HomeRig VedaMandala 1Sukta 130Mantra 5
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 5

Sukta 1.130

Rishi: Parāśara Vāsiṣṭha (traditional attribution for RV 1.130)
Devata: Indra
Chandas: Triṣṭubh (likely)

त्वं वृथा नद्य इन्द्र सर्तवेऽच्छा समुद्रमसृजो रथाँ इव वाजयतो रथाँ इव । इत ऊतीरयुञ्जत समानमर्थमक्षितम् । धेनूरिव मनवे विश्वदोहसो जनाय विश्वदोहसः ॥

त्वं वृथा॑ न॒द्य॑ इन्द्र॒ सर्त॒वेऽच्छा॑ समु॒द्रम॑सृजो॒ रथाँ॑ इव वाजय॒तो रथाँ॑ इव । इ॒त ऊ॒तीर॑युञ्जत समा॒नमर्थ॒मक्षि॑तम् । धे॒नूरि॑व॒ मन॑वे वि॒श्वदो॑हसो॒ जना॑य वि॒श्वदो॑हसः ॥

tváṃ vṛ́thā nadyà indra sártave ácchā samudrám asṛ́jo rathā́m̐-iva vājayató rathā́m̐-iva | itá ūtī́r ayuñjata samānám ártham ákṣitam | dhenū́r-iva mánave viśvá-dohaso jánāya viśvá-dohasaḥ ||

నీవు, ఓ ఇంద్రా, నదులను వ్యర్థ బంధనంనుండి విడిపించి, అవి సముద్రం వైపు తమ మార్గంలో పరుగెత్తేలా చేసావు—బహుమతి వైపు ఉత్సాహింపబడిన రథాల వలె. ఆ కార్యం నుండే సహాయక శక్తులు ఒకే, అక్షయ లక్ష్యానికి యోక్తమయ్యాయి. అన్ని దిశలలో పాలు ఇచ్చే ధేనువుల్లా, అవి మనుష్యునికీ ప్రజలకీ, విశ్వదోహసులై తమ సంపూర్ణతను పొంగిపోసుతాయి.

त्वम् । वृथा॑ । न॒द्यः॑ । इ॒न्द्र॒ । सर्त॑वे । अच्छ॑ । स॒मु॒द्रम् । अ॒सृ॒जः॒ । रथा॑न्ऽइव । वा॒ज॒य॒तः । रथा॑न्ऽइव । इ॒तः । ऊ॒तीः । अ॒यु॒ञ्ज॒त॒ । स॒मा॒नम् । अर्थ॑म् । अक्षि॑तम् । धे॒नूःऽइ॑व । मन॑वे । वि॒श्वऽदो॑हसः । जना॑य । वि॒श्वऽदो॑हसः ॥त्वम् । वृथा । नद्यः । इन्द्र । सर्तवे । अच्छ । समुद्रम् । असृजः । रथान्इव । वाजयतः । रथान्इव । इतः । ऊतीः । अयुञ्जत । समानम् । अर्थम् । अक्षितम् । धेनूःइव । मनवे । विश्वदोहसः । जनाय । विश्वदोहसः ॥tvam | vṛthā | nadyaḥ | indra | sartave | accha | samudram | asṛjaḥ | rathān-iva | vājayataḥ | rathān-iva | itaḥ | ūtīḥ | ayuñjata | samānam | artham | akṣitam | dhenūḥ-iva | manave | viśva-dohasaḥ | janāya | viśva-dohasaḥ

त्वम्thou
त्वम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयुष्मद् (प्रातिपदिक) सर्वनाम
वृथाin vain; idly
वृथा:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootवृथा (अव्यय)
नद्यःrivers
नद्यः:
कर्म
TypeNoun
Rootनदी (प्रातिपदिक)
इन्द्रO Indra
इन्द्र:
सम्बोधन
TypeNoun (vocative)
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
सर्तवेto flow; to run
सर्तवे:
प्रयोजन (तुमर्थ)
TypeVerbal noun (infinitive)
Rootसृ (धातु) → सर्तु (कृदन्त) + -ए (दत्तिव)
अच्छाtowards
अच्छा:
दिशा/गति-विशेषण
TypeIndeclinable
Rootअच्छा (अव्यय/उपसर्गार्थ)
समुद्रम्the ocean
समुद्रम्:
कर्म (गन्तव्य)
TypeNoun
Rootसमुद्र (प्रातिपदिक)
असृजःthou didst let loose; didst send forth
असृजः:
क्रिया
TypeVerb
Rootसृज् (धातु)
रथान्chariots
रथान्:
कर्म
TypeNoun
Rootरथ (प्रातिपदिक)
इवlike
इव:
उपमान
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
वाजयतःof (thee) speeding/urging on (for victory)
वाजयतः:
सम्बन्ध (कर्तृ-विशेषण)
TypeParticiple (present)
Rootवाजय् (नामधातु/धातु) → वाजयत् (वर्तमान कृदन्त/शतृ)
रथान्chariots
रथान्:
कर्म
TypeNoun
Rootरथ (प्रातिपदिक)
इवlike
इव:
उपमान
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
इतःfrom here; hence
इतः:
अपादान/दिशा
TypeIndeclinable
Rootइतः (अव्यय)
ऊतीःhelps; aids
ऊतीः:
कर्म
TypeNoun
Rootऊति (प्रातिपदिक)
अयुञ्जतthey yoked; they joined
अयुञ्जत:
क्रिया
TypeVerb
Rootयुज् (धातु)
समानम्the same
समानम्:
विशेषण
TypeAdjective
Rootसमान (प्रातिपदिक)
अर्थम्aim; purpose; object
अर्थम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअर्थ (प्रातिपदिक)
अक्षितम्unwasted; imperishable
अक्षितम्:
विशेषण
TypeAdjective (past participle)
Rootक्षि (धातु) → क्षित (कृदन्त) + अ- (निषेध)
धेनुःa cow
धेनुः:
कर्तृ (उपमान-रूपेण)
TypeNoun
Rootधेनु (प्रातिपदिक)
इवlike
इव:
उपमान
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
मनवेto Manu; to man
मनवे:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootमनु (प्रातिपदिक)
विश्वदोहसःall-milking; yielding all (good things)
विश्वदोहसः:
विशेषण
TypeAdjective
Rootविश्व-दोहस् (बहुव्रीहि/कर्मधारय-समास; प्रातिपदिक)
जनायfor the people
जनाय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootजन (प्रातिपदिक)
विश्वदोहसःall-yielding
विश्वदोहसः:
विशेषण
TypeAdjective
Rootविश्व-दोहस् (प्रातिपदिक)