Rig Veda 3.51.1: Mandala 3, Sukta 51, Mantra 1

Sukta 3.51

Rishi: Viśvāmitra Gāthina (hymn-level attribution assumed for Mandala 3)

Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

चर्षणीधृतं मघवानमुक्थ्यमिन्द्रं गिरो बृहतीरभ्यनूषत । वावृधानं पुरुहूतं सुवृक्तिभिरमर्त्यं जरमाणं दिवेदिवे ॥

Transliteration

carṣaṇīdhṛ́taṃ maghavā́nam ukthyàm índraṃ gíro bṛhatī́r abhyànūṣata | vāvṛdhānám puruhūtáṃ suvṛ́ktibhir ámartyaṃ jarámāṇaṃ divédive ||

Translation

ప్రజలచే ఆధారింపబడిన, ఉక్థ్యుడైన (స్తుతికి యోగ్యుడైన) ఉదార ఇంద్రుని వైపు మహత్తర గిరః (స్తోత్రాలు) ప్రతిధ్వనించాయి. సువృక్తులతో—నిత్యం వర్ధమానుడు, పురుహూతుడు (బహువార ఆహ్వానితుడు), అమర్త్యుడు—అతనిని దివెదివే, జరారహిత స్థిరశక్తిగా మేము స్తుతిస్తాము.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• चर्षणीधृतम्: the supporter of the peoples (men)
• चर्षणीधृतम्: कर्म (स्तुत्य-देवता ‘इन्द्रम्’ का विशेषण)
• Type: Adjective (epithet)
• Root: चर्षणी-धृत (प्रातिपदिक; धृत < √धृ ‘धारणे’)

• मघवानम्: the bountiful one
• मघवानम्: कर्म (इन्द्रम् का विशेषण)
• Type: Noun/Adjective (epithet)
• Root: मघवन् (प्रातिपदिक)

• उक्थ्यम्: worthy of hymns / to be praised with recitation
• उक्थ्यम्: कर्म (इन्द्रम् का विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उक्थ्य (प्रातिपदिक; उक्थ ‘स्तुति’ से)

• इन्द्रम्: Indra
• इन्द्रम्: कर्म (अनूषत् का)
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• गिरः: songs, hymns
• गिरः: कर्तृ (अनूषत् का)
• Type: Noun
• Root: गिर् (प्रातिपदिक)

• बृहतीः: lofty, great
• बृहतीः: कर्तृ (गिरः का विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: बृहती (प्रातिपदिक)

• अभि: towards, unto
• अभि: (उपसर्ग) क्रियाविशेषण—‘की ओर/पर’
• Type: Indeclinable (preverb/preposition)
• Root: अभि

• अनूषत: they praised / they sang
• अनूषत: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √वच्/√उष्? (वैदिक: अनूष् ‘स्तुतौ’), धातु: √नूष्/√उष् (स्तुतौ)

• वावृधानम्: ever-growing, strengthened
• वावृधानम्: कर्म (इन्द्रम् का विशेषण)
• Type: Participle (adjectival)
• Root: वावृधान (कृदन्त; √वृध् ‘वर्धने’)

• पुरुहूतम्: much-invoked
• पुरुहूतम्: कर्म (इन्द्रम् का विशेषण)
• Type: Adjective (epithet)
• Root: पुरुहूत (प्रातिपदिक; पुरु + हूत < √ह्वे/√हू ‘आह्वाने’)

• सुवृक्तिभिः: with well-fashioned hymns
• सुवृक्तिभिः: करण (अनूषत्—‘किससे?’)
• Type: Noun
• Root: सुवृक्ति (प्रातिपदिक; सु + वृक्ति ‘स्तुति/रचना’)

• अमर्त्यम्: immortal
• अमर्त्यम्: कर्म (इन्द्रम् का विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अमर्त्य (प्रातिपदिक; अ- + मर्त्य)

• जरमाणम्: ageing/long-enduring (venerable)
• जरमाणम्: कर्म (इन्द्रम् का विशेषण)
• Type: Participle (adjectival)
• Root: जरमाण (कृदन्त; √जॄ/√जर् ‘क्षये/जीर्णे’—वैदिक प्रयोग: ‘वृद्ध/प्रौढ’ अथवा ‘स्तुत’ संदर्भ में)

• दिवे-दिवे: day by day
• दिवे-दिवे: अधिकरण (काल—‘कब?’)
• Type: Noun (reduplicated phrase)
• Root: दिव्/द्यौ (प्रातिपदिक: दिवस/दिव)