Rig Veda 8.61.6: Mandala 8, Sukta 61, Mantra 6

Sukta 8.61

Devata: Indra (dominant across RV 8.61; here invoked as luminous giver/source of force and rays)

Samhita Patha (Devanagari)

पौरो अश्वस्य पुरुकृद्गवामस्युत्सो देव हिरण्ययः । नकिर्हि दानं परिमर्धिषत्त्वे यद्यद्यामि तदा भर ॥

Sanskrit recitationRig Veda 8.61.6

Transliteration

pauró aśvásya puru-kṛ́d gavā́m asy útsō deva hiraṇyáḥ | nakír hí dā́naṃ pari-márdhiṣat tvé yád-yad yā́mi tádā́ bhara ||

Translation

హే దేవా! నీవే అశ్వానికి (అశ్వ-శక్తికి) ప్రాచీన ఉత్సము; గవ (కిరణ-గవ) లకు బహు-కృద్; నీవే హిరణ్యమయ ఉత్సము. నీలోనున్న దానాన్ని ఎవరూ తగ్గించలేరు. నేను ఏ ఏ మార్గంలో పోయినా, అక్కడి నుంచే నాకు దానిని మోసుకొచ్చి ఇమ్ము—సమృద్ధి యొక్క ఆ ప్రసాదాన్ని.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• पौरः: city-born; belonging to the stronghold
• पौरः: Kartā (स्तुत्य-विशेषणः)
• Type: Adjective
• Root: पौर (प्रातिपदिक; < पुर ‘नगर/पुर’)

• अश्वस्य: of the horse
• अश्वस्य: Sambandha (genitive)
• Type: Noun
• Root: अश्व (प्रातिपदिक)

• पुरुकृत्: much-doing; doing many deeds
• पुरुकृत्: Kartā (विशेषणः)
• Type: Adjective
• Root: पुरु-कृत् (कृदन्त; कृ ‘to do/make’ + पुरु ‘much’)

• गवाम्: of the cows
• गवाम्: Sambandha (genitive)
• Type: Noun
• Root: गो (प्रातिपदिक)

• अस्य: of this (one); his
• अस्य: Sambandha (genitive)
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• उत्सः: a spring; well-source
• उत्सः: Kartā (उपमा/विधेय)
• Type: Noun
• Root: उत्स (प्रातिपदिक)

• देव: O god
• देव: Sambodhana (address)
• Type: Noun (vocative)
• Root: देव (प्रातिपदिक)

• हिरण्ययः: golden
• हिरण्ययः: Kartā (विशेषणः ‘उत्सः’)
• Type: Adjective
• Root: हिरण्यय (प्रातिपदिक; हिरण्य ‘gold’ + यत्)

• नकिः: no one
• नकिः: Kartā (निषेधित-कर्ता)
• Type: Indeclinable/Pronoun-like
• Root: नकिस्/नकिः (निषेध-प्रातिपदिक)

• हि: indeed; for
• हि: —
• Type: Indeclinable
• Root: हि (निपात)

• दानम्: gift; giving
• दानम्: Karma
• Type: Noun
• Root: दान (प्रातिपदिक; < दा ‘to give’)

• परिमर्धिषत्: has overpowered/crushed
• परिमर्धिषत्: Kriyā (मुख्यक्रिया)
• Type: Verb
• Root: मृध्/मर्ध् (धातु; ‘to crush/overpower’), उपसर्गः परि-

• त्वे: in you; in your case
• त्वे: Adhikaraṇa
• Type: Pronoun
• Root: त्वम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• यत्: whatever; that which
• यत्: — (सम्बन्ध-प्रवर्तक)
• Type: Pronoun (relative)
• Root: यद् (सर्वनाम)

• यत्: whatever
• यत्: —
• Type: Pronoun (relative)
• Root: यद् (सर्वनाम)

• आमि: I allot/measure out
• आमि: Kriyā (उपवाक्य-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ (उपसर्ग) + मा (धातु ‘to measure/mete out’; वैदिक प्रयोगे ‘to allot/assign’)

• तदा: then
• तदा: Adhikaraṇa (काल)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (तद् + दा; कालवाचक-अव्यय)

• भर: bring; bear (hither)
• भर: Kriyā (आज्ञा)
• Type: Verb (imperative)
• Root: भृ (धातु ‘to bear/bring’)