Rig Veda 1.142.4 — Mandala 1, Sukta 142, Mantra 4

Sukta 1.142

Rishi: Dīrghatamas Āucathya (traditional)

Devata: Agni as invoker/mediator; Indra as the brought power

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

ईळितो अग्न आ वहेन्द्रं चित्रमिह प्रियम् । इयं हि त्वा मतिर्ममाच्छा सुजिह्व वच्यते ॥

Transliteration

īḷitó agna ā́ vahéndraṃ citrám ihá priyám | iyáṃ hí tvā matír mámācchā́ su-jihva vacyáte ||

Translation

హే అగ్నీ, స్తుతింపబడినవాడా, జాగృతుడా, ఇంద్రుణ్ణి ఇక్కడికి—చిత్ర (దీప్తిమంతుడైన), ప్రియమైనవాడిగా—తేగలవు. ఎందుకంటే నా మతి (ఆలోచన-శక్తి) నిన్నే పిలుస్తోంది, హే సుజిహ్వా, వాక్ (వాక్కు) సమ్యక్‌గా ఉచ్చరింపబడునట్లు.

Word by Word

• ईळितः: praised, invoked
• ईळितः: विशेषणम् (अग्नेः) / कर्तृ-सम्बन्धी
• Type: Adjective/Participle
• Root: ईळ् (√īḷ ‘स्तु/प्रार्थ’) / kṛdanta from √īḷ

• अग्ने: O Agni
• अग्ने: सम्बोधनम्
• Type: Noun
• Root: अग्नि (prātipadika)

• आ: hither, towards (us)
• आ: क्रियाविशेषणम्
• Type: Indeclinable
• Root: आ (upasarga/avyaya)

• वह: carry/bring!
• वह: क्रिया (आह्वान/प्रेषण) ; कर्ता=अग्निः
• Type: Verb
• Root: वह् (√vah ‘वह/नी’)

• इन्द्रम्: Indra
• इन्द्रम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (prātipadika)

• चित्रम्: bright, wondrous
• चित्रम्: कर्म-विशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: चित्र (prātipadika)

• इह: here
• इह: अधिकरण (स्थान) / क्रियाविशेषणम्
• Type: Indeclinable
• Root: इह (avyaya)

• प्रियम्: dear, beloved
• प्रियम्: कर्म-विशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: प्रिय (prātipadika)

• इयम्: this
• इयम्: कर्तृ (वच्यते इत्यस्य) / विषयः
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (sarvanāma-prātipadika)

• हि: for, indeed
• हि: सम्बन्ध/हेतु-प्रदर्शक
• Type: Indeclinable
• Root: हि (avyaya)

• त्वा: you
• त्वा: कर्म (वच्यते/आच्छा-गमनस्य लक्ष्यः)
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (asmad/yusmad sarvanāma)

• मतिः: thought, devotion, intention
• मतिः: कर्तृ (वच्यते इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: मति (prātipadika; from √man ‘मन’)

• मम: my
• मम: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (sarvanāma)

• आच्छा: towards, unto
• आच्छा: क्रियाविशेषणम् (वच्यते—त्वाम् प्रति)
• Type: Indeclinable
• Root: आ + छा/छद् (Vedic preverbial adverb ‘towards, unto’; traditionally avyaya)

• सुजिह्व: O good-tongued (Agni)
• सुजिह्व: सम्बोधनम्
• Type: Noun (vocative compound)
• Root: सु- + जिह्वा (prātipadika)

• वच्यते: is uttered, is spoken
• वच्यते: क्रिया; कर्तृ=मतिः (वाक्य-विषयः)
• Type: Verb
• Root: वच् (√vac ‘वद्/ब्रू’)