఆ పండితోత్తమ బ్రాహ్మణులు అప్పుడే పలకడం ప్రారంభించారు.

Verse 72

ब्रह्मभोजे महाराज वटुको भोजितः पुरा । चण्डीपुत्रश्शिवस्तुष्टस्तस्माच्च पतितो ध्वजः

మహారాజా, పూర్వం బ్రహ్మభోజ సమయంలో ఒక వటుక బ్రహ్మచారిని విధివిధానంగా భోజింపజేశారు. చండీ పుత్రరూపంలో ఉన్న శివుడు ఆ కార్యంతో ప్రసన్నుడయ్యాడు; అందువల్లనే ధ్వజం కూలింది.

Verse 73

तच्छ्रुत्वा नृपतिस्सोऽथ जनाश्चान्ये ऽपि सर्वशः । अभवन्विस्मितास्तत्र प्रशंसां चक्रिरे ततः

అది విని రాజు మరియు ఇతరులందరూ పరమాశ్చర్యానికి లోనయ్యారు. వెంటనే అక్కడే వారు స్తుతివాక్యాలు పలకడం ప్రారంభించారు.

Verse 74

एवं च महिमा तेषां वर्द्धितः शङ्करेण हि । तस्माच्च वटुकाः श्रेष्ठाः पुरा विद्भिः प्रकीर्तिताः

ఈ విధంగా శంకరుడు వారి మహిమను నిజంగా వృద్ధి చేశాడు. అందుచేత ప్రాచీనకాలంలో పండితులు వటుకులను శ్రేష్ఠులుగా ప్రకటించారు.

Verse 75

शिवपूजा तु तैः पूर्वमुत्तार्य्या नान्यथा पुनः । अन्येषां नाधिकारोऽस्ति शिवस्य वचनादिह

కానీ శివపూజ ముందుగా వారిచేతనే విధివిధానంగా పూర్తిచేయబడాలి; ఇతరథా కాదు. ఇక్కడ ఇతరులకు అధికారం లేదు—ఇది శివుని వచనం.

Verse 76

उत्तारणं च कार्य्यं वै पूजा पूर्णा भवत्विति । एतावदेव तेषां तु शृणु नान्यत्तथैव च

తర్వాత ‘ఉత్తారణ’ తప్పక చేయాలి, అప్పుడు పూజ సంపూర్ణమవుతుంది. వారికై ఇంతటితోనే విధానం—విను; ఇదే విధంగా మరొకటి లేదు.

Verse 77

एतत्सर्वं समाख्यातं यत्पृष्टं च मुनीश्वराः । यच्छ्रुत्वा शिवपूजायाः फलं प्राप्नोति वै नरः

ఓ మునీశ్వరులారా, మీరు అడిగినదంతా నేను వివరించాను. ఇది విన్నవాడు నిశ్చయంగా శివపూజ ఫలాన్ని పొందుతాడు.