Rig Veda 8.3.21: Mandala 8, Sukta 3, Mantra 21

Sukta 8.3

Rishi: Kaṇva (Kaṇva lineage; Kaṇvāḥ)

Devata: Indra (with Maruts; verse also highlights Pākasthāmā as an epithet/associated power)

Chandas: Jagatī (probable; Mandala 8 Indra hymns frequently in Jagatī—needs pad-count verification against a critical text)

Samhita Patha (Devanagari)

यं मे दुरिन्द्रो मरुतः पाकस्थामा कौरयाणः । विश्वेषां त्मना शोभिष्ठमुपेव दिवि धावमानम् ॥

Transliteration

yaṃ me dur índro marútaḥ pā́ka-sthāmā́ kaurayā́ṇaḥ | víśveṣāṃ tmanā́ śóbhīṣṭham úpeva diví dhā́vamānam ||

Translation

నాకోసం ఇంద్రుడు మరియు మరుతులు—అపక్వాన్ని పక్వం చేసే వారు—యారిని ప్రేరేపించి చలనం కలిగించారో, అందరిలో తన స్వతేజస్సుతో అత్యంత శోభాయమానుడై, ఆకాశానికి సమీపంగా దూసుకుపోతున్నట్లుగా ఉన్నవానిని—అతనినే నేను అంతరాకాశంలో आरोహణానికి వేగశక్తిగా భావించి ధరిస్తాను.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• यम्: whom
• यम्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• मे: of me / to me
• मे: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• दुरिन्द्रः: Durindra (Indra as ‘hard/strong Indra’)
• दुरिन्द्रः: कर्तृ
• Type: Noun (proper/epithet)
• Root: दुरिन्द्र (प्रातिपदिक; दुर्- + इन्द्र)

• मरुतः: the Maruts
• मरुतः: कर्तृ (सहकर्तृ/समुच्चित)
• Type: Noun
• Root: मरुत् (प्रातिपदिक)

• पाकस्थाम: firm/steadfast (lit. ‘standing in maturity/strength’)
• पाकस्थाम: कर्म (यम् इति विशेषणम्)
• Type: Adjective (epithet)
• Root: पाकस्था (प्रातिपदिक; पाक- + स्था ‘standing/abiding in ripeness/firmness’)

• कौरयाणः: praising/celebrating
• कौरयाणः: कर्तृ (दुरिन्द्रस्य विशेषणम्)
• Type: Participle
• Root: कौरय (कृदन्त-प्रातिपदिक; denominative from ‘कूर/कौर’ ‘praise/celebrate’)

• विश्वेषाम्: of all
• विश्वेषाम्: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)

• त्मना: by (his) own self / by his own power
• त्मना: करण (means/manner)
• Type: Noun (instrumental of manner)
• Root: त्मन् (प्रातिपदिक; ‘self, own person/power’)

• शोभिष्ठम्: most splendid
• शोभिष्ठम्: कर्म (यम् इति विशेषणम्)
• Type: Adjective (superlative)
• Root: शोभि (प्रातिपदिक) / शोभ् (धातु ‘to shine, be splendid’)

• उप: towards, near
• उप: उपसर्ग (गत्यर्थ/समीप्य)
• Type: Indeclinable
• Root: उप (उपसर्ग/अव्यय)

• इव: like, as
• इव: उपमान-निपात
• Type: Indeclinable
• Root: इव (निपात)

• दिवि: in heaven / in the sky
• दिवि: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: द्यौ/दिव् (प्रातिपदिक)

• धावमानम्: rushing, running
• धावमानम्: कर्म (यम् इति विशेषणम्)
• Type: Participle
• Root: धाव् (धातु ‘to run, rush’)