Rig Veda 1.52.7 — Mandala 1, Sukta 52, Mantra 7

Sukta 1.52

Rishi: Viśvāmitra Gāthina (traditionally for RV 1.52)

Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

ह्रदं न हि त्वा न्यृषन्त्यूर्मयो ब्रह्माणीन्द्र तव यानि वर्धना । त्वष्टा चित्ते युज्यं वावृधे शवस्ततक्ष वज्रमभिभूत्योजसम् ॥

Transliteration

hradaṃ na hí tvā ny-ṛṣanty ū́rmayo bráhmāṇīndra táva yā́ni várdhanā | tváṣṭā citté yújyaṃ vāvṛdhe śávaḥ tatákṣa vájram abhíbhūty-ojasam ||

Translation

అలలు లోతైన హృదయ-హ్రదాన్ని కదిలించలేనట్లే, ఓ ఇంద్రా, నీ బ్రహ్మాణి (స్తుతి-మంత్రాలు) అచలమైనవి; అవి నిన్ను వృద్ధి చేస్తాయి. త్వష్టా కూడా నీకు తగిన బలాన్ని పుష్టి చేసి, వజ్రాన్ని నిర్మించాడు—విజయకర ఓజస్సుతో పరిపూర్ణమైనది.

Word by Word

• ह्रदम्: a lake, pool
• ह्रदम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: ह्रद (प्रातिपदिक)

• न: like, as
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न (निपात)

• हि: indeed, for
• हि: —
• Type: Indeclinable
• Root: हि (निपात)

• त्वा: you (Indra)
• त्वा: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• नि: down, into
• नि: —
• Type: Indeclinable
• Root: नि (उपसर्ग)

• ऋषन्ति: they rush, surge
• ऋषन्ति: —
• Type: Verb
• Root: ऋष् (धातु; ‘to rush/flow, move violently’)

• ऊर्मयः: waves
• ऊर्मयः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: ऊर्मि (प्रातिपदिक)

• ब्रह्माणि: sacred formulations, hymns
• ब्रह्माणि: कर्तृ (वावृधे इत्यस्य) / कर्म (वर्धन्ति इत्यर्थे)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)

• इन्द्र: O Indra
• इन्द्र: सम्बोधन
• Type: Noun (vocative)
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• तव: of you, your
• तव: सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• यानि: which
• यानि: सम्बन्ध/विशेषण (ब्रह्माणि इत्यस्य)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• वर्धना: strengthening, promoting (hymns)
• वर्धना: विशेषण (ब्रह्माणि) / कर्म
• Type: Noun/Adjective
• Root: वर्धन (प्रातिपदिक; ‘increasing, strengthening’)

• त्वष्टा: Tvaṣṭṛ (the divine artisan)
• त्वष्टा: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: त्वष्टृ (प्रातिपदिक)

• चित्: even, indeed
• चित्: —
• Type: Indeclinable
• Root: चित् (निपात)

• ते: for you
• ते: सम्प्रदान
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• युज्यम्: a fitting (weapon), suitable
• युज्यम्: कर्म (ततक्ष इत्यस्य)
• Type: Adjective
• Root: युज्य (प्रातिपदिक; ‘fit to be yoked/used’)

• वावृधे: has grown, has increased
• वावृधे: —
• Type: Verb
• Root: वृध् (धातु; ‘to grow, increase’)

• शवः: strength, might
• शवः: कर्म (ततक्ष इत्यस्य) / साध्य-फल
• Type: Noun
• Root: शवस् (प्रातिपदिक)

• ततक्ष: fashioned, forged
• ततक्ष: —
• Type: Verb
• Root: तक्ष् (धातु; ‘to fashion, hew, forge’)

• वज्रम्: the thunderbolt
• वज्रम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: वज्र (प्रातिपदिक)

• अभिभूति-ओजसम्: having overpowering force/energy
• अभिभूति-ओजसम्: विशेषण (वज्रम्)
• Type: Compound (Tatpuruṣa/Karmadhāraya-like)
• Root: अभिभूति (प्रातिपदिक) + ओजस् (प्रातिपदिक)