Sarga 98

Verse 1

हन्यमानेबलेतूर्णमन्योन्यंतेमहामृथे ।सरसीवमहाघर्मेसोपक्षीणेबभूवतुः ।।6.98.1।।

ఆ మహాయుద్ధంలో సైన్యాలు వేగంగా పరస్పరం నాశనం చేసుకుంటుండగా, అవి మహాగ్రీష్మంలో నీరు తగ్గిన చెరువుల్లా క్షీణంగా కనిపించాయి।

Verse 2

स्वबलस्यविघातेनविरूपाक्ष्वधेन च ।बभूवद्विगुणंक्रुद्धोरावणोराक्षसाधिपः ।।6.98.2।।

తన సేన వినాశమునకును, విరూపాక్ష వధకును కారణంగా రాక్షసాధిపతి రావణుడు ద్విగుణంగా క్రోధించాడు।

Verse 3

प्रक्षीणंतुबलंदृष्टवावध्यमानंवलीमुखैः ।बभूवास्यव्यथायुद्धेप्रेक्ष्यदैवविपर्ययम् ।।6.98.3।।

వానరయోధుల చేత వధింపబడుతూ తన సేన బాగా క్షీణించినదని చూసి, యుద్ధమధ్యంలో దైవవిపర్యయాన్ని గమనించి అతడు తీవ్రమైన వ్యథకు లోనయ్యాడు।

Verse 4

उवाच च समीपस्थंमहोदरमरिन्दमम् ।अस्मिन्कालेमहाबाहोजयाशात्वयिमेस्थिता ।।6.98.4।।

సమీపంలో నిలిచిన శత్రుదమన మహోదరునితో రావణుడు అన్నాడు— “మహాబాహో! ఈ సమయంలో నా విజయాశా నీ మీదే నిలిచింది.”

Verse 5

जहिशत्रुचमूंवीरदर्शयाद्यपराक्रमम् ।भर्तृपिण्डस्यकालोऽऽयंनिर्देष्टुंसाधुयुध्यताम् ।।6.98.5।।

“వీరా! శత్రుసేనను సంహరించు, ఈ రోజు నీ పరాక్రమాన్ని చూపించు. ప్రభువు ఇచ్చిన అన్నానికి ప్రతిఫలం చెల్లించవలసిన కాలమిది—కాబట్టి ధర్మంగా యుద్ధం చేయి!”

Verse 6

एवमुक्तस्तथेत्युक्त्वाराक्षसेन्द्रोमहोदरः ।प्रविवेशारिसेनांतांपतङ्गइवपावकम् ।।6.98.6।।

ఇలా చెప్పబడిన రాక్షసేంద్రుడు మహోదరుడు “తథే” అని పలికి, పతంగం అగ్నిలో దూకినట్లు ఆ శత్రుసేనలోకి దూసుకెళ్లాడు।

Verse 7

ततस्सकदनंचक्रेवानराणांमहाबलः ।भर्तृवाक्येनतेजस्वीस्वेनवीर्येणचोदितः ।।6.98.7।।

అప్పుడు ఆ మహాబలుడు తేజస్సుతో, స్వామి వాక్యప్రేరణచేతను తన వీర్యప్రచోదనచేతను వానరుల మధ్య మహా కదనాన్ని కలిగించాడు।

Verse 8

वानराश्चमहासत्त्वाःप्रगृह्वःविपुलाशशिलाः ।प्रविश्यारिबलंभीमंजघ्नुस्तेरजनीचरान् ।।6.98.8।।

మహాసత్త్వముగల వానరులు విస్తారమైన శిలలను పట్టుకొని భయంకరమైన శత్రుసేనలోకి దూసుకుపోయి ఆ రజనీచర రాక్షసులను సంహరించారు।

Verse 9

महोदरस्तुसङ्कृद्धश्शरैःकाञ्चनभूषणैः ।चिच्छेदपाणिपादोरुन्वानराणांमहाहवे ।।6.98.9।।

కానీ మహోదరుడు కోపోద్రిక్తుడై, ఆ మహాసమరంలో కాంచనభూషిత శరాలతో వానరుల చేతులు, పాదాలు, తొడలను ఛేదించాడు।

Verse 10

ततस्तेवानरास्सर्वेराक्षसैरर्दिताभृशम् ।दिशोदशद्रुताःकेचित्केचित्सुग्रीवमाश्रिताः ।।6.98.10।।

అప్పుడు రాక్షసుల చేత తీవ్రంగా వేధింపబడిన ఆ వానరులందరూ పది దిశలకూ పరుగెత్తారు; అయితే కొందరు సుగ్రీవుని శరణు చేరారు।

Verse 11

प्रभग्नांसमरेदृष्टवावानराणांमहाचमूम् ।अभिदुद्रावसुग्रीवोमहोदरमनन्तरम् ।।6.98.11।।

సమరంలో వానరుల మహాసేన చెదరిపోతున్నదాన్ని చూసి, సుగ్రీవుడు వెంటనే మహోదరుని వైపు దూసుకెళ్లాడు।

Verse 12

प्रगृह्यविपुलांघोरांमहीधरसमांशिलाम् ।चिक्षेप स महातेजास्तद्वधायहरीश्वरः ।।6.98.12।।

అప్పుడు వానరాధీశుడు మహాతేజస్వి సుగ్రీవుడు పర్వతసమానమైన విస్తారమైన భయంకర శిలను పట్టుకొని, అతని వధార్థం వేగంగా విసిరెను।

Verse 13

तामापततनींसहसाशिलांदृष्टवामहोदरः ।असम्भ्रान्तस्ततोबाणैर्निर्बिभेददुरासदाम् ।।6.98.13।।

దురాసదమైన ఆ శిల అకస్మాత్తుగా తనపై దూసుకొస్తున్నదని చూసిన మహోదరుడు ఏమాత్రం కలవరపడలేదు; వెంటనే బాణాలతో దానిని ఛేదించి చిదిమివేశాడు।

Verse 14

रक्षसातेनबाणौघैर्निकृत्तासासहस्रधा ।निपपातशिलाभूमौगृध्रचक्रमिवाकुलम् ।।6.98.14।।

ఆ రాక్షసుని బాణప్రవాహంతో ఆ శిల వెయ్యి ముక్కలుగా నరికబడింది; గద్దల చక్రంలా చెల్లాచెదురై భూమిపై పడిపోయింది।

Verse 15

तांतुभिन्नांशिलांदृष्टवासुग्रीवःक्रोधमूर्छितः ।सालमुत्पाट्यचिक्षेपराक्षसेरणमूर्थनि ।।6.98.15।।

చిన్నాభిన్నమైన శిలను చూసి సుగ్రీవుడు కోపావేశంతో మూర్ఛితుడైనట్లయ్యాడు; ఒక శాలవృక్షాన్ని పెకలించి యుద్ధమధ్యంలో ఆ రాక్షసునిపై విసిరెను।

Verse 16

शरैश्चविददारैनंशूरःपरपुरञ्जयः ।स ददर्शततःक्रुद्धःपरिघंपतितंभुवि ।।6.98.16।।

ఆ శూరుడు, శత్రుపురవిజేత, బాణాలతో అతనిని చీల్చివేశాడు; ఆపై కోపంతో భూమిపై పడిన గదాసమానమైన పరిఘాన్ని చూచెను।

Verse 17

आविध्यतु स तंदीप्तंपरिघंतस्यदर्शयन् ।परिघाग्रेणवेगेनजघानास्यहयोत्तमान् ।6.98.17।।

అతడు దగ్ధమవుతున్న పరీఘాన్ని తిప్పుతూ అతనికి చూపించి, పరీఘాగ్రంతో మహావేగంగా అతని ఉత్తమ అశ్వాలను కొట్టివేశాడు।

Verse 18

तस्माद्धतहयावदीरःसोऽऽवप्लुत्यमहारथात् ।गदांजग्राहसंक्रुद्धोराक्षसोऽऽथमहोदरः ।।6.98.18।।

అప్పుడు అశ్వాలు హతమైన మహోదరుడు అనే రాక్షసవీరుడు మహారథం నుండి దూకి దిగిపోయి, కోపంతో గదను పట్టుకున్నాడు।

Verse 19

गदापरिघहस्तौतौयुधिवीरौसमीयतुः ।नर्दन्तौगोवृषप्रख्यौघनाविवसविद्युतौ ।।6.98.19।।

యుద్ధభూమిలో గదా, పరీఘం చేతబట్టి ఆ ఇద్దరు వీరులు పరస్పరం ఎదురెదురుగా ముందుకు వచ్చారు; వారు మహావృషభాలవలె గర్జిస్తూ, విద్యుత్తుతో కూడిన మేఘాలవలె కనిపించారు।

Verse 20

ततःक्रुद्धोगदांतस्यैचिक्षेपरजनीचरः ।ज्वलतनींभास्कराभासांसुग्रीवायमहोदरः ।।6.98.20।।

అప్పుడు క్రోధించిన రజనీచరుడు మహోదరుడు, సూర్యప్రభలా జ్వలించే గదను సుగ్రీవుని వైపు విసిరాడు।

Verse 21

गदांतांसुमहाघोरामापततनींमहाबलः ।सुग्रीवोरोषताम्राक्षस्समुद्यम्यमहाहवे ।।6.98.21।।आजघानगदांतस्यपरिघेणहरीश्वर ।पपात स गदोद्भिन्नःपरिघस्तस्यभूतले ।।6.98.22।।

ఆ మహాసమరంలో మహాబలుడు సుగ్రీవుడు క్రోధంతో ఎర్రబడిన కళ్లతో పరీఘాన్ని ఎత్తి, మహోదరుని భయంకరంగా దూసుకొచ్చిన గదపై బలంగా ప్రహరించాడు. ఆ దెబ్బకు గద చీలి నేలపై పడిపోయింది.

Verse 22

गदांतांसुमहाघोरामापततनींमहाबलः ।सुग्रीवोरोषताम्राक्षस्समुद्यम्यमहाहवे ।।6.98.21।।आजघानगदांतस्यपरिघेणहरीश्वर ।पपात स गदोद्भिन्नःपरिघस्तस्यभूतले ।।6.98.22।।

ఆ మహాసమరంలో మహాబలుడు సుగ్రీవుడు క్రోధంతో ఎర్రబడిన కళ్లతో పరీఘాన్ని ఎత్తి, మహోదరుని భయంకరంగా దూసుకొచ్చిన గదపై బలంగా ప్రహరించాడు. ఆ దెబ్బకు గద చీలి నేలపై పడిపోయింది.

Verse 23

ततोजग्राहतेजस्वीसुग्रीवोवसुधातलात् ।आयसंमुसलंघोरंसर्वतोहेमभूषितम् ।।6.98.23।।

అనంతరం తేజస్సుగల సుగ్రీవుడు భూమితలంనుండి అన్ని వైపులా బంగారు అలంకారాలతో మెరిసే భయంకరమైన ఇనుప ముసలాన్ని ఎత్తుకున్నాడు.

Verse 24

स तमुद्यम्यचिक्षेपसोऽऽप्यन्यांव्याक्षिपद्गदाम् ।भिन्नावन्योन्यमासाद्यपेततुद्दरणीतले ।।6.98.24।।

సుగ్రీవుడు ఆ ముసలాన్ని ఎత్తి విసిరాడు; మహోదరుడూ ప్రతిగా మరో గదను విసిరాడు. మధ్యలో పరస్పరం ఢీకొని రెండూ విరిగి భూమిపై పడిపోయాయి.

Verse 25

ततोग्नप्रहरणौमुष्टिभ्यांतौसमीयतुः ।तेजोबलसमाविष्टौदीप्ताविवहुताशनौ ।।6.98.25।।

ఆయుధాలు విరిగిన తరువాత వారు ఇద్దరూ ముష్టులతో సమీపించారు—తేజస్సు, బలంతో నిండినవారై, రెండు జ్వలించే అగ్నులవలె ప్రకాశించారు.

Verse 26

जघ्नतुस्तौतदान्योन्यंवेदतुश्चपुनःपुनः ।तलैश्चान्योन्यमहत्यपेततुश्चमहीतले ।।6.98.26।।

అప్పుడు వారు ఇద్దరూ గర్జిస్తూ మళ్లీ మళ్లీ ఒకరినొకరు కొట్టుకున్నారు; అలాగే అరచేతులతో బలంగా చరచరా కొట్టి, నేలపై పడిపడి దొర్లారు.

Verse 27

उत्पेततुस्ततस्तूर्णंजघ्नतुश्चपरस्परम् ।भुजैश्चिक्षिपतुर्वीरावन्योन्यमपराजितौ ।।6.98.27।।

అప్పుడు ఆ ఇద్దరు వీరులు వేగంగా ఎగిరి లేచి పరస్పరం దాడి చేసుకున్నారు; అపరాజితులైన వారు భుజబలంతో ఒకరినొకరు తోసుకున్నారు।

Verse 28

जग्मतुस्तौश्रमंवीरौबाहुयुधेपरंतपौ ।अजहारतदाखडगमदूरपरिवर्तिनम् ।।6.98.28।।राक्षसश्चर्मणासार्धंमहावेगोमहोदरः ।

భుజయుద్ధంలో ఆ ఇద్దరు శత్రుసంహారక వీరులు అలసిపోయారు. అప్పుడు మహావేగుడైన రాక్షసుడు మహోదరుడు దగ్గరే ఉన్న ఖడ్గాన్ని, కవచంతో కూడి, ఎత్తుకున్నాడు।

Verse 29

थैव च महाखडगंचर्मणापतितंसह ।।6.98.29।।जग्राहवानरश्रेष्ठस्सुग्रीवोवेगवत्तरः।।

అదేవిధంగా, వానరశ్రేష్ఠుడూ మరింత వేగవంతుడైన సుగ్రీవుడు అక్కడ పడివున్న మహాఖడ్గాన్ని కవచంతో సహా ఎత్తుకున్నాడు।

Verse 30

तौतुरोषपरीताङ्गौनर्दन्तावभ्यधावताम् ।।6.98.30।।उद्यतासीरणेहृष्टावुभौशस्त्रविशारदौ ।

అప్పుడు కోపావేశంతో ఆవృతమైన అవయవాలతో వారు ఇద్దరూ గర్జిస్తూ పరస్పరం మీదికి దూకారు. యుద్ధరంగంలో ఖడ్గాలు ఎత్తి, ఉల్లాసంతో—ఇద్దరూ ఆయుధవిద్యలో నిపుణులై—ముందుకు సాగారు॥

Verse 31

दक्षिणंमण्डलंचोभौसुतूर्णंसम्परीयतुः ।।6.98.31।।अन्योन्यमभिसङ्कृद्धौ जये प्रणिहितावुभौ ।

వారు ఇద్దరూ కుడివైపు వేగంగా వలయంగా తిరిగారు. పరస్పరం మీద కోపంతో, విజయమే లక్ష్యంగా మనస్సు నిలిపి, మళ్లీ దగ్గరికి వచ్చి ఎదురయ్యారు॥

Verse 32

तुशूरोमहावेगोवीर्यश्लाघीमहोदरः ।।6.98.32।।महाचर्मणितंखडगंपातयामासदुर्मतिः ।

అప్పుడు శూరుడు, మహావేగవంతుడు, తన వీర్యాన్ని గొప్పగా చెప్పుకునే మహోదరుడు—దుర్మతి—సుగ్రీవుని మహా కవచంపై తన ఖడ్గాన్ని బలంగా పడేశాడు॥

Verse 33

लग्नमुत्कर्षतःखडगंखडगेनकपिकुञ्जरः ।।6.98.33।।जहारसशिरस्त्राणंकुण्डलोपहितंशिरः ।

అటుక్కున్న ఖడ్గాన్ని లాగి తీసేందుకు అతడు యత్నిస్తున్న వేళ, కపికుంజరుడైన సుగ్రీవుడు తన ఖడ్గంతో శిరస్త్రాణంతో కూడి, కుండలాలతో అలంకృతమైన అతని శిరస్సును ఛేదించాడు॥

Verse 34

निकृत्तशिरसस्तस्यपतितस्यमहीतले ।।6.98.34।।तद्बलंराक्षसेन्द्रस्यदृष्टवातत्र न तिष्टते ।

అతని శిరస్సు నరికివేయబడి భూమిపై పడిపోయింది. అది చూసిన రాక్షసేంద్రుని సైన్యం అక్కడ నిలువలేక వెనుదిరిగింది॥

Verse 35

हत्वांतंवानरैस्सार्धंननादमुदितोहरिः ।।6.98.35।।चुक्रोध च दशग्रीवोबभौहृष्टश्चराघवः ।

అతనిని వానరులతో కలిసి సంహరించిన ఆనందిత సుగ్రీవుడు ఘోషగా గర్జించాడు. దశగ్రీవుడు కోపంతో మండిపడ్డాడు; రాఘవుడు హర్షంతో ప్రకాశించాడు।

Verse 36

विषण्णवदनास्सर्वेराक्षसादीनचेतसः ।।6.98.36।।विद्रवन्तिततस्सर्वेभयवित्रस्तचेतसः ।

అన్ని రాక్షసులు విషణ్ణ ముఖాలతో, దీనచిత్తులైపోయారు. భయంతో వణికిన మనస్సుతో వారు అందరూ అక్కడి నుంచి పారిపోయారు।

Verse 37

महोदरंतंन्वििपात्यभूमौमहागिरेःकीर्णमिवैकदेशम् ।सूर्यात्मजस्तत्ररराजलक्ष्म्यसूर्यस्स्वतेजोभिरिवाप्रधृष्यः ।।6.98.37।।

మహోదరుని భూమిపై కూలదోసి—మహాగిరి నుండి చిందిన ఒక భాగంలా—అక్కడ సూర్యాత్మజుడు (సుగ్రీవుడు) లక్ష్మితో విరాజిల్లాడు; స్వతేజస్సుతో అప్రధర్ష్యుడై, సూర్యుడివలె ప్రకాశించాడు।

Verse 38

అప్పుడు సమరముఖంలో వానరేంద్రుడు విజయాన్ని పొందాడు; అది చూచి సురులు, సిద్ధులు, యక్షులు మరియు భూమిపైని అనేక జీవసమూహాలు హర్షంతో పరవశించాయి।