Rig Veda 10.2.4: Mandala 10, Sukta 2, Mantra 4

Sukta 10.2

Devata: Agni (with address to the gods collectively)

Samhita Patha (Devanagari)

यद्वो वयं प्रमिनाम व्रतानि विदुषां देवा अविदुष्टरासः । अग्निष्टद्विश्वमा पृणाति विद्वान्येभिर्देवाँ ऋतुभिः कल्पयाति ॥

Sanskrit recitationRig Veda 10.2.4

Transliteration

yád vo vayáṁ pra-minā́ma vratā́ni vidúṣāṁ devā́ aviduḥ-tarāsaḥ | agníṣ tád víśvam ā́ pṛṇāti vidvā́nyébhir devā́ṁ ṛtúbhiḥ kálpayāti ||

Translation

హే దేవులారా! తెలిసినవారికన్నా మరింత అజ్ఞానులమై మేము మీ వ్రతాలను (నియమాలను) తగ్గించితే, సర్వజ్ఞుడైన అగ్ని ఆ సమస్తాన్ని పూర్ణం చేస్తాడు. ఈ ఋతువుల (ఋత-నియమాల) ద్వారానే అతడు దేవులను వారి యథోచిత క్రమంలో స్థాపిస్తాడు.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• यत्: whatever / that which
• यत्: सम्बन्ध/हेतु (यत्-तत् सम्बन्धे) / कर्म (यद्=यत् किञ्चित्) प्रसङ्गानुसार
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• वः: of you / your
• वः: सम्बन्ध (षष्ठी) / सम्प्रदान (यदि दत्त्यर्थे) — अत्र सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम)

• वयम्: we
• वयम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम)

• प्रमिनाम: we violate / we transgress
• प्रमिनाम: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √मि (मिनाति ‘to diminish, violate, transgress’) + प्र-

• व्रतानि: vows, ordinances, sacred rules
• व्रतानि: कर्म
• Type: Noun
• Root: व्रत (प्रातिपदिक)

• विदुषाम्: of the wise / of those who know
• विदुषाम्: सम्बन्ध (षष्ठी) — ‘of the knowing (ones)’
• Type: Adjective (used substantively) / Participle
• Root: विद्वस् (कृदन्त-प्रातिपदिक; √विद् ‘to know’)

• देवाः: O gods
• देवाः: सम्बोधन/सम्बन्ध (हे देवा:)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)

• अविदुष्ट-तरासः: more ignorant (than the wise)
• अविदुष्ट-तरासः: कर्तृ-विशेषण (वयम्) / विधेय-विशेषण
• Type: Adjective (comparative, predicative)
• Root: अविदुष्ट-तर (तद्धित/तुलनात्मक; ‘more unknowing’) + अस् (प्रातिपदिक ‘being’) → -आस (बहुवचन प्रथमा)

• अग्निः: Agni
• अग्निः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• तत्: that
• तत्: कर्म (पुनरुक्त-निर्देशः: ‘that (fault/that act)’)
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• विश्वम्: all, the whole
• विश्वम्: कर्म (तत्…विश्वम् = ‘all that, wholly’) / क्रियाविशेषणार्थे ‘entirely’
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)

• आ: towards; completely
• आ: क्रियाविशेषक (सम्पूर्णतया/आभिमुख्येन)
• Type: Indeclinable
• Root: आ (उपसर्ग/निपात)

• पृणाति: fills up, makes good, atones
• पृणाति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √पॄ / √पृ (पृणाति ‘to fill, make good, satisfy’)

• विद्वान्: knowing, wise
• विद्वान्: कर्तृ-विशेषण (अग्निः) / विधेय
• Type: Adjective / Participle
• Root: विद्वस् (कृदन्त; √विद् ‘to know’)

• येभिः: by which / with which
• येभिः: करण
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम)

• देवान्: the gods
• देवान्: कर्म
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)

• ऋतुभिः: with the seasons / at the proper times
• ऋतुभिः: करण
• Type: Noun
• Root: ऋतु (प्रातिपदिक)

• कल्पयाति: arranges, duly sets in order / appoints
• कल्पयाति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √कॢप् / √कल्प् (कल्पयति ‘to arrange, prepare, fit’)