मित्रसह-राज्ञो रक्षत्व-शापकथा — The Curse that Turns King Mitrasaha into a Rakshasa (Vasiṣṭha’s Śāpa Narrative)

Verse 1

सूत उवाच । श्रीमतीक्ष्वाकुवंशे हि राजा परमधार्मिकः । आसीन्मित्रसहो नाम श्रेष्ठस्सर्वधनुष्मताम्

సూతుడు పలికెను—శ్రీమంతమైన ఇక్ష్వాకు వంశంలో పరమధార్మికుడైన ఒక రాజు ఉండెను; అతని పేరు మిత్రసహ, అతడు సమస్త ధనుర్ధారులలో శ్రేష్ఠుడు.

Verse 2

तस्य राज्ञः सुधर्मिष्ठा मदयन्ती प्रिया शुभा । दमयन्ती नलस्येव बभूव विदिता सती

ఆ రాజుకు మదయంతీ అనే శుభమైన ప్రియ రాణి ఉండెను; ఆమె ధర్మంలో అత్యంత స్థిరమైనది, నలుని దమయంతిలాగ పతివ్రతా సతిగా ప్రసిద్ధి పొందింది.

Verse 3

स एकदा हि मृगयास्नेही मित्रसहो नृपः । महद्बलेन संयुक्तो जगाम गहनं वनम्

ఒకసారి వేటపై ఆసక్తి గల ఆ రాజు, మిత్రులతో కలిసి, మహాబలంతో సమేతుడై, ఘనమైన అడవికి వెళ్లాడు.

Verse 4

विहरंस्तत्र स नृपः कमठाह्वं निशाचरम् । निजघान महादुष्टं साधुपीडाकरं खलम्

అక్కడ విహరిస్తూ ఆ రాజు ‘కమఠ’ అనే నిశాచరుణ్ని—అత్యంత దుష్టుడై సాధువులను పీడించే ఆ ఖలుణ్ని—సంహరించాడు.

Verse 5

अथ तस्यानुजः पापी जयेयं छद्मनैव तम् । मत्वा जगाम नृपतेरन्तिक च्छद्मकारकः

అప్పుడు అతని పాపిష్ఠి తమ్ముడు “నేను అతనిని మోసంతోనే జయిస్తాను” అని భావించి, వేషధారి కపటకర్తగా రాజు సమీపానికి వెళ్లెను।

Verse 6

तं विनम्राकृतिं दृष्ट्वा भृत्यतां कर्तुमागतम् । चक्रे महानसाध्यक्षमज्ञानात्स महीपतिः

అతడు వినయంగా సేవకుడిగా ఉండటానికి వచ్చాడని చూసి, రాజు అజ్ఞానవశాత్తు అతనిని రాజమహానసాధ్యక్షునిగా నియమించెను।

Verse 7

अथ तस्मिन्वने राजा कियत्कालं विहृत्य सः । निवृत्तो मृगयां हित्वा स्वपुरीमाययौ मुदा

ఆ తరువాత ఆ వనంలో కొంతకాలం విహరించిన రాజు, వేటను విడిచి విరమించి ఆనందంతో తన నగరికి తిరిగివచ్చెను।

Verse 8

पितुः क्षयाहे सम्प्राप्ते निमंत्र्य स्वगुरुं नृपः । वसिष्ठं गृहमानिन्ये भोजयामास भक्तितः

తండ్రి క్షయాహము (వార్షిక శ్రాద్ధము) వచ్చినప్పుడు రాజు తన గురువు వసిష్ఠుని ఆహ్వానించి, గౌరవంతో ఇంటికి తీసుకొని వచ్చి, భక్తితో భోజనం పెట్టెను.

Verse 9

रक्षसा सूदरूपेण संमिश्रितनरामिषम् । शाकामिषं पुरः क्षिप्तं दृष्ट्वा गुरुरथाब्रवीत्

వంటవాడి వేషంలో ఉన్న రాక్షసుడు మానవమాంసం కలిపిన శాకాహార వంటకాన్ని ముందుంచినదాన్ని చూసి, గురువు అప్పుడు పలికెను.

Verse 10

गुरुरुवाच । धिक् त्वां नरामिषं राजंस्त्वयैतच्छद्मकारिणा । खलेनोपहृतं मह्यं ततो रक्षो भविष्यसि

గురువు పలికెను—ధిక్కారం నీకు, ఓ రాజా, నరమాంసభక్షకుడా! నీ మాయచేత నా భాగం దుష్టుడు అపహరించాడు. అందుచేత నీవు రాక్షసుడవు అవుతావు.

Verse 11

रक्षःकृतं च विज्ञाय तदैवं स गुरुस्तदा । पुनर्विमृश्य तं शापं चकार द्वादशाब्दिकम्

ఆ కార్యం రాక్షసకృతమని తెలిసి, గురువు వెంటనే మరల ఆలోచించి పన్నెండు సంవత్సరాలు నిలిచే శాపాన్ని విధించాడు.

Verse 12

स राजानुचितं शापं विज्ञाय क्रोधमूर्छितः । जलांजलिं समादाय गुरुं शप्तुं समुद्यतः

ఆ శాపం రాజుకు తగనిదని గ్రహించి అతడు కోపంతో మూర్ఛితుడయ్యాడు. అంజలిలో నీరు తీసుకొని, తన గురువును శపించేందుకు లేచి నిలిచాడు.

Verse 13

तदा च तत्प्रिया साध्वी मदयन्ती सुधर्मिणी । पतित्वा पादयोस्तस्य शापं तं हि न्यवारयत्

అప్పుడు అతని ప్రియురాలు—సాధ్వి, సుధర్మిణి మదయంతి—అతని పాదాల వద్ద పడి, ఆ శాపం కార్యరూపం దాల్చకుండా అడ్డుకుంది.

Verse 14

ततो निवृत्तशापस्तु तस्या वचनगौरवात् । तत्याज पादयोरंभः पादौ कल्मषतां गतौ

అప్పుడు ఆమె వాక్యాల గౌరవబలముచేత శాపము నివృత్తి అయెను. అతని పాదముల యందలి జలము తొలగి, ఆ పాదములు కల్మషస్పర్శితములయ్యెను.

Verse 15

ततःप्रभृति राजाभूत्स लोकेस्मिन्मुनीश्वराः । कल्मषांघ्रिरिति ख्यातः प्रभावात्तज्जलस्य हि

అప్పటినుండి, ఓ మునీశ్వరులారా, ఆ రాజు ఈ లోకములో ‘కల్మషాఙ్ఘ్రి’ (కల్మషపాదుడు) అని ప్రసిద్ధి పొందెను—ఆ జల ప్రభావముచేతనే.

Verse 16

राजा मित्रसहः शापाद्गुरो ऋषिवरस्य हि । बभूव राक्षसो घोरो हिंसको वनगोचरः

పూజ్య గురువు—ఋషివరుడు—యొక్క శాపముచేత రాజు మిత్రసహ భయంకర రాక్షసుడయ్యెను; హింసకుడై అరణ్యంలో సంచరించెను.

Verse 17

स बिभ्रद्राक्षसं रूपं कालान्तकयमोपमम् । चखाद विविधाञ्जंतून्मानुषादीन्वनेचरः

ఆ వనచరుడు కాలాంతక యముని సమానమైన రాక్షసరూపాన్ని ధరించి, మనుష్యులు మొదలైన అనేక జీవులను భక్షించెను.

Verse 18

स कदाचिद्वने क्वापि रममाणौ किशोरकौ । अपश्यदन्तकाकारो नवोढौ मुनिदम्पती

ఒకసారి ఏదో అరణ్యంలో ఆనందంగా క్రీడిస్తున్న నవవివాహితులైన యౌవన మునిదంపతులను అంతకస్వరూప భయంకరుడు చూచెను।

Verse 19

राक्षसः स नराहारः किशोरं मुनिनन्दनम् । जग्धुं जग्राह शापार्त्तो व्याघ्रो मृगशिशुं यथा

శాపవేదనతో క్షోభించిన ఆ నరభక్షక రాక్షసుడు ముని కుమారుడైన యౌవనుడిని భక్షించుటకు పులి జింకపిల్లను పట్టుకునేలా పట్టుకున్నాడు।

Verse 20

कुक्षौ गृहीतं भर्तारं दृष्ट्वा भीता च तत्प्रिया । सा चक्रे प्रार्थनं तस्मै वदंती करुणं वचः

తన భర్తను అతని కడుపులో బిగిగా పట్టుకున్నట్లు చూసి ప్రియురాలు భయపడింది; కరుణ వాక్యాలతో అతనిని వేడుకుంది।

Verse 21

प्रार्थ्यमानोऽपि बहुशः पुरुषादः स निर्घृणः । चखाद शिर उत्कृत्य विप्रसूनोर्दुराशयः

ఎన్ని సార్లు వేడుకున్నా ఆ నిర్దయ నరభక్షకుడు దుష్టమనస్సుతో బ్రాహ్మణ కుమారుని తల నరికివేసి భక్షించాడు।

Verse 22

अथ साध्वी च सा दीना विलप्य भृशदुःखिता । आहृत्य भर्तुरस्थीनि चितां चक्रे किलोल्बणाम्

అప్పుడు ఆ సాధ్వీ దుఃఖాక్రాంతురాలై దీనంగా విలపిస్తూ, భర్త ఎముకలను సేకరించి—అని చెప్పబడును—ఒక మహత్తరమైన భయంకర చితిని నిర్మించింది।

Verse 23

भर्तारमनुगच्छन्ती संविशंती हुताशनम् । राजानं राक्षसाकारं सा शशाप द्विजाङ्गना

భర్తను అనుసరిస్తూ హుతాశనంలో ప్రవేశించుచుండగా, ఆ ద్విజాంగన రాక్షసస్వరూప-వృత్తి గల రాజును శపించింది।

Verse 24

अद्यप्रभृति नारीषु यदा त्वं संगतो भवेः । तदा मृतिस्तवेत्युक्त्वा विवेश ज्वलनं सती

“ఈ రోజు నుండి, నీవు ఎప్పుడైనా మరొక స్త్రీతో సంగమించితే, అప్పుడు నీకు మరణమే”—అని చెప్పి సతీ జ్వలంత అగ్నిలో ప్రవేశించింది।

Verse 25

सोपि राजा गुरोश्शापमनुभूय कृतावधिम् । पुनः स्वरूपमास्थाय स्वगृहं मुदितो ययौ

ఆ రాజు కూడా గురువు శాపాన్ని నియత కాలమంతా అనుభవించి, తరువాత తన నిజ స్వరూపాన్ని తిరిగి పొందుకొని, ఆనందంతో స్వగృహానికి వెళ్లెను।

Verse 26

ज्ञात्वा विप्रसतीशापं मदयन्ती रतिप्रियम् । पतिं निवारयामास वैधव्यादतिबिभ्यती

బ్రాహ్మణుని పతివ్రత భార్య విధించిన శాపాన్ని తెలిసికొని, రతిప్రియునికి ప్రియమైన మదయంతీ వైధవ్యభయంతో భర్తను ఆపింది.

Verse 27

अनपत्यो विनिर्विण्णो राज्यभोगेषु पार्थिवः । विसृज्य सकलां लक्ष्मीं वनमेव जगाम ह

సంతానము లేని ఆ రాజు రాజ్యభోగములపై పూర్తిగా విరక్తుడయ్యెను. సమస్త లక్ష్మిని విడిచి నిజముగా వనమునకే వెళ్లెను.

Verse 28

स्वपृष्ठतः समायान्तीं ब्रह्महत्यां सुदुःखदाम् । ददर्श विकटाकारां तर्जयन्ती मुहुर्मुहुः

తన వెనుకనుండి దగ్గరపడుచున్న, మహాదుఃఖదాయిని బ్రహ్మహత్యను అతడు చూచెను. అది వికటాకారముతో ముహుర్ముహుర్ తర్జన చేస్తుండెను.

Verse 29

तस्या निर्भद्रमन्विच्छन् राजा निर्विण्णमानसः । चकार नानोपायान्स जपव्रतमखादिकान्

ఆమెకు శుభమూ అపశమనివృత్తియూ కలగాలని, విషణ్ణమనస్కుడైన రాజు అనేక ఉపాయాలు చేసెను—జపము, వ్రతము, యజ్ఞాది.

Verse 30

नानोपायैर्यदा राज्ञस्तीर्थस्नानादिभिर्द्विजाः । न निवृत्ता ब्रह्महत्या मिथिलां स ययौ तदा

ఓ ద్విజులారా! తీర్థస్నానముల వంటి అనేక ఉపాయములచేతనూ రాజుని బ్రహ్మహత్య నివృత్తి కాకపోవగా, అప్పుడు అతడు మిథిలాకు బయలుదేరెను.

Verse 31

बाह्योद्यानगतस्तस्याश्चितया परयार्दितः । ददर्श मुनिमायान्तं गौतमं पार्थिवश्च सः

ఆమె చితి యొక్క తీవ్రమైన దాహంతో బాగా బాధపడిన ఆ రాజు బయటి ఉద్యానవనానికి వెళ్లాడు. అక్కడ సమీపిస్తున్న గౌతమ మునిని చూశాడు.

Verse 33

अभिसृत्य स राजेन्द्रो गौतमं विमलाशयम् । तद्दर्शनाप्तकिंचित्कः प्रणनाम मुहुर्मुहुः । अथ तत्पृष्टकुशलो दीर्घमुष्णं च निश्वसन् । तत्कृपादृष्टिसंप्राप्तसुख प्रोवाच तं नृपः

రాజేంద్రుడు నిర్మలాశయుడైన గౌతమ ముని సమీపమునకు వెళ్లి, ఆయన దర్శనమాత్రముతో కొంత ఉపశమనం పొందెను; మళ్లీ మళ్లీ నమస్కరించెను. ఆపై ముని కుశలము అడుగగా, రాజు దీర్ఘమైన వేడినిశ్వాసములు విడుచుచు, ఆ కరుణాదృష్టివలన లభించిన సాంత్వనతో ఆయనతో పలికెను।

Verse 34

राजोवाच । मुने मां बाधते ह्येषा ब्रह्महत्या दुरत्यया । अलक्षिता परैस्तात तर्जयंती पदेपदे

రాజు పలికెను—ఓ మునీ, ఈ దురతిక్రమ్యమైన బ్రహ్మహత్యాపాపము నన్ను బాధిస్తోంది. ఇతరులకు కనిపించదు గాని, ఓ తాత, ఇది అడుగడుగునా నన్ను బెదిరించి వేధిస్తోంది।

Verse 35

यन्मया शापदग्धेन विप्रपुत्रश्च भक्षितः । तत्पापस्य न शान्तिर्हि प्रायश्चित्तसहस्रकैः

నేను శాపదగ్ధుడనై ఒక బ్రాహ్మణుని కుమారునికూడా భక్షించితిని; ఆ పాపమునకు సహస్ర ప్రాయశ్చిత్తములు చేసినా శాంతి కలుగదు।

Verse 36

नानोपायाः कृता मे हि तच्छान्त्यै भ्रमता मुने । न निवृत्ता ब्रह्महत्या मम पापात्मनः किमु

ఓ మునీ, తిరుగుతూ నేను దాని శాంతికై ఎన్నో ఉపాయాలు చేశాను; అయినా పాపాత్ముడైన నన్ను బ్రహ్మహత్యాపాపం విడిచిపెట్టలేదు—ఇప్పుడు ఏమి చేయాలి?

Verse 37

अद्य मे जन्मसाफल्यं संप्राप्तमिव लक्षये । यतस्त्वद्दर्शनादेव ममानन्दभरोऽभवत्

ఈ రోజు నా జన్మ సార్థకమైనట్టుగా నాకు అనిపిస్తోంది; ఎందుకంటే మీ దర్శనమాత్రంతోనే నా అంతరంలో ఆనందపు పరిపూర్ణత ఉప్పొంగింది।

Verse 38

अद्य मे तवपादाब्ज शरणस्य कृतैनसः । शांतिं कुरु महाभाग येनाहं सुखमाप्नुयाम्

ఈ రోజు నేను, అపరాధాలు చేసినవాడినైనా, మీ పద్మపాదాల శరణు పొందాను. ఓ మహాభాగ, నాకు శాంతిని ప్రసాదించండి, దానివల్ల నేను నిజమైన సుఖాన్ని పొందగలను.

Verse 39

सूत उवाच । इति राज्ञा समादिष्टो गौतमः करुणार्द्रधीः । समादिदेश घोराणामघानां साधु निष्कृतिम्

సూతుడు అన్నాడు—రాజు ఆజ్ఞాపించగా, కరుణతో ద్రవించిన మనస్సుగల గౌతముడు అప్పుడు ఆ ఘోర పాపాలకు తగిన ప్రాయశ్చిత్తాన్ని ఉపదేశించాడు.

Verse 40

गौतम उवाच । साधु राजेन्द्र धन्योसि महाघेभ्यो भयन्त्यज । शिवे शास्तरि भक्तानां क्व भयं शरणैषिणाम्

గౌతముడు అన్నాడు—శుభం, ఓ రాజేంద్రా, నీవు ధన్యుడవు. మహాపాపాల భయాన్ని విడిచిపెట్టు. భక్తులకు శివుడు దైవ గురువూ శాస్తా; ఆయన శరణు కోరినవారికి భయం ఎక్కడ?

Verse 41

शृणु राजन्महाभाग क्षेत्रमन्यत्प्रतिष्ठितम् । महापातकसंहारि गोकर्णाख्यं शिवालयम्

ఓ రాజా, మహాభాగ్యవంతుడా! వినుము—ఇంకొక ప్రసిద్ధ క్షేత్రం ఉంది; ‘గోకర్ణ’ అనే శివాలయం, మహాపాతకాలను కూడా సంహరించేదిగా ఖ్యాతి పొందింది।

Verse 42

तत्र स्थितिर्न पापानां महद्भ्यो महतामपि । महाबलाभिधानेन शिवः संनिहितः स्वयम्

ఆ పవిత్ర స్థలంలో పాపులకు నిలువలేదు; మహానులలో మహాబలవంతులైనవారికీ అహంకారంతో అక్కడ నిలవడం సాధ్యం కాదు। ఎందుకంటే ‘మహాబల’ అనే నామంతో అక్కడ స్వయంగా శివుడు సన్నిహితుడై ఉన్నాడు।

Verse 43

सर्वेषां शिवलिंगानां सार्वभौमो महाबलः । चतुर्युगे चतुर्वर्णस्सर्वपापापहारकः

సర్వ శివలింగములలో ఇది సార్వభౌమమై మహాబలవంతమైనది. నాలుగు యుగములందు, నాలుగు వర్ణముల వారికీ, ఇది సమస్త పాపములను హరించును.

Verse 44

पश्चिमाम्बुधितीरस्थं गोकर्णं तीर्थमुत्तमम् । तत्रास्ति शिवलिंगं तन्महापातकनाशकम्

పశ్చిమ సముద్ర తీరమున గోకర్ణము అనే ఉత్తమ తీర్థము ఉంది. అక్కడ ఉన్న శివలింగం మహాపాతకములనుకూడా నశింపజేయును.

Verse 46

तथा त्वमपि राजेन्द्र गोकर्ण गिरिशालयम् । गत्वा सम्पूज्य तल्लिंगं कृतकृत्यत्वमाप्नुयाः

ఓ రాజేంద్రా, నీవు కూడా గిరీశుని ఆలయమైన గోకర్ణమునకు వెళ్లి, అక్కడి లింగమును విధివిధానముగా సంపూజించుము; అప్పుడు నీవు కృతకృత్యుడవగుదువు.

Verse 47

तत्र सर्वेषु तीर्थेषु स्नात्वाभ्यर्च्य महाबलम् । सर्वपापविनिर्मुक्तः शिवलोकन्त्वमाप्नुयाः

అక్కడ ఆ సమస్త తీర్థాలలో స్నానం చేసి, మహాబలుడైన పరమేశ్వరుడు శివుని ఆరాధించి, నీవు సర్వపాపముల నుండి విముక్తుడై శివలోకమును పొందుదువు।

Verse 48

सूत उवाच । इत्यादिष्टः स मुनिना गौतमेन महात्मना । महाहृष्टमना राजा गोकर्णं प्रत्यपद्यत

సూతుడు పలికెను—మహాత్ముడైన గౌతమ ముని ఈ విధంగా ఆదేశించగా, రాజు మహానందచిత్తుడై గోకర్ణమునకు బయలుదేరి చేరెను।

Verse 49

तत्र तीर्थेषु सुस्नात्वा समभ्यर्च्य महाबलम् । निर्धूताशेषपापौघोऽलभच्छंभोः परम्पदम्

అక్కడ తీర్థాలలో శ్రేష్ఠంగా స్నానం చేసి, మహాబల ప్రభువును విధివిధానంగా ఆరాధించి, సమస్త పాపప్రవాహాన్ని తొలగించి శంభువు యొక్క పరమపదం—మోక్షాన్ని—ప్రాప్తించాడు।

Verse 50

य इमां शृणुयान्नित्यं महाबलकथां प्रियाम् । त्रिसप्तकुलजैस्सार्द्धं शिवलोके व्रजत्यसौ

ఈ ప్రియమైన మహాబల కథను నిత్యం వినేవాడు, తన వంశంలోని ఇరవై ఒక్క తరాలతో కూడి శివలోకానికి చేరుతాడు।

Verse 51

इति वश्च समाख्यातं माहात्म्यं परमाद्भुतम् । महाबलस्य गिरिशलिंगस्य निखिलाघहृत्

ఇలా నేను మీకు మహాబలుని గిరీశ-లింగ మహిమను పరమాద్భుతంగా వివరించాను; అది సమస్త పాపాలను పూర్తిగా హరించేది।