Rig Veda 10.76.2 — Mandala 10, Sukta 76, Mantra 2

Sukta 10.76

Rishi: As per Anukramaṇī for RV 10.76; exact rishi not supplied in input

Devata: Indra (implicit through Soma-pressing for Indra); Soma/pressing act also central

Chandas: Trishtubh

Samhita Patha (Devanagari)

तदु श्रेष्ठं सवनं सुनोतनात्यो न हस्तयतो अद्रिः सोतरि । विदद्ध्यर्यो अभिभूति पौंस्यं महो राये चित्तरुते यदर्वतः ॥

Transliteration

tád u śréṣṭhaṃ sávanaṃ sunotanā́tyo na hástayato ádriḥ sótari | vidád dhy àryó abhíbhūti paúṃsyaṃ mahó rāyé cit tarute yád árvataḥ ||

Translation

ఆ పరమ శ్రేష్ఠమైన సవనాన్ని (సోమ నిష్పీడనాన్ని) పిండండి; చేతిలో పట్టిన అశ్వంలా, ఓ సోతృ (పిండేవాడా), అద్రి (సోమశిల) దానిని ముందుకు ప్రవహింపజేయుగాక. ఎందుకంటే ఆర్యుడు (శ్రేష్ఠుడు) జయకరమైన పౌంస్యాన్ని (పౌరుషాన్ని) పొందుతాడు; ప్రేరణ/యోగం (యద్-అర్వతః) సరిగా జోడించబడినప్పుడు, అతడు మహా ధనసంపదనూ దాటిపోతాడు—అలాగే మా సవనం, కేవల స్వామ్యాన్ని మించి పరమ బలాన్ని విడుదల చేయుగాక.

Word by Word

• तत्: that
• तत्: Karma
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• उ: indeed, just
• उ: —
• Type: Indeclinable
• Root: उ (निपात)

• श्रेष्ठम्: best, most excellent
• श्रेष्ठम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: श्रेष्ठ (प्रातिपदिक; श्रेयस्/श्रेष्ठ-)

• सवनम्: pressing (of Soma), Soma-press
• सवनम्: Karma
• Type: Noun
• Root: सवन (प्रातिपदिक)

• सुनोतन: press (you all)
• सुनोतन: —
• Type: Verb
• Root: सु (धातु) + लोट्

• अत्यः: a steed, horse
• अत्यः: Kartā
• Type: Noun
• Root: अत्य (प्रातिपदिक)

• न: like, as
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न (उपमा-निपात)

• हस्तयतः: of the one holding/handling (with the hand)
• हस्तयतः: —
• Type: Adjective
• Root: हस्तय (प्रातिपदिक; ‘हस्त’ + यत्-प्रत्यय/यत्-भाव)

• अद्रिः: the pressing-stone
• अद्रिः: Kartā
• Type: Noun
• Root: अद्रि (प्रातिपदिक)

• सोतारि: in/at the Soma-presser
• सोतारि: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: सोतरि (प्रातिपदिक; ‘सोता’ + अरि/इ-प्रत्यय; ‘presser’)

• विदत्: know, find out
• विदत्: —
• Type: Verb
• Root: विद् (धातु) + लोट्

• हि: for, indeed
• हि: —
• Type: Indeclinable
• Root: हि (निपात)

• अर्यः: the noble (Arya), patron
• अर्यः: Kartā
• Type: Noun
• Root: अर्य (प्रातिपदिक)

• अभिभूतिम्: overpowering might, victory
• अभिभूतिम्: Karma
• Type: Noun
• Root: अभिभूति (प्रातिपदिक)

• पौंस्यम्: manly power, prowess
• पौंस्यम्: Karma
• Type: Noun
• Root: पौंस्य (प्रातिपदिक)

• महः: great
• महः: Karma
• Type: Adjective
• Root: महत्/मह (प्रातिपदिक)

• राये: for wealth
• राये: Sampradāna
• Type: Noun
• Root: रायि/राय (प्रातिपदिक)

• चित्तरुते: for conspicuous fame/renown
• चित्तरुते: Sampradāna
• Type: Noun
• Root: चित्तरुति (प्रातिपदिक; चित्त + रुति/रुति ‘fame/renown’)

• यत्: which, what
• यत्: Karma
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अर्वतः: of the steed, of the horse
• अर्वतः: —
• Type: Noun
• Root: अर्वत् (प्रातिपदिक)