Rig Veda 8.66.3: Mandala 8, Sukta 66, Mantra 3

Sukta 8.66

Devata: Indra

Samhita Patha (Devanagari)

यः शक्रो मृक्षो अश्व्यो यो वा कीजो हिरण्ययः । स ऊर्वस्य रेजयत्यपावृतिमिन्द्रो गव्यस्य वृत्रहा ॥

Sanskrit recitationRig Veda 8.66.3

Transliteration

yáḥ śakró mṛkṣó aśvyó yó vā kī́jo hiraṇyáyaḥ | sá ū́rvasya rejayaty ápāvṛtim índro gávyasya vṛtrahā́ ||

Translation

యెవడు శక్రుడు—బలవంతుడు, ఉగ్రవేగుడు; యెవడు అశ్వ్య (అశ్వజన్య) బలం; లేదా యెవడు స్వర్ణదీప్త శక్తి—ఆ వృత్రహా ఇంద్రుడు గవ్య (కిరణ-గోవులు) పొందుటకై ఆవరణపు తెరుచును కంపింపజేస్తాడు; అడ్డంకిని తొలగించి మార్గాన్ని విప్పుతాడు.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• यः: who (he who)
• यः: सम्बन्ध/विशेष्य-निर्देशक (यः = सः)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• शक्रः: Śakra, the mighty (Indra)
• शक्रः: कर्तृ (यः शक्रः = who is Śakra/Indra)
• Type: Noun/Adjective
• Root: शक्र (प्रातिपदिक; इन्द्र-विशेषण) < शक् (धातु ‘to be able’)

• मृक्षः: strong/rough, vigorous
• मृक्षः: कर्तृ-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: मृक्ष (प्रातिपदिक; विशेषण)

• अश्व्यः: horse-possessing, having steeds
• अश्व्यः: कर्तृ-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: अश्व्य (प्रातिपदिक; अश्व ‘horse’ + य)

• यः: who
• यः: सम्बन्ध/विशेष्य-निर्देशक
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• वा: or
• वा: समुच्चय/विकल्प
• Type: Indeclinable
• Root: वा (निपात)

• कीजः: Kīja (an epithet of Indra; impetuous/rousing one)
• कीजः: कर्तृ-विशेषण
• Type: Noun/Adjective
• Root: कीज (प्रातिपदिक; इन्द्र-विशेषण) संभवतः ‘प्रेरक/वेगवान्’ (अर्चै. वैदिक)

• हिरण्ययः: golden
• हिरण्ययः: कर्तृ-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: हिरण्यय (प्रातिपदिक; हिरण्य ‘gold’ + य)

• सः: he
• सः: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• ऊर्वस्य: of the flank/side (ūrvá-)
• ऊर्वस्य: सम्बन्ध (genitive: ‘of the ūrvá-’)
• Type: Noun
• Root: ऊर्व (प्रातिपदिक; ‘thigh/haunch’; वैदिक: ‘flank/side, breadth’)

• रेजयति: shakes, makes tremble
• रेजयति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: रिज्/रेज् (धातु; ‘to shake, tremble’)

• अपावृतिम्: the opening/uncovering; the removal (of a barrier)
• अपावृतिम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: अप-आ-वृत् (उपसर्ग + धातु ‘to turn/cover’) → अपावृति (प्रातिपदिक; ‘opening/uncovering, removal of obstruction’)

• इन्द्रः: Indra
• इन्द्रः: कर्तृ (apposition to सः)
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• गव्यस्य: of cattle; of bovine wealth
• गव्यस्य: सम्बन्ध (genitive: ‘of cattle/for cattle-wealth’)
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: गव्य (प्रातिपदिक; ‘pertaining to cattle/cows’; from गो)

• वृत्रहा: Vṛtra-slayer
• वृत्रहा: कर्तृ-विशेषण
• Type: Noun/Adjective
• Root: वृत्रहन् (प्रातिपदिक; वृत्र ‘Vṛtra’ + हन् ‘slay’)