
Sukta 10.16
Funerary hymn seer of RV 10.16 (Anukramaṇī attribution varies across recensions).
Agni (especially Jātavedas) as the psychopomp-transformer in the funeral rite.
Triṣṭubh.
ఋగ్వేదం 10.16 అగ్ని జాతవేదస్కు అంకితమైన అంత్యక్రియల సూక్తం. ఇందులో దహనాగ్ని మరణించినవారిని హింసాత్మకమైన “చెదరగొట్టడం” లేకుండా రూపాంతరం చేసి, వారిని పితృలోకంలోని పితృులకు (పూర్వికులకు) చేరవేయమని ప్రార్థిస్తుంది. ఈ సూక్తం అగ్నిని జాగ్రత్తగల మార్గదర్శి (మనోవాహకుడు)గా చిత్రిస్తుంది: దేహాన్ని ప్రయాణానికి తగినట్లు పక్వం/పరిపక్వం చేయడం, హాని కలగకూడనివాటిని కాపాడడం, పితృలోకానికి దారి తెరవడం. అలాగే పాత్రలు/ఆహుతుల వంటి కర్మకాండ ప్రతీకలు, చివర్లో అగ్నిని శాంతింపజేసి చల్లబరచి ప్రకాశింపజేసే ముగింపు కూడా ఉంది—క్రియ శుభంగా సంపూర్ణమయ్యేలా.
Mantra 1
मैनमग्ने वि दहो माभि शोचो मास्य त्वचं चिक्षिपो मा शरीरम् । यदा शृतं कृणवो जातवेदोऽथेमेनं प्र हिणुतात्पितृभ्यः ॥
హే అగ్నే, ఇతనిని చెదరగొట్టవద్దు; పూర్తిగా దహించవద్దు; కాల్చివేయవద్దు; ఇతని చర్మాన్ని విసిరివేయవద్దు; శరీరాన్ని చీల్చవద్దు. హే జాతవేదస్, నీవు ఇతనిని ‘శృత’ (పరిపక్వం, సుసిద్ధం) చేసిన తరువాత, ఇతనిని పితృభ్యః వైపు ముందుకు పంపుము.
Mantra 2
शृतं यदा करसि जातवेदोऽथेमेनं परि दत्तात्पितृभ्यः । यदा गच्छात्यसुनीतिमेतामथा देवानां वशनीर्भवाति ॥
హే జాతవేదస్, నీవు ఇతనిని ‘శృత’ (పరిపక్వం) చేసినప్పుడు, ఇతనిని పితృభ్యః సంరక్షణకు పూర్తిగా అప్పగించుము. అతడు ఈ అసునీతి (ప్రాణమార్గం)లో సాగినప్పుడు, దేవానాం వశనీ (మార్గదర్శక, సమన్వయ) సంకల్పానికి లోబడగలవాడవుతాడు.
Mantra 3
सूर्यं चक्षुर्गच्छतु वातमात्मा द्यां च गच्छ पृथिवीं च धर्मणा । अपो वा गच्छ यदि तत्र ते हितमोषधीषु प्रति तिष्ठा शरीरैः ॥
చక్షువు సూర్యుని చేరుగాక; ప్రాణవాయువు వాయువులో లీనమగుగాక. నీ ధర్మానుసారం ద్యులోకమునకును పృథివికును గమించు. లేదా అక్కడే నీ హితస్థానం ఉంటే ఆపః (జలము) లోనికి వెళ్లు; మరియు శరీరశక్తులతో ఓషధులలో మళ్లీ స్థిరపడు.
Mantra 4
अजो भागस्तपसा तं तपस्व तं ते शोचिस्तपतु तं ते अर्चिः । यास्ते शिवास्तन्वो जातवेदस्ताभिर्वहैनं सुकृतामु लोकम् ॥
అజ (అజర) భాగాన్ని తపసా ద్వారా తపించు—దానిని ప్రజ్వలింపజేయి, దానిని తీవ్రపరచు. నీ శోచి (జ్వాల) దానిని తపించుగాక; నీ అర్చిః (దీప్త కిరణం) దానిని శుద్ధి చేయుగాక. హే జాతవేదస్, నీ ఆ శివ తను (కల్యాణకర శక్తిరూప దేహాలు) ద్వారా ఇతనిని సుకృతుల లోకానికి వహించు.
Mantra 5
अव सृज पुनरग्ने पितृभ्यो यस्त आहुतश्चरति स्वधाभिः । आयुर्वसान उप वेतु शेषः सं गच्छतां तन्वा जातवेदः ॥
హే అగ్నే, ఇతనిని మళ్లీ విడిచిపెట్టు—పితృల వైపు, క్రిందకూ ముందుకూ—నీకు ఆహుతుడై స్వధా-శక్తులలో సంచరించువానిని. మిగిలిన ఆయుః (జీవనబలం) వస్త్రం ధరించునట్లు మళ్లీ సమీపించుగాక; హే జాతవేదస్, తనువు (దేహం) సమ్యకంగా ఏకమై సమన్వయాన్ని పొందుగాక.
Mantra 6
यत्ते कृष्णः शकुन आतुतोद पिपीलः सर्प उत वा श्वापदः । अग्निष्टद्विश्वादगदं कृणोतु सोमश्च यो ब्राह्मणाँ आविवेश ॥
నిన్ను ఏ నల్ల పక్షి గాయపరిచిందో, లేదా చీమ, సర్పం, గాని ఏ అడవి మృగమో—అదంతా అగ్ని పూర్తిగా విషరహితంగా చేయుగాక; అలాగే బ్రాహ్మణ-తేజస్సు (బ్రహ్మ-బలం) లో ప్రవేశించు సోముడును ఆ దాడిని హానిలేనిదిగా చేయుగాక.
Mantra 7
अग्नेर्वर्म परि गोभिर्व्ययस्व सं प्रोर्णुष्व पीवसा मेदसा च । नेत्त्वा धृष्णुर्हरसा जर्हृषाणो दधृग्विधक्ष्यन्पर्यङ्खयाते ॥
కిరణాలతో అగ్ని యొక్క కవచాన్ని నీ చుట్టూ విస్తరించు; సంపదతోను మేదస్-బలంతోను దానిని బిగిగా కప్పుకొను. హింసలో మత్తెక్కిన ఆ ధృష్టుడు నిన్ను చీల్చివేయక, చుట్టుముట్టి దాడిచేసి పడగొట్టి దహించకుండుగాక.
Mantra 8
इममग्ने चमसं मा वि जिह्वरः प्रियो देवानामुत सोम्यानाम् । एष यश्चमसो देवपानस्तस्मिन्देवा अमृता मादयन्ते ॥
అగ్నీ, ఈ చమసాన్ని (పానపాత్రను) తలక్రిందులు చేయకుము; ఇది దేవులకు ప్రియము, సోమ్య శక్తులకు కూడా ప్రియము. ఇదే దేవపాన పాత్ర; ఇందులో అమృత దేవులు ఆనందిస్తారు.
Mantra 9
क्रव्यादमग्निं प्र हिणोमि दूरं यमराज्ञो गच्छतु रिप्रवाहः । इहैवायमितरो जातवेदा देवेभ्यो हव्यं वहतु प्रजानन् ॥
క్రవ్యాద—మాంసభక్షక అగ్నిని—నేను దూరంగా పంపుతున్నాను; అది యమరాజుని లోకానికి వెళ్లి, అపవిత్రతను మోసుకొని తొలగించుగాక. ఇక్కడ ఈ ఇతర జాతవేదస్—సర్వజన్మజ్ఞుడు—నిలిచి, దేవులకు హవ్యాన్ని ప్రజానన్ (జ్ఞానపూర్వకంగా) మోసుకుపోవుగాక.
Mantra 10
यो अग्निः क्रव्यात्प्रविवेश वो गृहमिमं पश्यन्नितरं जातवेदसम् । तं हरामि पितृयज्ञाय देवं स घर्ममिन्वात्परमे सधस्थे ॥
ఏ అగ్ని క్రవ్యాద రూపంలో మీ ఈ గృహంలో ప్రవేశించాడో—మరియు ఆ ఇతర జాతవేదస్, సర్వజన్మజ్ఞుడిని, దర్శిస్తున్నాడో—ఆ దేవుణ్ణి నేను పితృయజ్ఞార్థం వేరుచేస్తాను. అతడు పరమ సధస్థంలో ఘర్మ—ఉష్ణత, పరిపాకం—ను ప్రేరేపించుగాక.
Mantra 11
यो अग्निः क्रव्यवाहनः पितॄन्यक्षदृतावृधः । प्रेदु हव्यानि वोचति देवेभ्यश्च पितृभ्य आ ॥
ఏ అగ్ని క్రవ్యవాహనుడు, ఋతాన్ని వర్ధింపజేసేవాడు, అతడు పితృలకు యజించుగాక. అతడు హవ్యాలను ముందుగా ప్రకటిస్తాడు—దేవులకు కూడా, పితృలకు కూడా—వారిని ఇక్కడికి ఆహ్వానిస్తూ.
Mantra 12
उशन्तस्त्वा नि धीमह्युशन्तः समिधीमहि । उशन्नुशत आ वह पितॄन्हविषे अत्तवे ॥
ఆకాంక్షతో మేము నిన్ను స్థాపిస్తాము; ఆకాంక్షతోనే మేము నిన్ను ప్రజ్వలింపజేస్తాము. ఆకాంక్షతో, ఆకాంక్షగల శక్తులతో కలిసి, పితృలను ఇక్కడికి తీసుకురా—హవిష్ భుజించుటకు.
Mantra 13
यं त्वमग्ने समदहस्तमु निर्वापया पुनः । कियाम्ब्वत्र रोहतु पाकदूर्वा व्यल्कशा ॥
అగ్నీ, నీవు పూర్తిగా దహించిన వానిని మళ్లీ శాంతింపజేయి—అతడు మరల స్థాపితుడగునట్లు చేయి. ఇక్కడ జలములు ఉప్పొంగనివ్వు; పాకదూర్వా (ఆరోగ్యదాయక గడ్డి) మొలకెత్తనివ్వు—అవ్యల్కశా, వాడనిది—అతడు మళ్లీ సంపూర్ణతను పొందునట్లు.
Mantra 14
शीतिके शीतिकावति ह्लादिके ह्लादिकावति । मण्डूक्या सु सं गम इमं स्वग्निं हर्षय ॥
ఓ శీతికా, ఓ అతిశీతికా; ఓ హ్లాదికా, ఓ అతిహ్లాదికా. ఓ మండూక్యా, సుసంగమమై రా—ఈ సు-అగ్నిని హర్షింపజేసి, ప్రకాశింపజేయి.
It is a Rig Vedic funerary hymn used in cremation-related rites, asking Agni to conduct the burning correctly and to guide the departed onward to the Pitṛs (ancestors).
The language emphasizes a ritually proper, non-violent transformation: Agni should ‘prepare’ the person for passage, not destroy in a chaotic way. It reflects a concern for order (ṛta) and safe transition.
The Pitṛs are the ancestral Fathers—those who have gone before. The hymn asks Agni to send the departed to join that ancestral community in its proper realm.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.