Rig Veda 10.8.5: Mandala 10, Sukta 8, Mantra 5

Sukta 10.8

Rishi: Dīrghatamas (traditional attribution for RV 10.8 in many Anukramaṇī traditions; verse itself focuses on Agni’s universal functions)

Devata: Agni (identified through Jātavedas, dūta, havya-vāhana imagery; Varuṇa appears as a functional epithet assumed by Agni)

Chandas: Triṣṭubh (11-syllable pādas; typical of RV 10.8 narrative/reflective hymns)

Samhita Patha (Devanagari)

भुवश्चक्षुर्मह ऋतस्य गोपा भुवो वरुणो यदृताय वेषि । भुवो अपां नपाज्जातवेदो भुवो दूतो यस्य हव्यं जुजोषः ॥

Transliteration

bhuvaś cákṣur mahá ṛtásya gopā́ bhuvo váruṇo yád ṛtā́ya véṣi | bhuvo apā́m napāj jāta-vedō bhuvo dūtó yásya havyáṃ jujóṣaḥ ||

Translation

నీవు విశాల జగత్తు యొక్క కన్నుగా అవుతావు, ఋత యొక్క మహా రక్షకుడవు; ఋత నియమంలో నిన్ను నీవే ఆవరించి ఆచ్ఛాదించుకున్నప్పుడు నీవు వరుణుడవు. హే జాతవేదసు! నీవు అపాం నపాత్ అవుతావు; తన హవ్యాన్ని ఆనందంగా స్వీకరించే దూతవు అవుతావు.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• भुवः: in the world; the realm (earth/space)
• भुवः: अधिकारण (लोक/क्षेत्र-निर्देश) / (सम्बन्ध-निर्देश)
• Type: Noun
• Root: भुवस्- (प्रातिपदिक; ‘भुवन/लोक’)

• चक्षुः: eye
• चक्षुः: कर्तृ-सम्बन्ध (उपमा/विशेष्य: ‘eye’ as predicate)
• Type: Noun
• Root: चक्षुस्- (प्रातिपदिक)

• महत्: great
• महत्: विशेषण (चक्षुः का)
• Type: Adjective
• Root: महत्- (प्रातिपदिक)

• ऋतस्य: of ṛta (cosmic order/truth)
• ऋतस्य: सम्बन्ध (गोपा का: ‘of ṛta’)
• Type: Noun
• Root: ऋत- (प्रातिपदिक)

• गोपा: guardian, protector
• गोपा: कर्ता (स्तुत्य देवता)
• Type: Noun
• Root: गोपा- (प्रातिपदिक; गो+पा ‘रक्षक’)

• भुवः: in the world; of the world
• भुवः: अधिकारण / सम्बन्ध-निर्देश
• Type: Noun
• Root: भुवस्-

• वरुणः: Varuṇa
• वरुणः: कर्ता (देवता)
• Type: Noun
• Root: वरुण- (प्रातिपदिक)

• यत्: what; that which
• यत्: कर्म (वेषि का: ‘what/that which’)
• Type: Pronoun
• Root: यद्- (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• ऋताय: for ṛta; for the cosmic order
• ऋताय: सम्प्रदान (उद्देश्य/हित: ‘for ṛta’)
• Type: Noun
• Root: ऋत-

• वेषि: you pursue/serve; you strive (for)
• वेषि: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √वेष् (वेष्/विष्) ‘सेव्/वेष्ट्/आवरण/अनुगमन’ (वेदिक प्रयोग: ‘सेवते/अनुगच्छति’)

• भुवः: in the world; of the world
• भुवः: अधिकारण / सम्बन्ध-निर्देश
• Type: Noun
• Root: भुवस्-

• अपाम्: of the waters
• अपाम्: सम्बन्ध (नपात् का: ‘of the waters’)
• Type: Noun
• Root: अप्- (प्रातिपदिक)

• नपात्: offspring/son (epithet: ‘Son of the Waters’)
• नपात्: कर्ता (देवता-विशेषण)
• Type: Noun
• Root: नपात्- (प्रातिपदिक)

• जातवेदः: Jātavedas (Agni, ‘knower of all births’)
• जातवेदः: कर्ता/सम्बोधन (अग्नि)
• Type: Noun
• Root: जातवेदस्- (प्रातिपदिक)

• भुवः: in the world; of the world
• भुवः: अधिकारण / सम्बन्ध-निर्देश
• Type: Noun
• Root: भुवस्-

• दूतः: messenger
• दूतः: कर्ता (अग्नि as messenger)
• Type: Noun
• Root: दूत- (प्रातिपदिक)

• यस्य: whose
• यस्य: सम्बन्ध (हव्यं का: ‘whose’)
• Type: Pronoun
• Root: यद्- (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• हव्यम्: oblation; offering
• हव्यम्: कर्म (जुजोषः का: ‘the oblation’)
• Type: Noun
• Root: हव्य- (प्रातिपदिक; √हु ‘to offer’)

• जुजोषः: has accepted; is pleased with
• जुजोषः: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √जुष् ‘to enjoy/accept/favor’ (वेदिक: ‘स्वीकरोति’)