Rig Veda 4.54.5: Mandala 4, Sukta 54, Mantra 5

Sukta 4.54

Rishi: Vāmadeva Gautama (traditional)

Devata: Savitṛ (with Indra as associated power)

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

इन्द्रज्येष्ठान्बृहद्भ्यः पर्वतेभ्यः क्षयाँ एभ्यः सुवसि पस्त्यावतः । यथायथा पतयन्तो वियेमिर एवैव तस्थुः सवितः सवाय ते ॥

Transliteration

indra-jyeṣṭhān bṛhad-bhyaḥ parvatebhyaḥ kṣayān ebhyaḥ suvasi pastyā-vataḥ | yathā-yathā patayanto vi-yemire evaiva tasthuḥ savitaḥ savāya te ||

Translation

ఇంద్రుడు అగ్రగణ్యుడైన ఆ మహా పర్వతశిఖరాల నుండి, వీరి కోసం నీవు నివాసస్థానాలను ప్రేరేపిస్తావు—స్థిర సమృద్ధితో నిండినవిగా. అలాగే రెక్కలున్నవారు ఎగిరి విస్తరించినట్లు, ఓ సవితః, నీ ప్రేరణ ప్రకారమే వారు తమ తమ స్థానాల్లో స్థిరపడతారు.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• इन्द्रज्येष्ठान्: Indra-as-chief / having Indra as the foremost (ones)
• इन्द्रज्येष्ठान्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: इन्द्र-ज्येष्ठ (प्रातिपदिक; समास)

• बृहद्भ्यः: from the great (ones)
• बृहद्भ्यः: अपादान
• Type: Adjective
• Root: बृहन्त् (प्रातिपदिक)

• पर्वतेभ्यः: from the mountains
• पर्वतेभ्यः: अपादान
• Type: Noun
• Root: पर्वत (प्रातिपदिक)

• क्षयान्: abodes, dwellings
• क्षयान्: कर्म
• Type: Noun
• Root: क्षय (प्रातिपदिक)

• एभ्यः: from these
• एभ्यः: अपादान
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• सुवसि: I dwell well / I abide prosperously
• सुवसि: कर्तृ
• Type: Verb
• Root: सु-√वस् (धातु: वस् ‘to dwell/abide’; उपसर्ग ‘सु’)

• पस्त्यावतः: (those) possessing homesteads
• पस्त्यावतः: कर्म
• Type: Adjective
• Root: पस्त्यावत् (प्रातिपदिक; ‘having a homestead/dwelling’)

• यथा: as, in whatever manner
• यथा: अधिकारण (रीति/प्रकार)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)

• यथा: just as
• यथा: अधिकारण (रीति/प्रकार)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)

• पतयन्तः: flying, speeding
• पतयन्तः: कर्तृ
• Type: Participle
• Root: √पत् (धातु ‘to fly/fall’) → पतयन्त् (वर्तमान कृदन्त/प्रत्यय -यन्त्)

• वियेमिः: they went apart / they dispersed
• वियेमिः: कर्तृ
• Type: Verb
• Root: वि-√या (धातु ‘to go, move’; उपसर्ग ‘वि’)

• एव: just, indeed
• एव: (निपात; बल/निश्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)

• एव: even so
• एव: (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)

• तस्थुः: they stood / they remained
• तस्थुः: कर्तृ
• Type: Verb
• Root: √स्था (धातु ‘to stand’)

• सवितः: O Savitṛ
• सवितः: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: सवितृ (प्रातिपदिक)

• सवाय: for the impelling / for the stimulation
• सवाय: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: सव (प्रातिपदिक)

• ते: of you, your
• ते: सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)