Sarga 104

Verse 1

तस्यक्रुद्धस्यवदनंदृष्टवारामस्यधीमतः ।।।।सर्वभूतानिवित्रेसुःप्राकम्पत च मेदिनी ।

ధీమంతుడైన రాముని కోపభరిత ముఖాన్ని చూచి సమస్త ప్రాణులు భీతిచెందిరి; భూమి కూడా కంపించెను.

Verse 2

सिंहशार्दूलान्शैलस्सञ्चचालचलद्द्रुमः ।बभूवचापिक्षुभितःसमुद्रःसरिताम्पतिः ।।।।

సింహ-వ్యాఘ్రాల నివాసమైన పర్వతాలు కంపించాయి, చెట్లు వణికాయి; నదుల అధిపతి సముద్రము కూడా తీవ్రంగా కలత చెందింది.

Verse 3

खराश्चखरनिर्घोषागगनेपरुषाघनाः ।औत्पातिकानिनर्दन्तस्समन्तात्परिचक्रमुः ।।।।

ఆకాశంలో గాడిదల రంకెవలె కఠిన నాదం చేసే భయంకరమైన, అపశకున సూచక మేఘాలు చుట్టూ గర్జిస్తూ పరిభ్రమించాయి।

Verse 4

रामंदृष्टवासुसङ्क्रुद्धमुत्पातांश्चैवसुदारुणान् ।वित्रेसुस्सर्वभूतानिरावणस्याभवद्भयम् ।।।।

రాముని తీవ్ర క్రోధంతో ఉన్న రూపాన్ని, అలాగే భయంకరమైన అపశకునాలను చూసి సమస్త ప్రాణులు వణికిపోయారు; రావణునికీ భయం కలిగింది।

Verse 5

विमानस्थास्तदादेवागन्धर्वाश्चमहोरगाः ।ऋषिदावनदैत्याश्चगरुत्मन्तश्चखेचराः ।।।।ददृशुस्तेतदायुद्धंलोकसम्वर्तसंस्थितम् ।नानाप्रहरणैर्भीमैश्शूरयोस्सम्प्रयुध्यतोः ।।।।

అప్పుడు విమానాలలో ఉన్న దేవులు, గంధర్వులు, మహోరగాలు, ఋషులు, దానవ-దైత్యులు, అలాగే గరుత్మంతుల వంటి ఖేచరులు—ఆ యుద్ధాన్ని చూశారు; అది లోకసంవర్తంలా కనిపించింది, ఎందుకంటే ఆ ఇద్దరు శూరులు అనేక భయంకర ఆయుధాలతో పరస్పరం సమరంలో నిమగ్నులై ఉన్నారు।

Verse 6

विमानस्थास्तदादेवागन्धर्वाश्चमहोरगाः ।ऋषिदावनदैत्याश्चगरुत्मन्तश्चखेचराः ।।6.104.5।।ददृशुस्तेतदायुद्धंलोकसम्वर्तसंस्थितम् ।नानाप्रहरणैर्भीमैश्शूरयोस्सम्प्रयुध्यतोः ।।6.104.6।।

అప్పుడు విమానాలలో ఉన్న దేవులు, గంధర్వులు, మహోరగాలు, ఋషులు, దానవ-దైత్యులు, అలాగే గరుత్మంతుల వంటి ఖేచరులు—ఆ యుద్ధాన్ని చూశారు; అది లోకసంవర్తంలా కనిపించింది, ఎందుకంటే ఆ ఇద్దరు శూరులు అనేక భయంకర ఆయుధాలతో పరస్పరం సమరంలో నిమగ్నులై ఉన్నారు।

Verse 7

ऊचुस्सुरासुरास्सर्वेतदाविग्रहमागताः ।प्रेक्षमाणामहर्युद्धंवाक्यंभक्त्याप्रहृष्टवत् ।।।।

అప్పుడు మహాయుద్ధాన్ని దర్శిస్తూ ఉత్సాహంతో ఉల్లసించిన సురాసురులందరూ భక్తిభావంతో ఆనందంగా మాటలు పలికారు।

Verse 8

दशग्रीवंजयेत्याहुरसुराःसमवस्थिताः ।देवाराममवोचंस्तेत्वंजयेतिपुनःपुनः ।।।।

అసురులు తమ పక్షాన నిలిచి “దశగ్రీవుడు జయించుగాక!” అని కేకలేశారు; దేవతలు మాత్రం రామునితో “నీవే జయించు” అని మళ్లీ మళ్లీ పలికారు।

Verse 9

एतस्मिन्नन्तरेक्रोधाद्राघवस्य स रावणः ।प्रहर्तुकामोदुष्टात्मास्पृशन् प्रहरणंमहत् ।।।।वज्रसारंमहानादंसर्वशत्रुनिबर्हणम् ।शैलशृङ्गनिभैःकूटैश्चित्तदृष्टिभयावहम् ।।।।सधूममिवतीक्ष्णाग्रंयुगान्ताग्निचमोपमम् ।अतिरौद्रमनासाद्यंकालेनापिदुरासदम् ।।।।त्रासनंसर्वभूतानांदारणंभेदनंतथा ।प्रदीप्तमिवरोषेणशूलंजग्राहरावणः ।।।।

అదే సమయంలో రాఘవునిపై క్రోధంతో మండుతున్న దుష్టాత్మ రావణుడు, ప్రహరించాలనే తపనతో ఒక మహా ఆయుధాన్ని తాకాడు. అది వజ్రసారంలా కఠినమైనది, మహానాదం చేసేది, సమస్త శత్రువులను నశింపజేసేది; దాని ముళ్లు పర్వతశిఖరాల వంటివి, ఊహించడమే భయంకరము. పొగమయమైన కాంతితో, క్షురధారల వంటి తীক্ষ్ణాగ్రంతో, యుగాంతాగ్నిలా జ్వలిస్తూ—అతిరౌద్రమైనది, అప్రాప్యమైనది, కాలానికీ దురాసదమైనది. సమస్త భూతాలకు భయంకరమైనది, చీల్చి-పగలగొట్టేది. క్రోధంతో దగ్ధమై రావణుడు ఆ ప్రకాశించే శూలాన్ని పట్టుకున్నాడు।

Verse 10

एतस्मिन्नन्तरेक्रोधाद्राघवस्य स रावणः ।प्रहर्तुकामोदुष्टात्मास्पृशन् प्रहरणंमहत् ।।6.104.9।।वज्रसारंमहानादंसर्वशत्रुनिबर्हणम् ।शैलशृङ्गनिभैःकूटैश्चित्तदृष्टिभयावहम् ।।6.104.10।।सधूममिवतीक्ष्णाग्रंयुगान्ताग्निचमोपमम् ।अतिरौद्रमनासाद्यंकालेनापिदुरासदम् ।।6.104.11।।त्रासनंसर्वभूतानांदारणंभेदनंतथा ।प्रदीप्तमिवरोषेणशूलंजग्राहरावणः ।।6.104.12।।

అది వజ్రసారమువలె కఠినము, మహానాదముతో గర్జించునది, సమస్త శత్రువులను నిర్మూలించునది; శైలశృంగములవంటి ముళ్లతో కూడి, చూచుటకే గాని తలచుటకే గాని భయంకరమైయుండెను.

Verse 11

एतस्मिन्नन्तरेक्रोधाद्राघवस्य स रावणः ।प्रहर्तुकामोदुष्टात्मास्पृशन् प्रहरणंमहत् ।।6.104.9।।वज्रसारंमहानादंसर्वशत्रुनिबर्हणम् ।शैलशृङ्गनिभैःकूटैश्चित्तदृष्टिभयावहम् ।।6.104.10।।सधूममिवतीक्ष्णाग्रंयुगान्ताग्निचमोपमम् ।अतिरौद्रमनासाद्यंकालेनापिदुरासदम् ।।6.104.11।।त्रासनंसर्वभूतानांदारणंभेदनंतथा ।प्रदीप्तमिवरोषेणशूलंजग्राहरावणः ।।6.104.12।।

దాని పదునైన అగ్రభాగము ధూమముతో కప్పబడినట్లుగా, యుగాంతాగ్నివలె కనిపించెను; అత్యంత రౌద్రమైనది, సమీపించలేనిది, కాలునికైనా దురాసదము.

Verse 12

एतस्मिन्नन्तरेक्रोधाद्राघवस्य स रावणः ।प्रहर्तुकामोदुष्टात्मास्पृशन् प्रहरणंमहत् ।।6.104.9।।वज्रसारंमहानादंसर्वशत्रुनिबर्हणम् ।शैलशृङ्गनिभैःकूटैश्चित्तदृष्टिभयावहम् ।।6.104.10।।सधूममिवतीक्ष्णाग्रंयुगान्ताग्निचमोपमम् ।अतिरौद्रमनासाद्यंकालेनापिदुरासदम् ।।6.104.11।।त्रासनंसर्वभूतानांदारणंभेदनंतथा ।प्रदीप्तमिवरोषेणशूलंजग्राहरावणः ।।6.104.12।।

సమస్త ప్రాణులకు భయంకరమైనది, చీల్చి భేదించునది అయిన ఆ శూలమును—కోపంతో జ్వలించునట్లు—రావణుడు గ్రహించెను.

Verse 13

तच्छूलंपरमक्रुद्धोमध्येजग्राहवीर्यवान् ।अनेकैःसमरेश्शूरैराक्षसैःपरिवारितः ।।।।

పరమక్రోధంతో ఆ వీర్యవంతుడు ఆ త్రిశూలాన్ని మధ్యभागంలో గట్టిగా పట్టుకున్నాడు. సమరంలో అనేక శూర రాక్షసులు అతనిని చుట్టుముట్టి ఉన్నారు॥

Verse 14

समुद्यम्यमहाकायोननादयुधिभैरवम् ।संरक्तनयनोरोषात्स्वसैन्यमभिहर्षयन् ।।।।

దానిని ఎత్తి పట్టుకొని ఆ మహాకాయుడు యుద్ధంలో భయంకరంగా గర్జించాడు. కోపంతో అతని కన్నులు ఎర్రబడగా, తన సైన్యాన్ని ఉల్లాసపరచి ఉత్సాహపరిచాడు॥

Verse 15

पृथिवींचान्तरिक्षं च दिशश्चप्रदिशस्तथा ।प्राकम्पयत्तदाशब्दोराक्षसेन्द्रस्यदारुणः ।।।।

అప్పుడు రాక్షసేంద్రుని ఆ దారుణ ధ్వని భూమిని, ఆకాశాన్ని, అలాగే సమస్త దిక్కులనూ ఉపదిక్కులనూ కంపింపజేసింది॥

Verse 16

अतिनादस्य्यदानेनतेनतस्यदुरात्मनः ।सर्वभूतानिवित्रेसुस्सागरश्चप्रचुक्षुभे ।।।।

ఆ దురాత్ముని ఆ అతిగర్జన వల్ల సమస్త ప్రాణులు భయంతో వణికిపోయారు; సముద్రము కూడా క్షోభించి ఉప్పొంగింది॥

Verse 17

स गृहीत्वामहावीर्यश्शूलंतद्रावणोमहत् ।विनद्यसुमहानादंरामंपरुषमब्रवीत् ।।।।

ఆ మహా త్రిశూలాన్ని పట్టుకొని మహావీర్యవంతుడైన రావణుడు ఘోరంగా గర్జిస్తూ రామునితో కఠిన వచనాలు పలికాడు॥

Verse 18

शूलोऽयंवज्रसारस्तेरामरोषान्मयोद्यतः ।तवभ्रातृसहायस्यसम्यक् प्राणान् हरिष्यति ।।।।

హే రామా! వజ్రసారమైన ఈ శూలాన్ని నేను కోపంతో ఎత్తి పట్టుకున్నాను; నీకు మరియు నీ అన్న-సహాయకునికి ప్రాణహరణం నిశ్చయంగా చేస్తుంది.

Verse 19

रक्षसामद्यशूराणांनिहतानांचमूमुखे ।त्वांनिहत्यरणश्लाघीकरोमितरसासमम् ।।।।

ఈ రోజు రణముఖంలో నిన్ను వేగంగా సంహరించి, నేను—యుద్ధగర్వి—నిన్ను ఇప్పటికే నిహతమైన రాక్షస వీరుల సరసన చేర్చుతాను.

Verse 20

तिष्ठेदानींनिहमनित्वामेषशूलेनराघव ।एवमुक्त्वा स चिक्षेपतच्छूलंराक्षसाधिपः ।।।।

హే రాఘవా! ఇప్పుడు అక్కడే నిలుచు; ఈ శూలం నిన్ను సంహరిస్తుంది—అని చెప్పి రాక్షసాధిపతి ఆ శూలాన్ని విసిరాడు.

Verse 21

तद्रावणकरान्मुक्तंविद्युन्मालासमावृतम् ।अष्टघण्टंमहानादंवियद्गतमशोभत ।।।।

రావణుని చేతి నుండి విడిచిన ఆ శూలం విద్యుత్‌మాలలతో ఆవరించబడి, అష్టఘంటలతో యుక్తమై, మహానాదం చేస్తూ ఆకాశమార్గంలో దూసుకుపోతూ ప్రకాశించింది.

Verse 22

तच्छूलंराघवोदृष्टवाज्वलन्तंघोरदर्शनम् ।ससर्जविशिखान्रामश्चापमायम्यवीर्यवान् ।।।।

జ్వలిస్తూ భయంకర దర్శనముగల ఆ శూలాన్ని చూచి, వీర్యవంతుడైన రాఘవ రాముడు ధనుస్సు బిగించి దానికి ఎదురుగా బాణవర్షాన్ని విడిచెను।

Verse 23

आपतन्तंशरौघेणवारयामासराघवः ।उत्पतन्तंयुगान्तानगिंजलौघैरिववासवः ।।।।

అది దూసుకొస్తుండగా రాఘవుడు బాణసమూహ ప్రవాహంతో దానిని అడ్డుకున్నాడు—యుగాంతాగ్ని ఎగసిపడితే వాసవుడు జలప్రవాహాలతో ఆర్పినట్లు।

Verse 24

निर्ददाह स तान्बाणान्रामकार्मुकनिःसृतान् ।रावणस्यमहान् शूलःपतङ्गानिवपावकः ।।।।

రావణుని మహాశూలము రామధనుస్సు నుండి వెలువడిన ఆ బాణాలను దహించెను—అగ్ని చిమ్మటలను కాల్చినట్లు।

Verse 25

तान्दृष्टवाभस्मसाद्भूतान्शूलसम्स्पर्शचूर्णितान् ।सायकानन्तरिक्षस्थान् राघवःक्रोधमाहरत् ।।।।

శూలస్పర్శంతో చూర్ణమై భస్మమైన, అంతరిక్షంలోనే నిలిచిన తన బాణాలను చూచి రాఘవుడు క్రోధావేశానికి లోనయ్యెను।

Verse 26

स तांमातलिनानीतांशक्तिंवासवसम्मताम् ।जग्राहपरमक्रुद्धोराघवोरघुनन्दनः ।।।।

అప్పుడు రఘుకులానందకరుడైన రాఘవుడు పరమక్రోధంతో, మాతలి తెచ్చిన మరియు వాసవుడు (ఇంద్రుడు) సమ్మతించిన ఆ శక్తిని (భాలాన్ని) గ్రహించెను।

Verse 27

सातोलिताबलवताशक्तिर्घण्टाकृतस्वना ।नभःप्रज्वालयामासयुगान्तोल्केवसप्रभा ।।।।

బలవంతుడు ఎత్తిన ఆ శక్తి గంటల వంటి నాదంతో మ్రోగుతూ, యుగాంత ఉల్క వలె తన ప్రభతో ఆకాశాన్ని దహింపజేసింది।

Verse 28

साक्षिप्ताराक्षसेन्द्रस्यतस्मिन्कूलेपपात ह ।भिन्नःशक्त्यामहान् शूलोनिपपातहतद्युतिः ।।।।

విసిరిన ఆ శక్తి రాక్షసేంద్రుని శూలంపై పడింది. శక్తిచే చీలిపోయిన మహాశూలం తన కాంతిని కోల్పోయి నేలపై కూలిపోయింది।

Verse 29

निर्भिभेदततोबाणैर्हयानस्यमहाजवान् ।रामस्त्रीक्ष्णैर्महावेगैर्भाणवद्भिरजिह्मगैः ।।।।

అప్పుడు రాముడు పదునైన, మహావేగంతో సూటిగా దూసుకెళ్లే—బాణవృష్టిలా పడే—శరాలతో అతని మహాజవమైన గుర్రాలను ఛేదించాడు।

Verse 30

निर्बिभेदोरपितदारावणंनिशितैश्शरैः ।राघवःपरमायत्तोललाटेपत्रतिभिस्त्रिभिः ।।।।

అప్పుడు పరమ ఏకాగ్రుడైన రాఘవుడు పదునైన శరాలతో రావణునికీ ఛేదించి, అతని నుదుటిపై పత్రధారలైన మూడు బాణాలను సంధించాడు।

Verse 31

स शरैर्भिन्नसर्वाङ्गोगात्रप्रसृतशोणितः ।राक्षसेन्द्रस्समूहस्थःफुल्लाशोकइवाबभौ ।।।।

శరాలతో సర్వాంగం ఛేదింపబడి, అవయవాల నుండి రక్తం ప్రవహిస్తూ, సేనామధ్యంలో నిలిచిన ఆ రాక్షసేంద్రుడు పుష్పించిన అశోకవృక్షంలా ప్రకాశించాడు।

Verse 32

स रामबाणैरतिविद्धगात्रोनिशाचरेन्द्रःक्षतजार्द्रगात्रः ।जगामखेदं च समाजमध्येक्रोधं च चक्रेसुभृशंतदानीम् ।।।।

రామబాణాలతో అత్యంతంగా గాయపడిన నిశాచరేంద్రుడు, గాయాల రక్తంతో తడిసిన దేహంతో సభామధ్యంలోనే విషాదంలో పడిపోయి, అదే క్షణంలో భయంకరమైన మహాక్రోధాన్ని రేపుకున్నాడు।