Rig Veda 5.29.15: Mandala 5, Sukta 29, Mantra 15

Sukta 5.29

Rishi: Atri (Ātreya)

Devata: Indra

Chandas: Trishtubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

इन्द्र ब्रह्म क्रियमाणा जुषस्व या ते शविष्ठ नव्या अकर्म । वस्त्रेव भद्रा सुकृता वसूयू रथं न धीरः स्वपा अतक्षम् ॥

Transliteration

índra bráhma kriyámāṇā juṣasva yā́ te śaviṣṭha návyā́ ákarmā | vástreva bhadrā́ súkṛtā vasūyú ratháṁ na dhīráḥ svápā atakṣam ||

Translation

హే ఇంద్రా! నిర్మించబడుతున్న ఈ బ్రహ్మం (స్తుతి)ను స్వీకరించు; హే అత్యంత శవిష్ఠా! నీకోసం మేము ఈ నూతన కర్మలను చేసాము. శుభమైనది, సుకృతమైనది, వసువును కోరేది—మంచి వస్త్రమువలె; అలాగే రథంవలె—ధీరులు, నిపుణులు దీనిని తీర్చిదిద్దారు.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• इन्द्र: O Indra
• इन्द्र: सम्बोधन (addressed deity)
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक) < √इन्द्/इद् (बल/वृष्टि-सम्बन्धे; व्युत्पत्तिः अनिश्चित)

• ब्रह्म: the sacred hymn / prayer
• ब्रह्म: कर्म (object of जुषस्व)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक) < √बृह् (वर्धने)

• क्रियमाणाः: being performed / being done (by us)
• क्रियमाणाः: कर्तृ-विशेषण (of implied ‘we/priests’ as doers/performers of rite) / भावे
• Type: Participle (Adjective)
• Root: √कृ (करणे) + शानच् (वर्तमान-कृदन्त, आत्मनेपदी) → क्रियमाण

• जुषस्व: take pleasure in / accept
• जुषस्व: क्रिया (मुख्य क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √जुष् (प्रीतौ/सेवने)

• या: which
• या: सम्बन्ध (relative pronoun linking to अकर्म) / कर्म-निर्देश
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• ते: for you / your
• ते: सम्बन्ध (possessor/beneficiary)
• Type: Pronoun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• शविष्ठ: O most mighty
• शविष्ठ: सम्बोधन-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: शविष्ठ (प्रातिपदिक) < शवस् (बलम्) + इष्ठन् (superlative)

• नव्या: new / fresh
• नव्या: कर्म-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: नव्य (प्रातिपदिक) < नव (नूतन) + य

• अकर्म: I have made / I made
• अकर्म: क्रिया (relative clause: ‘I made’)
• Type: Verb
• Root: √कृ (करणे) + लुङ् (aorist) 1st sg parasmaipada → अकरम्

• वस्त्रेव: like a garment
• वस्त्रेव: उपमान (simile marker)
• Type: Noun + Indeclinable
• Root: वस्त्र (प्रातिपदिक) + इव (उपमा-अव्यय)

• भद्रा: auspicious / good
• भद्रा: कर्तृ/वस्तु-विशेषण (of the crafted hymn/work)
• Type: Adjective
• Root: भद्र (प्रातिपदिक)

• सुकृता: well-fashioned / well-made
• सुकृता: विशेषण
• Type: Participle (Adjective)
• Root: सु- + √कृ (करणे) + क्त (past passive participle) → सुकृत

• वसूयू: wealth-seeking
• वसूयू: प्रयोजन/इच्छा-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: वसूयु (प्रातिपदिक) < वसु (धनम्) + यु (desiderative/possessive suffix)

• रथम्: a chariot
• रथम्: कर्म (object of अतक्षम्)
• Type: Noun
• Root: रथ (प्रातिपदिक)

• न: as / like
• न: उपमान-सूचक
• Type: Indeclinable
• Root: न (उपमा-अव्यय)

• धीः: (my) inspired thought
• धीः: कर्तृ (subject of अतक्षम्, metaphorically ‘my insight’)
• Type: Noun
• Root: धी (प्रातिपदिक; ‘thought, insight’)

• स्वपाः: a skilled craftsman
• स्वपाः: कर्तृ-विशेषण (agent as ‘skilled’)
• Type: Noun/Adjective
• Root: स्वपस् (प्रातिपदिक) < सु- + अपस्/पस् (‘work’) → ‘skilled worker’

• अतक्षम्: I fashioned / I hewed
• अतक्षम्: क्रिया (main in second hemistich)
• Type: Verb
• Root: √तक्ष् (तक्षणे ‘to fashion, carve’)