Mantra 14
Sukta 8.26
Devata: Aśvinau
Samhita Patha (Devanagari)
यो वामुरुव्यचस्तमं चिकेतति नृपाय्यम् । वर्तिरश्विना परि यातमस्मयू ॥
Samhita Patha (IAST)
यो वा॑मुरु॒व्यच॑स्तमं॒ चिके॑तति नृ॒पाय्य॑म् । व॒र्तिर॑श्विना॒ परि॑ यातमस्म॒यू ॥
Transliteration
yó vāṃ uruvyácas-tamaṃ cíkētati nṛ-pā́yyam | vártīr aśvinā pári yātam asmayū́ ||
Translation
మనుష్యుల కొరకు మీ—ఓ అశ్వినౌ—అత్యంత విస్తారంగా వ్యాపించే నృపాయ్య (రక్షక) ఆశ్రయాన్ని గ్రహించువాడిని, అతని చుట్టూ మీరు వర్తి (రక్షా-మార్గం)గా పరిభ్రమించండి; అతడు ఆకాంక్షలో మీవాడే.
Padapatha (Word Analysis)
यः । वा॒म् । उ॒रु॒व्यचः॑ऽतमम् । चिके॑तति । नृ॒ऽपाय्य॑म् । व॒र्तिः । अ॒श्वि॒ना॒ । परि॑ । या॒त॒म् । अ॒स्म॒यू इत्य॑स्म॒ऽयू ॥यः । वाम् । उरुव्यचःतमम् । चिकेतति । नृपाय्यम् । वर्तिः । अश्विना । परि । यातम् । अस्मयू इत्यस्मयू ॥yaḥ | vām | uruvyacaḥ-tamam | ciketati | nṛ-pāyyam | vartiḥ | aśvinā | pari | yātam | asmayū ity asma-yū
Word by Word
यःwho (he who)
यः:
कर्तृ (सम्बन्ध-कर्ता: ‘जो’)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वाम्you two (to/for you; of you)
वाम्:
सम्प्रदान/सम्बन्ध (you two; to/for you two / of you two)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
उरुव्यचस्तमम्the most wide-ranging (deed/quality)
उरुव्यचस्तमम्:
कर्म (चिकेतति इत्यस्य)
TypeAdjective
Rootउरु-व्यचस् (प्रातिपदिक; ‘wide-reaching, far-spreading’) + तमप्
चिकेततिperceives, understands
चिकेतति:
क्रिया
TypeVerb
Rootचित् (धातु) → परिपूर्ण/आवृत्त-रूप ‘चिकेत’ (Vedic perfect-stem) + ति
नृपाय्यम्the man-protecting (aid/act), worthy of a ruler
नृपाय्यम्:
कर्म (चिकेतति इत्यस्य; उरुव्यचस्तमम् इत्यस्य सह समन्वयः)
TypeAdjective (used substantively)
Rootनृ-पाय्य (प्रातिपदिक; ‘men-protecting / fit for a protector of men’)
वर्तिःtrack, course, path
वर्तिः:
कर्तृ/आधार (यातम् इत्यस्य; ‘मार्गः/वर्तिः’ as that around which they go)
TypeNoun
Rootवर्ति (स्त्रीलिङ्ग-प्रातिपदिक; ‘turn/track/course; path, way’)
अश्विनाO Aśvins
अश्विना:
सम्बोधन (addressed agents)
TypeNoun (proper) / Adjective
Rootअश्विन् (प्रातिपदिक; dual deity-name)
परिaround
परि:
क्रियाविशेषण (यातम्—‘around, all around’)
TypeIndeclinable
Rootपरि (उपसर्ग/अव्यय)
यातम्go, come, travel
यातम्:
क्रिया (सम्बोधितयोः अश्विनोः)
TypeVerb
Rootया (धातु) + त (लोट्)
अस्मयू(to) the one devoted to us / our friend
अस्मयू:
कर्म/सम्प्रदान (यातम्—‘to/for the one devoted to us’)
TypeAdjective (used substantively)
Rootअस्मयु (प्रातिपदिक; ‘friendly/attached to us; our well-wisher’)