Rig Veda 6.45.19 — Mandala 6, Sukta 45, Mantra 19

Sukta 6.45

Rishi: Bharadvāja (Bārhaspatya) tradition

Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

प्रत्नं रयीणां युजं सखायं कीरिचोदनम् । ब्रह्मवाहस्तमं हुवे ॥

Transliteration

pratnáṃ rayīṇā́ṃ yújaṃ sakhā́yaṃ kīrí-códanam | bráhma-vāhastamaṃ huve ||

Translation

నేను రయుల ప్రాచీన యుగ్మసఖుడిని, కీర్తిగీతాన్ని ముందుకు నడిపించే మిత్రుడిని, బ్రహ్మ-వాహనంలో అత్యంత సమర్థుడైన—ఇంద్రుని ఆహ్వానిస్తున్నాను.

Word by Word

• प्रत्नम्: ancient, primeval
• प्रत्नम्: कर्म (विशेषणरूपेण ‘सखायम्’ इति कर्मपदं विशेषयति)
• Type: Adjective
• Root: प्रत्न (प्रातिपदिक)

• रयीणाम्: of riches, of wealth
• रयीणाम्: सम्बन्ध (षष्ठी-सम्बन्धः: ‘of riches’)
• Type: Noun
• Root: रयि (प्रातिपदिक)

• युजम्: yoker, harnesser; ally
• युजम्: कर्म (हुवे इत्यस्य कर्म; ‘सखायम्’ इत्यस्य सहाप्पोजिशन)
• Type: Noun (agent-noun used appositionally)
• Root: युज् (प्रातिपदिक; ‘युज्’ = योक्‍ता/सहचरः)

• सखायम्: friend
• सखायम्: कर्म (हुवे—‘I invoke’ whom)
• Type: Noun
• Root: सखि (प्रातिपदिक)

• कीरिचोदनम्: impeller of praise (stirrer of song)
• कीरिचोदनम्: कर्म (विशेषणरूपेण ‘सखायम्/युजम्’ इति कर्मपदं विशेषयति)
• Type: Adjective (compound epithet)
• Root: कीरि-चोदन (समास; कीरि ‘स्तुति/कीर्ति’ + चोदन ‘प्रेरण’ < √चुद्)

• ब्रह्मवाहस्तमम्: best bearer of sacred speech (most hymn-bearing)
• ब्रह्मवाहस्तमम्: कर्म (विशेषणरूपेण ‘सखायम्’ इति कर्मपदं विशेषयति)
• Type: Adjective (superlative compound epithet)
• Root: ब्रह्म-वाहस्-तम (समास; ब्रह्म ‘प्रार्थना/स्तोत्र’ + वाहस् ‘वाहक’ < √वह् + तम (तमप्-प्रत्ययः))

• हुवे: I invoke, I call
• हुवे: क्रिया (कर्तृ—अहं; कर्म—पूर्वोक्तं देवतापदम्)
• Type: Verb
• Root: √हू (ह्वे) ‘आह्वाने’