Rig Veda 1.164.10: Mandala 1, Sukta 164, Mantra 10

Sukta 1.164

Rishi: Dīrghatamas Āucathya

Devata: Riddle-hymn; Vāc (Word) and the One (tad ekam-like unitary principle) implicitly

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

तिस्रो मातॄस्त्रीन्पितॄन्बिभ्रदेक ऊर्ध्वस्तस्थौ नेमव ग्लापयन्ति । मन्त्रयन्ते दिवो अमुष्य पृष्ठे विश्वविदं वाचमविश्वमिन्वाम् ॥

Transliteration

tisró mātṝ́s trī́n pitṝ́n bíbhrad éka ūrdhvás tasthau ném ava glāpayanti | mantráyante divó amúṣya pṛṣṭhé viśvavídam vā́cam áviśvaminvām ||

Translation

మూడు మాతృలను, మూడు పితృలను ధరించిన ఆ ఒకటి (ఏకం) ఊర్ధ్వంగా నిలిచింది; వారు దానిని అలసటకు గురి చేయరు, కిందకు నొక్కరు. ఆ ద్యౌ (స్వర్గం) యొక్క పృష్ఠంపై వారు మంత్రణ చేస్తారు—లోకాలను క్షీణింపజేయని, విశ్వవిద్ వాక్‌ను రూపుదిద్దుతారు.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• तिस्रः: three (f.)
• तिस्रः: कर्म (बिभ्रत् इत्यस्य)
• Type: Adjective (numeral)
• Root: त्रि (संख्या-प्रातिपदिक)

• मातॄः: mothers
• मातॄः: कर्म
• Type: Noun
• Root: मातृ

• त्रीन्: three (m.)
• त्रीन्: कर्म (पितॄन् इत्यस्य)
• Type: Adjective (numeral)
• Root: त्रि (संख्या-प्रातिपदिक)

• पितॄन्: fathers
• पितॄन्: कर्म
• Type: Noun
• Root: पितृ

• बिभ्रत्: bearing, carrying
• बिभ्रत्: कर्तृ (एकः इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Verb (participle)
• Root: भृ (धारणे)

• एकः: one (single one)
• एकः: कर्तृ
• Type: Noun/Adjective (numeral)
• Root: एक (संख्या-प्रातिपदिक)

• ऊर्ध्वः: upright, aloft
• ऊर्ध्वः: कर्तृ (एकः इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: ऊर्ध्व

• तस्थौ: stood
• तस्थौ: (अकर्मक) कर्तृ
• Type: Verb
• Root: स्था (तिष्ठति)

• नेमवः: the fellies/rims (of wheels); ‘némāḥ’
• नेमवः: कर्तृ (ग्लापयन्ति इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: नेम (प्रातिपदिक; ‘नेम’/‘नेमि’ सम्बन्धी, RV-विशेष)

• ग्लापयन्ति: they weary, they cause to droop
• ग्लापयन्ति: कर्तृ
• Type: Verb
• Root: ग्लै/ग्ला (क्षये/क्लेशे) → caus. ग्लापयति

• मन्त्रयन्ते: they take counsel, they confer
• मन्त्रयन्ते: कर्तृ
• Type: Verb
• Root: मन्त्रय् (मन्त्रणे/परामर्शे)

• दिवः: of heaven/sky
• दिवः: सम्बन्ध (पृष्ठे इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: दिव्/द्यौ (दिव्) → ‘दिव्’ (sky) प्रातिपदिक

• अमुष्य: of that (yonder)
• अमुष्य: सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: अमु (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• पृष्ठे: on the back/surface
• पृष्ठे: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: पृष्ठ

• विश्वविदम्: all-knowing
• विश्वविदम्: कर्म (वाचम् इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: विश्व-विद् (समास; विद् ‘जानने’)

• वाचम्: speech, utterance
• वाचम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: वाच्

• अविश्वमिन्वाम्: not driving all (i.e., not impelling everyone); ‘universal-not-urging’ (epithet of speech)
• अविश्वमिन्वाम्: कर्म
• Type: Adjective (epithet)
• Root: अ-विश्व-मिन्-व (समास; √इव्/इन्व् ‘प्रेरणे/गमने’ → इन्वन्/इन्वाम्; RV-विशेष रूप)