Rig Veda 3.15.5: Mandala 3, Sukta 15, Mantra 5

Sukta 3.15

Rishi: Viśvāmitra Gāthina (family attribution)

Devata: Agni (as mediator to the gods; also unifier of the two worlds)

Chandas: Trishtubh (probable; confirm in edition)

Samhita Patha (Devanagari)

अच्छिद्रा शर्म जरितः पुरूणि देवाँ अच्छा दीद्यानः सुमेधाः । रथो न सस्निरभि वक्षि वाजमग्ने त्वं रोदसी नः सुमेके ॥

Transliteration

ácchidrā śárma jaritar purū́ṇi devā́m̐ ácchā dī́dyānaḥ su-medhā́ḥ | rátho ná sasnír abhí vakṣi vā́jam agne tváṃ rodasī naḥ su-méke ||

Translation

ఓ స్తోతా, అఖండమైన ఆశ్రయాలు అనేకం; సుమేధతో దీప్తిమంతుడై దేవుల వైపు సాగు. పథంలో పరుగెత్తే రథంలా మమ్మల్ని బలసంపూర్ణతకు మోసుకుపో; అగ్నీ, నీవు మా కొరకు రెండు లోకాలను శుభ ఏకత్వంలో నిలుపుతావు.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• अच्छिद्राः: unbroken, flawless
• अच्छिद्राः: विशेषण (देवानाम्) / कर्तृ-सम्बन्धी
• Type: Adjective
• Root: अ-छिद्र (प्रातिपदिक; छिद्र < √छिद्) अथवा छिद्र-रहित

• शर्म: protection, shelter
• शर्म: कर्म
• Type: Noun
• Root: शर्मन् (प्रातिपदिक)

• जरितः: O singer/praiser
• जरितः: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: जरितृ (प्रातिपदिक; √गॄ/√गृ ‘स्तु’ से ‘स्तुतार’)

• पुरूणि: many, abundant
• पुरूणि: विशेषण (शर्मणि) / कर्म
• Type: Adjective
• Root: पुरु (प्रातिपदिक)

• देवान्: the gods
• देवान्: कर्म (अच्छा-गमनस्य लक्ष्यः)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)

• अच्छा: towards
• अच्छा: क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: अच्छा (अव्यय)

• दीद्यानः: shining, blazing
• दीद्यानः: कर्तृ (त्वम्/अग्नेः विशेषणम्)
• Type: Participle
• Root: √दीद्/√दीप् (दीप्तौ) — वर्तमान कृदन्त

• सुमेधाः: of good wisdom, wise
• सुमेधाः: कर्तृ (त्वम्/अग्नेः विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: सु-मेधा (प्रातिपदिक)

• रथः: a chariot
• रथः: उपमान (न-उपमा)
• Type: Noun
• Root: रथ (प्रातिपदिक)

• न: like, as
• न: क्रियाविशेषण/सम्बन्धसूचक
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)

• सस्निः: swift (one), speeding
• सस्निः: उपमान-विशेषण (रथः … सस्निः)
• Type: Noun/Adjective
• Root: सस्नि (प्रातिपदिक; ‘वेगवान्/शीघ्रगामी’ इत्यर्थे वैदिक)

• अभि: towards, unto
• अभि: क्रियाविशेषण (वक्षि इत्यस्य)
• Type: Indeclinable
• Root: अभि (अव्यय/उपसर्ग)

• वक्षि: convey/bring (hither)
• वक्षि: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √वह् (वहने) — वैदिक रूप ‘वक्षि’

• वाजम्: prize, strength, victory, nourishment
• वाजम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: वाज (प्रातिपदिक)

• अग्ने: O Agni
• अग्ने: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• त्वम्: you
• त्वम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• रोदसी: the two worlds (heaven and earth)
• रोदसी: कर्म (वक्षि/वह्-क्रियायाः)
• Type: Noun
• Root: रोदसी (द्विवचन-प्रातिपदिक; द्यावा-पृथिव्यौ)

• नः: for us, to us
• नः: सम्प्रदान/सम्बन्ध (for us/our)
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम)

• सुमेके: O well-kind/beneficent one
• सुमेके: सम्बोधन (अग्नेः विशेषणम्)
• Type: Adjective (vocative epithet)
• Root: सु-मेका/मेके (प्रातिपदिक; वैदिक ‘मेका’ = कृपा/अनुग्रह/सुख-दान इत्यर्थे, ‘सुमेक’ = शुभ-उपकारक)