Rig Veda 1.180.2: Mandala 1, Sukta 180, Mantra 2

Sukta 1.180

Rishi: Unknown/varied (requires external index for RV 1.180)

Devata: Aśvins

Chandas: Jagatī or Triṣṭubh (uncertain; requires metrical verification)

Samhita Patha (Devanagari)

युवमत्यस्याव नक्षथो यद्विपत्मनो नर्यस्य प्रयज्योः । स्वसा यद्वां विश्वगूर्ती भराति वाजायेट्टे मधुपाविषे च ॥

Sanskrit recitationRig Veda 1.180.2

Transliteration

yuvám atyasyá áva nakṣatho yád vípatmano náryasya práyajyoḥ | svásā yád vāṃ viśvagūrtī́ bhárāti vājā́yeṭṭe madhu-pāv íṣe ca ||

Translation

విపత్మన్ (అతివేగగామి), నర్య (వీరుడు) అయిన అత్యను అర్పించబోతున్నప్పుడు, మీరు ఇద్దరూ అతడిని రక్షించారు. మీ సోదరి విశ్వగూర్తి ఆహుతిని మోసుకొచ్చినప్పుడు, బలసమృద్ధి మరియు వృద్ధి కోసం మిమ్మల్ని ఆహ్వానిస్తుంది—ఓ మధుపాయులారా (మధు పానకర్తలారా)!

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• युवम्: you two
• युवम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अत्यस्य: beyond/over; of him/its
• अत्यस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Indeclinable + Pronoun
• Root: अति (उपसर्ग/अव्यय) + इदम्/अस्य (सर्वनाम)

• आव: towards/over; down (particle)
• आव: —
• Type: Indeclinable
• Root: आ (उपसर्ग) + अव्/अव (अव्यय ‘down/away’ as Vedic particle)

• नक्षथः: you two reach/attain
• नक्षथः: क्रिया
• Type: Verb
• Root: नश् (धातु; ‘reach, attain’)

• यत्: when/that which
• यत्: —
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सम्बन्ध/यत्-प्रत्यय सर्वनाम)

• विपत्मनः: of the far-flying course / of the flight
• विपत्मनः: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: वि + पत्मन् (प्रातिपदिक; ‘flight/winged course’)

• नर्यस्य: of the manly/heroic (one)
• नर्यस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Adjective
• Root: नर्य (विशेषण-प्रातिपदिक; ‘manly, heroic’)

• प्रयज्योः: of the two worthy of worship/sacrifice
• प्रयज्योः: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Adjective (dual) / Kṛdanta
• Root: प्र + यज्य (कृदन्त/विशेषण; ‘to be worshipped, worthy of sacrifice’)

• स्वसा: the sister
• स्वसा: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: स्वसृ (प्रातिपदिक; ‘sister’)

• यत्: when/that which
• यत्: —
• Type: Pronoun
• Root: यद्

• वाम्: to you two / of you two
• वाम्: सम्प्रदान/सम्बन्ध (द्विवचन सर्वनाम)
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम)

• विश्वगूर्ती: all-praising (one)
• विश्वगूर्ती: कर्तृ (विशेषण)
• Type: Adjective (as epithet) / Noun
• Root: विश्व-गूर्तिन्/गूर्तिः (प्रातिपदिक; ‘all-praising, universally lauding’)

• भराति: brings/bears
• भराति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: भृ (धातु; ‘bear, bring’)

• वाजाय: for the prize/strength
• वाजाय: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: वाज (प्रातिपदिक; ‘prize, strength, booty, food’)

• इट्टे: seeks/desires
• इट्टे: क्रिया
• Type: Verb
• Root: इ (धातु; ‘go, seek’ > Vedic middle ‘desire/seek’), or √इष् (desire) in Vedic usage

• मधुपाविषे: for the honey-drinker
• मधुपाविषे: सम्प्रदान
• Type: Noun/Adjective (epithet)
• Root: मधु-पावि (समास; ‘honey-drinking’ epithet) / पाविन् (drinker) from √पा ‘drink’

• च: and
• च: —
• Type: Indeclinable
• Root: च (निपात)