Rig Veda 5.62.1 — Mandala 5, Sukta 62, Mantra 1

Sukta 5.62

Devata: Mitra-Varuṇa (dual); with Sūrya as cosmological locus

Samhita Patha (Devanagari)

ऋतेन ऋतमपिहितं ध्रुवं वां सूर्यस्य यत्र विमुचन्त्यश्वान् । दश शता सह तस्थुस्तदेकं देवानां श्रेष्ठं वपुषामपश्यम् ॥

Transliteration

ṛténa ṛtám ápi-hitaṃ dhrúváṃ vāṃ sū́ryasya yátra vi-mucánty áśvān | dáśa śatá sahá tasthús tád ékaṃ devā́nāṃ śréṣṭhaṃ vápūṣām ápaśyam ||

Translation

ఋతం (సత్య-నియమం) చేతనే ఋతం స్థాపితమై ఉంది—మీ ఇద్దరికీ అది ధ్రువంగా స్థిరంగా ఉంది—సూర్యుడు తన అశ్వాలను విముక్తం చేసే చోట. అక్కడ పది మరియు వంద కలిసి నిలిచివుంటాయి; దేవతల రూపాలలో ఆ ఏకమే పరమ-శ్రేష్ఠం—ఆ ఏకాన్ని నేను దర్శించాను: క్రమబద్ధమైన ప్రకాశపు పరమ సమన్వయం.

Word by Word

• ऋतेन: by/with ṛta (cosmic order, truth)
• ऋतेन: करण
• Type: Noun
• Root: ऋत (प्रातिपदिक) < √ऋ (गतौ/ऋ- ‘to go, to fit’; ‘cosmic order, truth’)

• ऋतम्: ṛta (the true/orderly thing)
• ऋतम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: ऋत (प्रातिपदिक)

• अपिहितम्: covered, concealed
• अपिहितम्: कर्म (विशेषणरूपेण)
• Type: Participle (Adjective) / Verbal
• Root: अपि-√धा (धातु √धा ‘to place’; उपसर्ग अपि) → ‘to cover, conceal’

• ध्रुवम्: fixed, firm, steadfast
• ध्रुवम्: कर्म (विशेषणरूपेण)
• Type: Adjective
• Root: ध्रुव (प्रातिपदिक) < √धृ (धारणे) ‘to hold, be firm’

• वाम्: of/for you two
• वाम्: सम्प्रदान (अर्थे ‘for you two’) / सम्बन्ध (अर्थे ‘of you two’)
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम) द्विवचन-रूप (युवाम्)

• सूर्यस्य: of the Sun
• सूर्यस्य: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: सूर्य (प्रातिपदिक)

• यत्र: where
• यत्र: अधिकरण
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय, य-प्रश्न/सम्बन्ध)

• विमुचन्ति: they release/let loose
• विमुचन्ति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: वि-√मुच् (धातु √मुच् ‘to release’; उपसर्ग वि)

• अश्वान्: horses
• अश्वान्: कर्म
• Type: Noun
• Root: अश्व (प्रातिपदिक)

• दश: ten
• दश: विशेषण (संख्या)
• Type: Numeral
• Root: दशन्/दश (संख्या-शब्द)

• शता: hundreds
• शता: कर्ता
• Type: Numeral (Noun)
• Root: शत (प्रातिपदिक; ‘hundred’)

• सह: together, along with
• सह: सहकारक/सहयोग
• Type: Indeclinable
• Root: सह (अव्यय)

• तस्थुः: they have stood / stood
• तस्थुः: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √स्था (तिष्ठति) ‘to stand’

• तत्: that
• तत्: विशेषण/सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम)

• एकम्: one (single)
• एकम्: विशेष्य-विशेषणभाव
• Type: Numeral (Adjective)
• Root: एक (प्रातिपदिक)

• देवानाम्: of the gods
• देवानाम्: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)

• श्रेष्ठम्: best, most excellent
• श्रेष्ठम्: कर्म (विशेषणरूपेण)
• Type: Adjective
• Root: श्रेष्ठ (प्रातिपदिक; superlative of √श्रि/श्रय? ‘excellent, best’)

• वपुषाम्: of forms/bodies/appearances
• वपुषाम्: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: वपुस् (प्रातिपदिक)

• अपश्यम्: I saw
• अपश्यम्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √पश् (दर्शने) ‘to see’