Sarga 35
माल्यवानुपदेशः — Malyavan’s Counsel, Portents in Laṅkā, and the Proposal of Alliance
युद्धकाण्ड
సర్గ 35లో రామసేన శంఖ-దుందుభుల ఘోషతో యుద్ధానికి ముందుకు సాగుతుంది. ఆ భయంకర ధ్వని విని లంకలో రావణుడు సభలోకి వచ్చి మంత్రులతో సంప్రదించి, వారి పేరొందిన వీరత్వం ఉన్నప్పటికీ మౌనం వహించినందుకు గట్టిగా మందలిస్తాడు. వెంటనే అనేక అనిష్ట నిమిత్తాలు కనిపిస్తాయి—అసహజ కలయికలు, గృహకర్మలు-యజ్ఞాది విధుల్లో అవ్యవస్థ, భయంకర స్వప్నాలు, పక్షి-మృగాల ప్రతికూల కేకలు, రక్తవర్షం—ఇవి లంకకు సమగ్ర పతనం సమీపించిందని సూచిస్తాయి. అటువంటి వేళ వృద్ధ మంత్రి మాల్యవాన్ (రావణుని మాతామహుడు) క్రమబద్ధమైన నీతి ఉపదేశం చేస్తాడు. విద్యా-న్యాయాలపై నిలిచిన రాజే రాజ్యాన్ని నిలుపుతాడు; బలం క్షీణించినప్పుడు వివేకవంతులు విగ్రహాన్ని కాదు, సంధిని ఆశ్రయిస్తారు. యుద్ధానికి మూలకారణమైన సీతను తిరిగి అప్పగించాలని మాల్యవాన్ సూచించి, దైవబలం రాముని పక్షాన ఉందని చెబుతాడు; సముద్రంపై సేతు నిర్మాణం వంటి అద్భుతాన్ని ఆధారంగా రాముని మానవరూపంలో ఉన్న విష్ణువుగా గుర్తిస్తాడు. చివరికి రావణుని అంగీకారలేమిని గమనించిన మాల్యవాన్ మౌనమవుతాడు; తిరస్కరించబడిన హితవాక్యమే విషాదాంతానికి దారి తీస్తుందనే భావం ఇక్కడ స్పష్టమవుతుంది.
Shlokas
Verse 1
तेनशङ्खविमिश्रेणभेरीशब्देनराघवः ।उपयातिमहाबाहूरामःपरपुरञ्जयः ।।।।
శంఖధ్వనితో కలిసిన భేరీనాదం మధ్య మహాబాహు రాఘవుడు, శత్రుపురవిజేత శ్రీరాముడు ముందుకు కదిలాడు।
Verse 2
तंनिनादंनिशम्याथरावणोराक्षसेश्वरः ।मुहूर्तंध्यानमास्थायसचिवानभ्युदैक्षत ।।।।
ఆ నినాదాన్ని విని రాక్షసేశ్వరుడు రావణుడు క్షణమాత్రం ధ్యానంలో నిలిచి, అనంతరం తన మంత్రులవైపు దృష్టి సారించాడు।
Verse 3
अथतान्सचिवांस्तत्रसर्वानाभाष्यरावणः ।सभांसन्नादयन् सर्वामित्युवाचमहाबलः ।।।।जगत्सन्तापन्क्रूरोगर्हयन्राक्षसेश्वरः ।
అప్పుడు రాక్షసాధిపతి, క్రూరుడు, జగత్తుకు తాపం కలిగించేవాడైన రావణుడు అక్కడున్న సమస్త మంత్రులను సంభోదించి, సభ అంతటా గర్జన ప్రతిధ్వనించేలా చేసి, మహాబలంతో వారిని గర్హిస్తూ పలికాడు।
Verse 4
तरणंसागरस्यापिविक्रमंबलसञ्जियम् ।।।।यदुक्तवन्तोरामस्यभवन्तस्तन्मयाश्रुतम् ।
సముద్రాన్ని దాటడం, అలాగే రాముని కార్యార్థం ప్రదర్శించిన బలసంచయసహిత పరాక్రమం గురించి మీరు చెప్పినదంతా నేను విన్నాను.
Verse 5
भवतश्चाप्यहंवेमदियुद्धेसत्यपराक्रमान् ।।।।तूषिकानीक्षतोऽन्योन्यंविदित्वारामविक्रमम् ।
యుద్ధంలో మీకూ నిజమైన పరాక్రమం ఉందని నాకు తెలుసు. అయినా రాముని విక్రమాన్ని గ్రహించి, మీరు పరస్పరం ఒకరినొకరు చూస్తూ మౌనంగా నిలిచారు.
Verse 6
ततस्तुसुमहाप्राज्ञोमाल्यवान्नामराक्षसः ।।।।रावणस्यवचश्श्रुत्वामातुःपैतामहोऽब्रवीत् ।
అప్పుడు మహాప్రాజ్ఞుడైన ‘మాల్యవాన్’ అనే రాక్షసుడు—రావణుని మాతామహుడు—రావణుని మాటలు విని ప్రత్యుత్తరంగా పలికాడు.
Verse 7
विद्यास्वभिविनीतोयोराजाराजन्नयानुगः ।।।।सशास्तिचिरमैश्वर्यमरींश्चकुरुतेवशे ।
హే రాజన్! విద్యలలో సువినీతుడై, నీతిమార్గాన్ని అనుసరించే రాజు దీర్ఘకాలం రాజ్యైశ్వర్యాన్ని పాలించి, శత్రువులనుకూడా వశపరచుకొనును।
Verse 8
सन्दधानोहिकालेनविगृह्णंश्चारिभिस्सह ।।।।स्वपक्षवर्थनंकुर्वन्महदैश्वर्यमश्नुते ।
ఎందుకంటే రాజు తగిన సమయంలో సంధి కుదుర్చుకొని, అవసరమైనప్పుడు శత్రువులతో విరోధించి, తన పక్షాన్ని బలపరచుకొనుచు మహత్తర రాజ్యైశ్వర్యాన్ని పొందును।
Verse 9
हीयमानेनकर्तव्योराज्ञासन्धिस्समेवच ।।।।नशत्रुमवमन्येतज्यायान्कुर्वीतविग्रहम् ।
రాజశక్తి క్షీణిస్తున్నప్పుడు రాజు సమబలుడితో సంధి చేయవలెను; శత్రువును అవమానించకూడదు; ప్రత్యర్థి బలవంతుడైతే విగ్రహాన్ని విడిచిపెట్టవలెను।
Verse 10
तन्मह्यंरोचतेसन्धिस्सहरामेणरावण ।।।।यदर्थमभियुक्ता: स्मसीतातस्मैप्रदीयताम् ।
ఓ రావణా, మాకు రామునితో సంధి ఇష్టమే. ఏ కారణంతో మనపై దాడి జరిగింది, ఆ సీతను ఆయనకు అప్పగించాలి।
Verse 11
यस्यदेवर्षयस्सर्वेगन्धर्वाश्चजयैषिणः ।।।।विरोथंमागमस्तेनसन्धिस्तेतेनरोचताम् ।
ఎవరి విజయాన్ని దేవర్షులందరూ గంధర్వులూ కోరుకుంటారో, ఆయనతో వైరం చేయకు; ఆయనతో సంధి నీకు ప్రీతికరంగా ఉండుగాక।
Verse 12
असृजद्भगवान्पक्षौद्वावेनहिपितामहः ।।।।सुराणामसुराणांचधर्माधर्मौतदाश्रयौ ।
భగవాన్ పితామహుడు (బ్రహ్మ) నిశ్చయంగా రెండు పక్షాలనే సృష్టించాడు—దేవులు మరియు అసురులు; వారి ఆధారాలు ధర్మం, అధర్మం, వారు వరుసగా వాటిపైనే నిలిచారు।
Verse 13
धर्मोहिश्रूयतेपक्षीह्यमराणांमहात्मनाम् ।।।।अधर्मोरक्षसांपक्षोह्यसुराणांचराक्षस ।
ధర్మమని వినబడుతుంది—మహాత్ములైన అమరుల (దేవుల) పక్షం; అధర్మం మాత్రం రాక్షసుల పక్షం, అసురుల పక్షమూ, ఓ రాక్షసా।
Verse 14
धर्मोवैग्रसतेऽधर्मंततःकृतमभूद्युगम् ।।।।अधर्मोग्रसतेधर्मंततस्तिष्यःप्रवर्तते ।
ధర్మం అధర్మాన్ని గ్రసించినప్పుడు ఆ యుగం ‘కృతయుగం’ అని చెప్పబడుతుంది; అధర్మం ధర్మాన్ని గ్రసించినప్పుడు ‘తిష్య’ (కలి) యుగం ప్రవేశిస్తుంది।
Verse 15
तत्त्वयाचरयालोकान्धर्मोपिविनिहतोमहान् ।।।।अधर्मःप्रगृहीतश्चतेनास्मद्बलिनःपरे ।
నీవు లోకాల్లో సంచరిస్తూ మహత్తర ధర్మాన్నికూడా విసర్జించి అధర్మాన్ని ఆశ్రయించావు; అందువల్ల ధర్మపక్షంలో నిలిచిన శత్రువులు మనకంటే బలవంతులయ్యారు।
Verse 16
सप्रमादावदिवृद्धस्तेऽधर्मोहिग्रसतेहिनः ।।।।विवर्थयतिपक्षंचसुराणांसुरभावनः ।
నీ నిర్లక్ష్యంతో పెరిగిన ఆ అధర్మమే నిశ్చయంగా మనలను గ్రసిస్తుంది; అలాగే అది దేవుల పక్షాన్ని కూడా వృద్ధి చేస్తూ వారి బలవృద్ధికి కారణమవుతుంది।
Verse 17
विषयेषुप्रसक्तेनयत्किञ्चित्कारणात्वया ।।।।ऋषीणामग्नकल्पानामुद्वेगोजनितोमहान् ।
ఇంద్రియవిషయాలలో ఆసక్తుడవై నీవు ఏదో కారణంతో అగ్నిసమాన తపోబలముగల ఋషులలో మహా కలతను, బాధను కలిగించితివి।
Verse 18
तेषांप्रभावोदुर्धर्षःप्रदीप्तइवपावकः ।।।।तपसाभावितात्मानोधर्मस्यानुग्रहेरताः ।मुख्यर्यज्ञैर्यजन्त्येतेनित्यंतैस्सैर्द्विजातयः ।।।।जुह्वत्यनगींश्चविधिवद्वेदांश्चोच्चैरधीयते ।अभिभूयचरक्षांसिब्रह्मघोषानुदैरयन् ।।।।दिशोऽपिविद्रुतास्सर्वेस्तनयित्नुरिवोष्णगे ।
వారి ప్రభావము దుర్ధర్షము—ప్రజ్వలితమైన అగ్నివలె. తపస్సుతో శుద్ధమైన ఆత్మగలవారు, ధర్మపోషణలో నిమగ్నులైన ఆ ద్విజులు నిత్యం ప్రధాన యజ్ఞములను ఆచరిస్తారు; విధివిధానంగా ఆహుతులు సమర్పించి, ఉన్నత స్వరంతో వేదపఠనం చేస్తారు. రాక్షసులను జయించి వారు బ్రహ్మఘోషాన్ని ఉద్ఘాటిస్తారు; అప్పుడు రాక్షసులు గ్రీష్మతాపంలో మేఘాలు చెదిరినట్లు అన్ని దిశలకూ పారిపోతారు.
Verse 19
तेषांप्रभावोदुर्धर्षःप्रदीप्तइवपावकः ।।6.35.18।।तपसाभावितात्मानोधर्मस्यानुग्रहेरताः ।मुख्यर्यज्ञैर्यजन्त्येतेनित्यंतैस्सैर्द्विजातयः ।।6.35.19।।जुह्वत्यनगींश्चविधिवद्वेदांश्चोच्चैरधीयते ।अभिभूयचरक्षांसिब्रह्मघोषानुदैरयन् ।।6.35.20।।दिशोऽपिविद्रुतास्सर्वेस्तनयित्नुरिवोष्णगे ।
తపస్సుతో శుద్ధమైన ఆత్మగలవారు, ధర్మపోషణలో నిమగ్నులైన ఈ ద్విజులు నిత్యం ప్రధాన యజ్ఞములతో నిరంతరం యజ్ఞాచరణ చేస్తుంటారు।
Verse 20
तेषांप्रभावोदुर्धर्षःप्रदीप्तइवपावकः ।।6.35.18।।तपसाभावितात्मानोधर्मस्यानुग्रहेरताः ।मुख्यर्यज्ञैर्यजन्त्येतेनित्यंतैस्सैर्द्विजातयः ।।6.35.19।।जुह्वत्यनगींश्चविधिवद्वेदांश्चोच्चैरधीयते ।अभिभूयचरक्षांसिब्रह्मघोषानुदैरयन् ।।6.35.20।।दिशोऽपिविद्रुतास्सर्वेस्तनयित्नुरिवोष्णगे ।
వారు విధివిధానంగా అగ్నిలో ఆహుతులు సమర్పించి, ఉన్నత స్వరంతో వేదాలను అధ్యయనం చేస్తారు; రాక్షసులను జయించి బ్రహ్మఘోషాన్ని ఉద్ఘాటిస్తారు. అప్పుడు రాక్షసులు గ్రీష్మతాపంలో మేఘాలు చెదిరినట్లు అన్ని దిశలకూ పారిపోతారు।
Verse 21
ऋषीणामग्निकल्पानामग्निहोत्रासमुत्थितः ।।।।अदत्तेरक्षसांतेजोधूमोव्याप्यदिशोदश ।
అగ్నిసమానమైన ఋషుల అగ్నిహోత్రం నుండి పుట్టిన ధూమము దశదిశలలో వ్యాపించి రాక్షసుల తేజస్సును హరించుచున్నది।
Verse 22
तेषुतेषुचदेशेषुपुण्येष्वेवदृढव्रतैः ।।।।चर्यमाणंतपस्तीव्रंसन्तापयतिराक्षसान् ।
ఆ ఆ దేశములలో—ప్రత్యేకించి పుణ్యక్షేత్రములలో—దృఢవ్రతులైన తపస్వులు ఆచరించు తీవ్రమైన తపస్సు రాక్షసులను దహించి బాధింపుచున్నది।
Verse 23
देवदानवयक्षेभ्योगृहीतश्चवरस्त्वया ।।।।मनुषावानराऋक्षागोलाङ्गूलामहाबलाः ।बलवन्तइहागम्यगर्जन्तीदृढविक्रमाः ।।।।
దేవదానవయక్షుల నుండి నీవు అభయవరము పొందితివి; కాని ఇక్కడ ఇప్పుడు మనుష్యులు, వానరులు, ఋక్షులు, కృష్ణముఖ గోలాంగూలులు—మహాబలులు, బలవంతులు—దృఢవిక్రమంతో గర్జించుచు వచ్చియున్నారు।
Verse 24
देवदानवयक्षेभ्योगृहीतश्चवरस्त्वया ।।6.35.23।।मनुषावानराऋक्षागोलाङ्गूलामहाबलाः ।बलवन्तइहागम्यगर्जन्तीदृढविक्रमाः ।।6.35.24।।
దేవదానవయక్షుల నుండి నీవు అభయవరము పొందితివి; కాని ఇక్కడ ఇప్పుడు మనుష్యులు, వానరులు, ఋక్షులు, కృష్ణముఖ గోలాంగూలులు—మహాబలులు, బలవంతులు—దృఢవిక్రమంతో గర్జించుచు వచ్చియున్నారు।
Verse 25
उत्पातान्विविधान्दृष्टवाघोरन्बहुविधांस्तथा ।विनाशमनुपश्यामिसर्वेषांरक्षसामहम् ।।।।
వివిధ విధములైన ఘోరమైన అపశకునములను చూచి, నేను సమస్త రాక్షసుల వినాశమును ముందుగానే దర్శించుచున్నాను।
Verse 26
खराभिस्न्तिताघोरामेघाःप्रतिभयङ्कराः ।शोणितेनाभिवर्षन्तिलङ्कामुष्णेनसर्वतः ।।।।
కఠిన గర్జనతో చీలిపోతూ, భయంకరమైన ఘోర మేఘాలు అన్ని వైపులా లంకపై వేడి రక్తాన్ని వర్షిస్తున్నాయి।
Verse 27
रुदतांवाहनानांचप्रपवन्त्यौस्रबिन्दवः ।ध्वजाध्वस्ताविवर्णाश्चनप्रभान्तियथापुरम् ।।।।
ఏడుస్తున్నట్లున్న వాహనాల నుండి కన్నీటి బిందువులు జారుతున్నాయి; ధ్వజాలు, ధూళితో మసకబారిన అశ్వ-గజాలు వివర్ణమై, పూర్వంలా ఇక ప్రకాశించడం లేదు।
Verse 28
व्याळागोमायवोगृध्रावाश्यन्तिचसुभैरवम् ।प्रविश्यलङ्कामनिशंसमवायांश्चकुर्वते ।।।।
దుష్ట మృగాలు—వ్యాళాలు, గోమాయువులు (నక్కలు), గృధ్రాలు—లంకలో లోతుగా ప్రవేశించి, విరామం లేకుండా గుంపులుగా చేరి భయంకర ధ్వనులతో అరుస్తున్నాయి।
Verse 29
काळिकाःपाण्डुरैर्दन्तै: प्रहसन्त्यग्रतःस्थिताः ।स्त्रियस्स्वप्नेषुमुष्ण्नत्योगृहाणिप्रतिभाष्यच ।।।।
బొగ్గులా నల్లగా, తెల్లటి పళ్లతో ఉన్న స్త్రీలు స్వప్నంలో మన ముందర నిలబడి గట్టిగా నవ్వుతారు; అపశకున వాక్యాలు పలుకుతూ ఇళ్లను దోచినట్లుగా కనిపిస్తారు—ఇది దుర్లక్షణం।
Verse 30
गृहाणांबलिकर्माणिश्वानःपर्युपभुञ्जते ।खरागोषुप्रजायन्तेमूषकानकुलैस्सह ।।।।
ఇళ్లలో పూజాబలికి అర్పించిన ఆహారాన్ని కుక్కలు తినివేస్తున్నాయి; ఆవుల మధ్య గాడిదలు పుడుతున్నాయి, ముంగిసలతో పాటు ఎలుకలు పుడుతున్నాయి—ఇది ప్రకృతి విపర్యయం, మహా అపశకున సూచకం।
Verse 31
मार्जाराद्वीपिभिस्सार्थंसूकराश्शुनकैस्सह ।किन्नराराक्षसैश्चापिसमीयुर्मानुषैस्सह ।।।।
పిల్లులు చిరుతలతో కలిసి తిరుగుతున్నాయి, పందులు కుక్కలతో కలుస్తున్నాయి; కిన్నరులు కూడా రాక్షసులతోను మనుష్యులతోను కలిసిపోతున్నారు—ఇది జాతి-ధర్మ గందరగోళం, వ్యవస్థ పతన సూచకం।
Verse 32
पाण्डुरारक्तपादाश्चविहङ्गाःकालचोदिताः ।राक्षसानांविनाशायकपोताविचरन्तिच ।।।।
తెల్లని, ఎర్ర పాదాలున్న కపోతాలు కాలప్రేరణతో సంచరిస్తున్నాయి; అవి రాక్షసుల వినాశానికి ముందస్తు సూచనగా నిలుస్తున్నాయి।
Verse 33
वीचीकूचीतिवाश्य्नत्यश्शारिकावेश्मसुस्थिताः ।पतन्तिग्रथिताश्चापिनिर्जिताःकलहैषिणः ।।।।
ఇళ్లలో ఉన్న మైనా పక్షులు ‘వీచీ-కూచీ’ అనే విచిత్ర స్వరంతో అరుస్తున్నాయి; కలహప్రియ పక్షులు కూడా పోరాటంలో చిక్కి ఓడిపోయి కూలిపోతున్నాయి—ఇదీ అపశకునమే।
Verse 34
पक्षिणश्चमृगास्सर्वेप्रत्यादित्यंरुदन्तिच ।कराळोविकटोमुण्डःपुरुषःकष्णपिङ्गळः ।।।।कालोगृहाणिसर्वेषांकालेकालेऽन्ववेक्षते ।एतान्यन्यानिदुष्टानिनिमित्तान्युत्पतन्तिच ।।।।
అన్ని పక్షులు, మృగాలు సూర్యుని వైపు తిరిగి శత్రుత్వభావంతో విలపిస్తున్నట్లున్నాయి. కాలుడు స్వయంగా భయంకరమైన, వికృతమైన, ముండనమైన, నల్ల-పింగళ వర్ణపు పురుషరూపంగా ప్రత్యక్షమై, కాలకాలానికి ప్రతి ఇంటినీ పరిశీలిస్తున్నాడు. ఇవి మరియు ఇలాంటి మరెన్నో దుష్ట నిమిత్తాలు వరుసగా ఉద్భవిస్తున్నాయి।
Verse 35
पक्षिणश्चमृगास्सर्वेप्रत्यादित्यंरुदन्तिच ।कराळोविकटोमुण्डःपुरुषःकष्णपिङ्गळः ।।6.35.34।।कालोगृहाणिसर्वेषांकालेकालेऽन्ववेक्षते ।एतान्यन्यानिदुष्टानिनिमित्तान्युत्पतन्तिच ।।6.35.35।।
సర్వ పక్షులు, మృగాలు సూర్యుని వైపు వైరభావంతో కేకలు వేస్తున్నాయి. భయంకరుడు, వికటుడు, ముండితుడు, కృష్ణ-పింగళ వర్ణుడైన ‘కాలుడు’ వలె వాడు కాలకాలమున ప్రతి ఇంటిని తొంగిచూస్తున్నాడు. ఇవి మరియు ఇతర దుష్ట అపశకునాలు నిరంతరం ఉద్భవిస్తున్నాయి.
Verse 36
विष्णुंमन्यामहेरामंमानुषंरूपमास्थितम् ।नहिमानुषमात्रोऽसौराघवोदृढविक्रमः ।।।।येनबद्धःसमुद्रेचसेतुःसपरमाद्भुतः ।कुरुष्वनरराजेनसधनिंरामेणरावण ।।।।ज्ञात्वावधार्यकर्माणिक्रियतामायतिक्षमम् ।
మేము రాముణ్ణి మానవరూపం ధరించిన విష్ణువుగా భావిస్తున్నాము. ఆ దృఢపరాక్రమశాలి రాఘవుడు కేవలం మనుష్యమాత్రుడు కాదు. అతనిచేతనే సముద్రమీద పరమాద్భుతమైన సేతువు నిర్మితమైంది. కనుక, ఓ రావణా, ఆ నరరాజు రామునితో సంధి చేసుకో. కార్యాన్ని తెలుసుకొని సరిగా నిర్ణయించి, భవిష్యత్తుకు నిలిచే విధంగా చేయవలసినదే చేయి.
Verse 37
विष्णुंमन्यामहेरामंमानुषंरूपमास्थितम् ।नहिमानुषमात्रोऽसौराघवोदृढविक्रमः ।।6.35.36।।येनबद्धःसमुद्रेचसेतुःसपरमाद्भुतः ।कुरुष्वनरराजेनसधनिंरामेणरावण ।।6.35.37।।ज्ञात्वावधार्यकर्माणिक्रियतामायतिक्षमम् ।
సముద్రంపై ఆ పరమాద్భుతమైన సేతువును కట్టించినవాడు—ఆ నరరాజు రామునితో, హే రావణా, సంధి చేసుకో. కార్యమార్గాన్ని తెలిసి, బాగా నిర్ణయించి, భవిష్యత్తుకు క్షేమకరమైనదే చేయబడుగాక।
Verse 38
इदंवचस्तत्रनिशम्यमाल्यवान्परीक्ष्यरक्षोधिपतेर्मनःपुनः ।अनुत्तमेषूत्तमपौरुषोबलीबभूवतूष्णींसमवेक्ष्यरावणम् ।।।।
ఇట్లు పలికిన తరువాత, బలవంతుడైన మాల్యవాన్—ఉత్తములలోనూ ఉత్తమ పౌరుషముగలవాడు—మళ్లీ రాక్షసాధిపతి మనస్సును పరిశీలించి, రావణుని చూచి మౌనముగా నిలిచెను।
Frequently Asked Questions
The central dharma-action is whether Rāvaṇa should abandon pride and hostility, restore Sītā to Rāma, and adopt sandhi (alliance/peace) as a legitimate royal response when strategic strength and moral standing are deteriorating.
Mālyavān teaches that sovereignty is sustained by learning, justice, and timely policy; when adharma is nourished, it empowers the opposing dhārmic side, and rejecting wise counsel—despite clear signs—accelerates ruin.
Laṅkā functions as the omen-saturated political center; the Samudra-setu (ocean-bridge) stands as a cultural-technological marvel validating Rāma’s extraordinary status; and agnihotra/yajña and Vedic recitation appear as ritual landmarks that symbolically weaken rākṣasa power.