Rig Veda 8.100.10: Mandala 8, Sukta 100, Mantra 10

Sukta 8.100

Rishi: Kāṇva tradition (uncertain at verse-level)

Devata: Vāc (Speech) as rāṣṭrī of the gods

Chandas: Triṣṭubh/Jagatī (probable; verification needed)

Samhita Patha (Devanagari)

यद्वाग्वदन्त्यविचेतनानि राष्ट्री देवानां निषसाद मन्द्रा । चतस्र ऊर्जं दुदुहे पयांसि क्व स्विदस्याः परमं जगाम ॥

Transliteration

yád vā́g vádanty avi-cétanāni rā́ṣṭrī devā́nāṃ ni-sasā́da mandrā́ | cátasra ūrjáṃ duduhé payā́ṃsi kvà svíd asyāḥ paramáṃ jagāma ||

Translation

వాక్కు అవిచేతన—అప్రత్యక్ష—విషయాలను పలికినప్పుడు, దేవుల రాష్ట్రీ (సమ్రాజ్ఞి) ఆనందమయంగా ఆసీనమవుతుంది. నాలుగు విధాల ఊర్జలు పోషణ-రసాలను, ఆనంద-ధారలను దోహిస్తాయి—కాని ఆమె పరమ ఆసనం ఎక్కడికి చేరింది?

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• यत्: when / that which
• यत्: Adhikaraṇa (काल-सम्बन्धः)
• Type: Indeclinable
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) / यत् (सम्बन्ध-अव्यय)

• वाक्: Speech (Vāc)
• वाक्: Kartā
• Type: Noun
• Root: वाच् (स्त्री. प्रातिपदिक)

• वदन्ति: they speak
• वदन्ति: Kriyā
• Type: Verb
• Root: √वद् (भाषणे)

• अविचेतनानि: uncomprehending / without discernment
• अविचेतनानि: Karma
• Type: Adjective
• Root: अविचेतन (a- + विचेतन; प्रातिपदिक)

• राष्ट्री: the Sovereign Lady (Rāṣṭrī)
• राष्ट्री: Kartā
• Type: Noun
• Root: राष्ट्री (स्त्री. प्रातिपदिक; ‘राज्ञी/राष्ट्रस्य अधिष्ठात्री’)

• देवानाम्: of the gods
• देवानाम्: Sambandha (षष्ठी-सम्बन्धः)
• Type: Noun
• Root: देव (पुं. प्रातिपदिक)

• निषसाद: sat down / took her seat
• निषसाद: Kriyā
• Type: Verb
• Root: नि-√सद् (उपवेशने/आसने)

• मन्द्रा: gladdening / sweet-toned
• मन्द्रा: Kartā (विशेषणत्वेन)
• Type: Adjective
• Root: मन्द्र (विशेषण-प्रातिपदिक)

• चतस्रः: four
• चतस्रः: Kartā
• Type: Adjective
• Root: चतुर् (संख्यावाचक-प्रातिपदिक)

• ऊर्जम्: nourishment / strength
• ऊर्जम्: Karma
• Type: Noun
• Root: ऊर्ज् (स्त्री. प्रातिपदिक; ‘बल/पोषण’)

• दुदुहे: milked out / drew forth
• दुदुहे: Kriyā
• Type: Verb
• Root: √दुह् (दोहने)

• पयांसि: milks / streams of milk
• पयांसि: Karma
• Type: Noun
• Root: पयस् (नपुं. प्रातिपदिक)

• क्व: where?
• क्व: Adhikaraṇa
• Type: Indeclinable
• Root: क्व (प्रश्न-अव्यय)

• स्वित्: indeed? / I wonder
• स्वित्: (particle)
• Type: Indeclinable
• Root: स्वित् (निपात)

• अस्याः: of her
• अस्याः: Sambandha (षष्ठी-सम्बन्धः)
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• परमम्: highest / farthest
• परमम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: परम (विशेषण-प्रातिपदिक)

• जगाम: went / reached
• जगाम: Kriyā
• Type: Verb
• Root: √गम् (गत्यर्थे)