Rig Veda 3.61.1: Mandala 3, Sukta 61, Mantra 1

Sukta 3.61

Rishi: Viśvāmitra Gāthina (traditional for RV 3.61, an Uṣas hymn in the Viśvāmitra corpus)

Devata: Uṣas (Dawn)

Chandas: Triṣṭubh (likely for RV 3.61)

Samhita Patha (Devanagari)

उषो वाजेन वाजिनि प्रचेताः स्तोमं जुषस्व गृणतो मघोनि । पुराणी देवि युवतिः पुरंधिरनु व्रतं चरसि विश्ववारे ॥

Transliteration

uṣó vājéna vājini prá-cetāḥ stómam juṣasva gṛṇató maghoni | purāṇī́ devi yuvatíḥ puraṃdhír ánu vratáṃ carasi viśva-vāre ||

Translation

ఓ ఉషా! వాజముతో—ఓ వాజినీ, విశాల-చేతనగలదానా (ప్రచేతాః)—గాయకుని స్తోత్రాన్ని స్వీకరించుము, ఓ మఘోని (ధనదాత్రీ). ప్రాచీనమైనా నిత్య-యౌవనమయిన దేవీ, ‘పురంధి’ (వివేక-సంపన్నా), ‘విశ్వవారే’ (సర్వకామ్యా)—నీవు వ్రతం (నియమం/ఋత-మార్గం) ప్రకారం సంచరిస్తూ, లోకానికి వరాలను తెస్తావు।

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• उषः: Dawn (Uṣas)
• उषः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: उषस्- (प्रातिपदिक) < √वस्/उष् (प्रभाते दीप्तौ) (निघण्टु/वैदिक)

• वाजेन: with strength/prize (vāja)
• वाजेन: करण
• Type: Noun
• Root: वाज- (प्रातिपदिक)

• वाजिनि: O prize-winning/strong one
• वाजिनि: सम्बोधन
• Type: Noun (vocative epithet)
• Root: वाजिनी- (प्रातिपदिक)

• प्रचेताः: foreknowing, wise
• प्रचेताः: कर्तृ (उषः-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्र-चेतस्- (प्रातिपदिक)

• स्तोमम्: hymn of praise
• स्तोमम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: स्तोम- (प्रातिपदिक)

• जुषस्व: enjoy/accept
• जुषस्व: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √जुष् (सेवने/प्रीतौ)

• गृणतः: of the singer/praiser
• गृणतः: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Participle
• Root: √गॄ/गृण् (स्तुतौ) → गृणत् (वर्तमान कृदन्त)

• मघोनि: O bountiful one
• मघोनि: सम्बोधन
• Type: Noun/Adjective (vocative epithet)
• Root: मघोनी- (प्रातिपदिक; उषसः विशेषण)

• पुराणी: ancient
• पुराणी: कर्तृ (देवी-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पुराणी- (प्रातिपदिक)

• देवि: O goddess
• देवि: सम्बोधन
• Type: Noun (vocative)
• Root: देवी- (प्रातिपदिक)

• युवतिः: young woman, youthful
• युवतिः: कर्तृ (देवी-विशेषण)
• Type: Noun/Adjective
• Root: युवति- (प्रातिपदिक)

• पुरंधिः: bountiful, bestowing abundance
• पुरंधिः: कर्तृ (देवी-विशेषण)
• Type: Noun/Adjective
• Root: पुरंधि- (प्रातिपदिक)

• अनु: along, according to
• अनु: उपपद (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: अनु (उपसर्ग/अव्यय)

• व्रतम्: ordinance, fixed law
• व्रतम्: कर्म (अनु + चर्)
• Type: Noun
• Root: व्रत- (प्रातिपदिक)

• च: and
• च: समुच्चय
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)

• चरसि: you move/you follow
• चरसि: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √चर् (गत्यर्थे/आचरणे)

• विश्ववारे: O all-bounteous / of all desirable gifts
• विश्ववारे: सम्बोधन
• Type: Adjective (vocative epithet)
• Root: विश्व-वार- (प्रातिपदिक; बहुव्रीहि/कर्मधारय: ‘whose gifts are all/varied’)