Rig Veda 3.26.9: Mandala 3, Sukta 26, Mantra 9

Sukta 3.26

Rishi: Viśvāmitra Gāthina

Devata: Agni / the inspired source of Vāc (the verse speaks of an originating ‘father of utterances’; contextually within Agni hymn)

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

शतधारमुत्समक्षीयमाणं विपश्चितं पितरं वक्त्वानाम् । मेळिं मदन्तं पित्रोरुपस्थे तं रोदसी पिपृतं सत्यवाचम् ॥

Transliteration

śatádhāram útsam akṣī́yamāṇaṁ vipaścítaṁ pitáraṁ vaktvā́nām | meḷíṁ mádantaṁ pitrór upásthe táṁ rodasī́ pipṛtaṁ satyavā́cam ||

Translation

శతధారలుగా ప్రవహించే, అక్షయమైన ఉత్సం—వాక్యాల పిత, విపశ్చితుడు—అతనినే (నేను వందిస్తున్నాను). పితృవిశాల ఉపస్థంలో ఆనందించే ‘మేళి’ని, సత్యవాక్కు గల అతనిని, రెండు రోదసీ (ద్యావా-పృథివీ) పోషించి పరిపూర్ణం చేస్తాయి.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• शतधारम्: hundred-streamed
• शतधारम्: Karma (विशेष्य-विशेषण; ‘उत्सम्’ इति)
• Type: Adjective
• Root: शत-धार (प्रातिपदिक; शत ‘hundred’ + धारा ‘stream’)

• उत्सम्: spring; fountain
• उत्सम्: Karma
• Type: Noun
• Root: उत्स (प्रातिपदिक)

• अक्षीयमाणम्: not wasting; un-diminishing
• अक्षीयमाणम्: Karma (विशेषण; ‘उत्सम्’ इति)
• Type: Participle (Adjective)
• Root: √क्षि (क्षीयते ‘to waste/decay’) + शानच् (माण)

• विपश्चितम्: wise; discerning
• विपश्चितम्: Karma (विशेषण; ‘पितरम्’ इति)
• Type: Adjective
• Root: वि-पश्चित् (प्रातिपदिक; ‘far-seeing, wise’)

• पितरम्: father
• पितरम्: Karma
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)

• वक्त्वानाम्: of the utterers; of those who speak
• वक्त्वानाम्: सम्बन्ध (Genitive: ‘of the speakers/utterers’)
• Type: Verbal noun / participial stem
• Root: √वच् (to speak) + क्त्वान् (परिप्रयोगः; क्त्वा-सम्बद्धः) → वक्त्वान्

• मेळिम्: the ram (meḷi)
• मेळिम्: Karma
• Type: Noun
• Root: मेळि (प्रातिपदिक; वैदिकः—‘ram/animal; one that meets/joins’ इत्यर्थे)

• मदन्तम्: rejoicing; intoxicated
• मदन्तम्: Karma (विशेषण; ‘मेळिम्’ इति)
• Type: Participle (Adjective)
• Root: √मद् (to be exhilarated) + शतृ (न्त) → मदन्त्

• पित्रोः: of the two parents
• पित्रोः: सम्बन्ध (Genitive: ‘of the two parents’)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)

• उपस्थे: in the lap; in the bosom
• उपस्थे: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: उपस्थ (प्रातिपदिक)

• तम्: him
• तम्: Karma
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• रोदसी: Heaven and Earth (the two worlds)
• रोदसी: Kartā
• Type: Noun (dual collective)
• Root: रोदसी (द्विवचन-प्रातिपदिक; ‘heaven-and-earth’)

• पिपृतम्: filled; satisfied
• पिपृतम्: Karma (विशेषण; ‘तम्’ इति)
• Type: Participle
• Root: √पॄ/पृ (to fill, satisfy) + क्त (past passive participle) → पिपृत

• सत्यवाचम्: truth-speaking
• सत्यवाचम्: Karma (विशेषण; ‘तम्’ इति)
• Type: Adjective
• Root: सत्य-वाच् (प्रातिपदिक; ‘truth-speaking’)