Ramayana — Yuddha Kanda, Sarga 35, Shloka 34

माल्यवानुपदेशः

Malyavan’s Counsel, Portents in Laṅkā, and the Proposal of Alliance

Devanagari script

पक्षिणश्चमृगास्सर्वेप्रत्यादित्यंरुदन्तिच ।कराळोविकटोमुण्डःपुरुषःकष्णपिङ्गळः ।।।।कालोगृहाणिसर्वेषांकालेकालेऽन्ववेक्षते ।एतान्यन्यानिदुष्टानिनिमित्तान्युत्पतन्तिच ।।।।

Transliteration

pakṣiṇaś ca mṛgāḥ sarve pratyādityaṃ rudanti ca | karāḷo vikaṭo muṇḍaḥ puruṣaḥ kṛṣṇapiṅgaḷaḥ || kālo gṛhāṇi sarveṣāṃ kāle kāle 'nvavekṣate | etāny anyāni duṣṭāni nimittāny utpatanti ca ||

Translation

అన్ని పక్షులు, మృగాలు సూర్యుని వైపు తిరిగి శత్రుత్వభావంతో విలపిస్తున్నట్లున్నాయి. కాలుడు స్వయంగా భయంకరమైన, వికృతమైన, ముండనమైన, నల్ల-పింగళ వర్ణపు పురుషరూపంగా ప్రత్యక్షమై, కాలకాలానికి ప్రతి ఇంటినీ పరిశీలిస్తున్నాడు. ఇవి మరియు ఇలాంటి మరెన్నో దుష్ట నిమిత్తాలు వరుసగా ఉద్భవిస్తున్నాయి।

Word by Word

• पक्षिणः: birds
• पक्षिणः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पक्षिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय

• मृगाः: beasts
• मृगाः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मृग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• सर्वे: all
• सर्वे: Karta-anvaya (कर्ता-अन्वय)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण

• प्रत्यादित्यम्: towards the sun / sunward
• प्रत्यादित्यम्: Kriya-vishesana (क्रिया-विशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रति-आदित्य (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभावसमास; क्रियाविशेषण (adverb: ‘towards/against the sun’)

• रुदन्ति: cry
• रुदन्ति: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: रुद् (धातु)
• Form: लट्-लकार, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय

• कराळः: dreadful
• कराळः: Karta-anvaya (कर्ता-अन्वय)
• Type: Adjective
• Root: कराळ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (of पुरुषः)

• विकटः: monstrous
• विकटः: Karta-anvaya (कर्ता-अन्वय)
• Type: Adjective
• Root: विकट (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण

• मुण्डः: shaven-headed
• मुण्डः: Karta-anvaya (कर्ता-अन्वय)
• Type: Adjective
• Root: मुण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण

• पुरुषः: a man/person
• पुरुषः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुरुष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• कृष्णपिङ्गळः: blackish-brown
• कृष्णपिङ्गळः: Karta-anvaya (कर्ता-अन्वय)
• Type: Adjective
• Root: कृष्ण-पिङ्गळ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण

• कालः: Time/Death
• कालः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• गृहाणि: houses
• गृहाणि: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: गृह (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

• सर्वेषाम्: of all
• सर्वेषाम्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; विशेषण (of गृहाणि/people)

• काले: at a time
• काले: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• काले: time after time
• काले: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; पुनरुक्ति (reduplication for distributive sense)

• अन्ववेक्षते: observes/looks over
• अन्ववेक्षते: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अनु-आ-ईक्ष् (धातु)
• Form: लट्-लकार, आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• एतानि: these
• एतानि: Karma (कर्म; object of ‘utpatanti’ in sense ‘appear as these’)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन; सर्वनाम (pronoun)

• अन्यानि: other
• अन्यानि: Karta-anvaya (कर्ता-अन्वय; qualifier of nimittāni)
• Type: Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन; विशेषण

• दुष्टानि: sinister
• दुष्टानि: Karta-anvaya (कर्ता-अन्वय)
• Type: Adjective
• Root: दुष्ट (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन; विशेषण

• निमित्तानि: omens/portents
• निमित्तानि: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: निमित्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• उत्पतन्ति: arise/appear
• उत्पतन्ति: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: उत्-पत् (धातु)
• Form: लट्-लकार, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय

Context

All birds and animals are making hostile noise. Time is always coming in a dreadful and monstrous blackish form with a shaved head, morning, and evening. Considering all these sinister portents are making an appearance at all households.

Characters & Entities

• Kāla (Time/Death)
• Sun (Āditya)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma recognizes moral causality: when adharma matures, kāla ‘arrives’ for all—hence rulers must return to truth and righteousness before destruction becomes inevitable.

What is the narrative situation?

A climactic summary of widespread portents is given, including Kāla personified, indicating Laṅkā’s danger is no longer private but universal.

Which character virtue is emphasized?

Sobriety and foresight: accepting uncomfortable truth and choosing corrective action.