Rig Veda 8.40.1: Mandala 8, Sukta 40, Mantra 1

Sukta 8.40

Rishi: Nabhāka (as indicated by the refrain/epithet nabhāka-vat in the hymn; traditional attribution)

Devata: Indrāgnī (dual deity: Indra and Agni conjoint)

Chandas: Jagatī (probable; requires full metrical count verification against pada lengths)

Samhita Patha (Devanagari)

इन्द्राग्नी युवं सु नः सहन्ता दासथो रयिम् । येन दृळ्हा समत्स्वा वीळु चित्साहिषीमह्यग्निर्वनेव वात इन्नभन्तामन्यके समे ॥

Transliteration

indrā́gnī yuváṃ sú naḥ sáhantā dā́satho rayím | yéna dṛḷhā́ samátsv ā́ vīḷú cít sāhiṣīmáhy agnír vanéva vā́ta ín nábhantām anyaké samé ||

Translation

ఇంద్రా-అగ్నీ, మీరు ఇద్దరూ జయశీలులు; మాకు రయి—సమృద్ధి—ప్రదానం చేయండి; దాని బలంతో దృఢంగా నిలిచిన సమరాలలో ఛేదించలేనిదాన్నికూడా మేము జయించగలుగుదుము. అలాగే అంతరాగ్ని, అడవిలో వీచే గాలిలా, ఇదే సమరక్షేత్రంలో ఇతర (విరోధి) శక్తులను తరిమివేయుగాక.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• इन्द्राग्नी: O Indra and Agni
• इन्द्राग्नी: सम्बोधन (आह्वान)
• Type: Noun
• Root: इन्द्र + अग्नि (प्रातिपदिक) (द्वन्द्व-समास)

• युवम्: you two
• युवम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• सु: well, indeed
• सु: —
• Type: Indeclinable
• Root: सु (निपात/उपसर्गवत् अव्यय)

• नः: for us / of us
• नः: सम्प्रदान (हितार्थे) / सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• सहन्ता: overpowering, conquering
• सहन्ता: कर्तृ-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: सह् (धातु) → सहन्त् (वर्तमान-कृदन्त, शतृ)

• दासथः: you two give
• दासथः: क्रिया
• Type: Verb
• Root: दा (दाने) (धातु)

• रयिम्: wealth
• रयिम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: रयि (प्रातिपदिक)

• येन: by which
• येन: करण
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• दृळ्हाः: firm, steadfast
• दृळ्हाः: कर्तृ (अन्तर्निहिताः ‘वयम्/वीराः’ इत्यादयः) / विशेषण
• Type: Adjective
• Root: दृळ्ह (विशेषण-प्रातिपदिक; √दृंह्/दृढ् ‘स्थिरीकरणे’ से)

• समत्सु: in battles
• समत्सु: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: समत्सु (सम्+अत्सु/मत्सु) ‘युद्धेषु’ (प्रातिपदिक-रूप)

• आ: towards, unto
• आ: —
• Type: Indeclinable
• Root: आ (उपसर्ग/अव्यय)

• वीळु: the hard (stronghold/obstacle)
• वीळु: कर्म (साहिषीमहि इत्यस्य)
• Type: Noun/Adjective
• Root: वीळु (प्रातिपदिक; ‘दृढ/कठिन/दुर्जय’ अर्थे, RV-विशेष)

• चित्: even
• चित्: —
• Type: Indeclinable
• Root: चित् (निपात)

• साहिषीमहि: we may overcome / we overcome
• साहिषीमहि: क्रिया
• Type: Verb
• Root: सह् (धातु) → सह् (लिट्/लुङ्-प्रयोगेषु) ; अत्र: लट्, आत्मनेपद, 1पु, बहुवचन (वेदिक-रूप ‘साहिषीमहि’ = ‘सहामहे’)

• अग्निः: Agni
• अग्निः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• वनेव: like (fire) in a forest
• वनेव: अधिकरण/उपमान
• Type: Indeclinable (comparative phrase)
• Root: वन (प्रातिपदिक) + इव (उपमा-अव्यय)

• वातः: wind
• वातः: कर्तृ (उपमान-कर्तृ) / सह-कर्तृ
• Type: Noun
• Root: वात (प्रातिपदिक; √वा ‘गत्यादौ’)

• इत्: indeed
• इत्: —
• Type: Indeclinable
• Root: इत्/इद् (निपात; बलार्थ/निश्चयार्थ)

• नभन्ताम्: let them burst forth / smite / break through
• नभन्ताम्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: नभ् (हिंसागत्योः/विदारणे) (धातु)

• अन्यके: in another (place/quarter)
• अन्यके: अधिकरण
• Type: Adjective/Noun
• Root: अन्यक (प्रातिपदिक; ‘अन्य’ का वेदिक-विस्तार)

• समे: in the level (ground) / in the encounter
• समे: अधिकरण
• Type: Noun/Adjective
• Root: सम (प्रातिपदिक)