Sukta 56
Sukta 1.56
Indra (high probability in this local sequence; exact assignment should be confirmed from RV Anukramaṇī)
Trishtubh (probable; requires metrical verification)
ఈ సూక్తం ఇంద్రుని అప్రతిహతమైన ముందుకు దూసుకుపోయే శక్తిని స్తుతిస్తుంది: అతడు వేగవంతమైన అశ్వంలా లేచి, పసుపు వర్ణ యుగాలతో కూడిన రథంపై ముందుకు సాగి, గర్జించే బలంతో అంధకారాన్ని తరిమివేస్తాడు. తన తవిషీ (దివ్య పరాక్రమం)తో బలపడిన ఇంద్రుడు ఆకాశం–భూమిని ధరిస్తాడు; సోమ మత్తులో వృత్రుని బంధనాలను ఛేదించి జలాలను విడుదల చేస్తాడు. రక్షణ, వెలుగు, సమృద్ధి కోసం ఇంద్రుని విజయశక్తిని ఆహ్వానించే ప్రార్థనగా ఈ సూక్తం నిలుస్తుంది.
Mantras
Mantra 1
एष प्र पूर्वीरव तस्य चम्रिषोऽत्यो न योषामुदयंस्त भुर्वणिः । दक्षं महे पाययते हिरण्ययं रथमावृत्या हरियोगमृभ्वसम् ॥
ఈ (ఇంద్రుడు) ప్రాచీన శక్తులను ముందుకు నడిపిస్తాడు; ఆవరణాన్ని చీల్చి, అశ్వంలా లేచి నిలుస్తాడు—వేగవంతమైన గమనకర్త. మహత్తుకు స్వర్ణమయ ‘దక్ష’ (నైపుణ్యం)ను పానముగా చేయిస్తాడు; హరి-యుగ్మంతో యుక్తమైన రథాన్ని తిప్పి, ఋభు-సమ నిపుణ నిర్మాణశక్తితో ముందుకు సాగుతాడు.
Mantra 2
तं गूर्तयो नेमन्निषः परीणसः समुद्रं न संचरणे सनिष्यवः । पतिं दक्षस्य विदथस्य नू सहो गिरिं न वेना अधि रोह तेजसा ॥
ఆయన వైపు సుమార్గనిర్దేశిత అన్వేషకులు, నియత ప్రేరణలు (నిషః) మోసుకుంటూ, ప్రవాహాలు సముద్ర సంగమానికి చేరినట్లు కలిసి కదులుతారు. ఇప్పుడు వారు ‘దక్ష’ (వివేక-శక్తి) మరియు ‘విదథ’ (యజ్ఞ-సభ) యొక్క ప్రభువుని చేరి ఎక్కుతారు—బల శిఖరంపై, ఆశావంతులు పర్వతం ఎక్కినట్లు—ఆయన ప్రకాశమయ తేజస్సు వెలుగుతో.
Mantra 3
स तुर्वणिर्महाँ अरेणु पौंस्ये गिरेर्भृष्टिर्न भ्राजते तुजा शवः । येन शुष्णं मायिनमायसो मदे दुध्र आभूषु रामयन्नि दामनि ॥
అతడు తుర్వణి—ఉద్రిక్త వేగగామి—పౌరుషంలో మహాన్, ధూళిరహితుడు; పర్వతపు మెరుపు దెబ్బలా అతని ప్రేరక బలం ప్రకాశిస్తుంది. అదే శక్తితో, ‘అయస్’ (ఇనుములా అచంచల) మదంలో, మాయావి శుష్ణను అతడు నొక్కి పడేసాడు; దాడుల మధ్య అతన్ని వశపరచి, బంధనాలలో గట్టిగా కట్టివేశాడు.
Mantra 4
देवी यदि तविषी त्वावृधोतय इन्द्रं सिषक्त्युषसं न सूर्यः । यो धृष्णुना शवसा बाधते तम इयर्ति रेणुं बृहदर्हरिष्वणिः ॥
దేవీ-శక్తి—నీ పెరుగుతున్న తవిషీ—మా సహాయార్థం ఇంద్రుణ్ని యోగం చేయునప్పుడు, సూర్యుడు ఉషస్సును యోగం చేయునట్లు, అప్పుడు ధృష్ట బలంతో తమస్సును తోసివేయువాడు మహత్తర రజస్సును కదిలించును—హరిత దీప్తితో గర్జించుచు.
Mantra 5
वि यत्तिरो धरुणमच्युतं रजोऽतिष्ठिपो दिव आतासु बर्हणा । स्वर्मीळ्हे यन्मद इन्द्र हर्ष्याहन्वृत्रं निरपामौब्जो अर्णवम् ॥
అచ్యుతమైన దృఢాధారాన్ని దాటి నీవు దూకి, నీ ఉద్ధారక బలంతో రజస్సును అధిగమించి దివ్య ఆసనాలకు చేరినప్పుడు, సూర్య-లాభకమైన ఆ మదంలో, ఓ ఇంద్రా, నీవు హర్షించి వృత్రుణ్ని సంహరించి, అపాం అర్ణవం—జలసముద్రాన్ని—బయటికి ప్రవహింపజేశావు.
Mantra 6
त्वं दिवो धरुणं धिष ओजसा पृथिव्या इन्द्र सदनेषु माहिनः । त्वं सुतस्य मदे अरिणा अपो वि वृत्रस्य समया पाष्यारुजः ॥
నీవు నీ ఓజస్సుతో దివః యొక్క దృఢ ధారణను స్థాపించుచున్నావు; ఓ మహిమాన్విత ఇంద్రా, నీవు పృథివి యొక్క సదన—ఆధార—స్థానాలలో ఆసీనుడవుతావు. సుత సోమ మదంలో నీవు అపఃను విముక్తం చేస్తావు; వృత్రుని సంధి-బంధనాలు, పాశాలు నీవు విరిచివేశావు.
Frequently Asked Questions
The hymn praises Indra, especially his victorious strength, his tawny-steed chariot, and his power to remove darkness and obstacles.
It refers to the classic Vedic story where Indra breaks Vṛtra’s blockage and lets the waters flow again—symbolizing rain, abundance, and the freeing of blocked life-energy.
Taviṣī is Indra’s divine might or empowering power. The hymn describes it as the force that ‘yokes’ Indra to help, like the Sun bringing forth the Dawn.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.