Rig Veda 4.7.1: Mandala 4, Sukta 7, Mantra 1

Sukta 4.7

Rishi: Vāmadeva Gautama (traditional for RV 4.7)

Devata: Agni

Chandas: Triṣṭubh (probable; verify in critical edition)

Samhita Patha (Devanagari)

अयमिह प्रथमो धायि धातृभिर्होता यजिष्ठो अध्वरेष्वीड्यः । यमप्नवानो भृगवो विरुरुचुर्वनेषु चित्रं विभ्वं विशेविशे ॥

Transliteration

ayám ihá prathamó dhā́yi dhātṛ́bhir hótā yájiṣṭho adhvaréṣv ī́ḍyaḥ | yám apnávāno bhṛ́gavo vi-rurucúr váneṣu citráṃ vi-bhvám viśé-viśe ||

Translation

ఈ (అగ్ని) ఇక్కడ మొదటగా ధాత్రులు (వ్యవస్థాపకులు) స్థాపించారు—హోతా, యజ్ఞాలలో అత్యంత యజనీయుడు, అధ్వరాలలో స్తుత్యుడు. అతనిని పొందిన భృగువులు అడవుల్లో అతనిని ప్రకాశింపజేశారు—విచిత్రమైన, విస్తారమైన, కులం కులంగా (విశే-విశే) వ్యాపించే మహాశక్తిగా.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• अयम्: this (one)
• अयम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• इह: here
• इह: अधिकरण
• Type: Indeclinable
• Root: इह (अव्यय)

• प्रथमः: first
• प्रथमः: कर्तृ (अयम् इति विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: प्रथम (प्रातिपदिक)

• धायि: was established/was set
• धायि: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: धा (धातु)

• धातृभिः: by the establishers/ordainers
• धातृभिः: करण
• Type: Noun
• Root: धातृ (कृदन्त-प्रातिपदिक; √धा ‘स्थापने/धारणे’ + तृ)

• होता: the Hotṛ-priest (invoker)
• होता: कर्तृ (अयम् इत्यस्य समनाधिकरणम्)
• Type: Noun
• Root: होतृ (कृदन्त-प्रातिपदिक; √हु ‘यज्ञे’ + तृ)

• यजिष्ठः: most worshipful / best at sacrifice
• यजिष्ठः: कर्तृ (होता इति विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: यजिष्ठ (प्रातिपदिक; यज्-तमे/इष्ठ-प्रत्ययः)

• अध्वरेषु: in the rites/sacrifices
• अध्वरेषु: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: अध्वर (प्रातिपदिक)

• ईड्यः: praiseworthy / to be invoked
• ईड्यः: कर्तृ (होता इति विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: ईड्य (कृदन्त-प्रातिपदिक; √ईड्/ईळ् ‘स्तुतौ’ + य)

• यम्: whom
• यम्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अप्नवानः: possessing gain/attainment; successful
• अप्नवानः: कर्तृ
• Type: Adjective/Participle
• Root: अप्नवत् (प्रातिपदिक; अप्न ‘धन/कार्य-सम्पत्ति’ + वत्) अथवा √आप् ‘प्रापणे’ से भाव

• भृगवः: the Bhṛgus (a seer-clan)
• भृगवः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: भृगु (प्रातिपदिक)

• विरुरुचुः: shone forth / made (him) shine
• विरुरुचुः: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √रुच् (दीप्तौ) with preverb वि-

• वनेषु: in the woods/forests
• वनेषु: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: वन (प्रातिपदिक)

• च: and
• च: समुच्चय
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)

• चित्रम्: bright, wondrous
• चित्रम्: कर्म (यम् इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: चित्र (प्रातिपदिक)

• विभ्वम्: all-pervading, mighty
• विभ्वम्: कर्म (यम् इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: विभ्व (प्रातिपदिक)

• विशे-विशे: in each clan/settlement
• विशे-विशे: अधिकरण
• Type: Noun (reduplicated distributive)
• Root: विश् (प्रातिपदिक)