Ramayana — Sundara Kanda, Sarga 68, Shloka 26

सीताया यशोधर्मविचारः

Sita’s Counsel on Honor, Rescue-Strategy, and Hanuman’s Reassurance

Devanagari script

नखदंष्ट्रायुधान् वीरान् सिंहशार्दूलविक्रमान्।वानरान्वारणोन्द्राभान् क्षिप्रं द्रक्षसि सङ्गतान्।।।।शैलाम्बुदनिकाशानां लङ्कामलयसानुषु।नर्दतां कपिमुख्यानामचिराच्छ्रोष्यसि स्वनम्।।।।

Transliteration

nakhadaṁṣṭrāyudhān vīrān siṁhaśārdūlavikramān |

vānarān vāraṇendrābhān kṣipraṁ drakṣasi saṅgatān ||

Translation

నఖాలు, దంతాలే ఆయుధాలైన ఆ వానర వీరులను నీవు త్వరలోనే సమూహంగా చూస్తావు—సింహ-వ్యాఘ్ర సమాన విక్రమంతో, గజేంద్రుల వలె మహాబలంతో।

Word by Word

• नखदंष्ट्रायुधान्: having claws and fangs as weapons
• नखदंष्ट्रायुधान्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: नख + दंष्ट्रा + आयुध (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (नखाः दंष्ट्राश्च आयुधानि येषाम्); पुल्लिङ्ग; बहुवचन; द्वितीया; विशेषण (qualifying 'वानरान्')

• वीरान्: heroes
• वीरान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वीर (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग; बहुवचन; द्वितीया; विशेष्यवत् (appositional)

• सिंहशार्दूलविक्रमान्: with the prowess of lions and tigers
• सिंहशार्दूलविक्रमान्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सिंह + शार्दूल + विक्रम (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (सिंहशार्दूलवत् विक्रमः येषाम्); पुल्लिङ्ग; बहुवचन; द्वितीया; विशेषण

• वानरान्: monkeys; vanaras
• वानरान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वानर (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग; बहुवचन; द्वितीया

• वारणेन्द्राभान्: elephant-lord-like (in appearance)
• वारणेन्द्राभान्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: वारणेन्द्र + आभ (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (वारणेन्द्र इव आभा/आकारः येषाम्); पुल्लिङ्ग; बहुवचन; द्वितीया; विशेषण

• क्षिप्रम्: soon
• क्षिप्रम्: Sambandha (सम्बन्ध/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: क्षिप्र (प्रातिपदिक/अव्ययीभाववत्)
• Form: क्रियाविशेषणरूपेण नपुंसक-द्वितीया एकवचन (adverbial accusative)

• द्रक्षसि: you will see
• द्रक्षसि: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लृट् (simple future); परस्मैपद; मध्यमपुरुष; एकवचन

• सङ्गतान्: assembled; gathered
• सङ्गतान्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सम् + गम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past participle, क्त); पुल्लिङ्ग; बहुवचन; द्वितीया; विशेषण (assembled)

• शैलाम्बुदनिकाशानाम्: resembling mountain-clouds
• शैलाम्बुदनिकाशानाम्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: शैल + अम्बुद + निकाश (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (शैलाम्बुदवत् निकाशः येषाम्); पुल्लिङ्ग; बहुवचन; षष्ठी (genitive); विशेषण (qualifying 'कपिमुख्यानाम्')

• लङ्कामलयसानुषु: on the slopes of Malaya in Lanka
• लङ्कामलयसानुषु: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: लङ्का + मलय + सानु (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (लङ्कायां मलयस्य सानुषु); नपुंसकलिङ्ग; बहुवचन; सप्तमी (locative)

• नर्दताम्: of (those) roaring
• नर्दताम्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Verb
• Root: नर्द् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (present active participle); पुल्लिङ्ग; बहुवचन; षष्ठी (genitive)

• कपिमुख्यानाम्: of the chief monkeys
• कपिमुख्यानाम्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: कपि + मुख्य (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (कपीनां मुख्याः); पुल्लिङ्ग; बहुवचन; षष्ठी (genitive)

• अचिरात्: before long
• अचिरात्: Sambandha (सम्बन्ध/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: अचिरात् (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक (adverb of time: soon)

• श्रोष्यसि: you will hear
• श्रोष्यसि: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: लृट् (simple future); परस्मैपद; मध्यमपुरुष; एकवचन

• स्वनम्: sound; roar
• स्वनम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्वन (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग; एकवचन; द्वितीया

Context

'O courageous tiger among monkeys! when you depart (abruptly) I doubt if I would be alive by your return.

Characters & Entities

• Hanumān
• Rāma
• Vānara-s

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is supported by collective righteous effort: the rescue of Sītā is not solitary but upheld by a disciplined, valorous community acting for justice.

What is the narrative situation?

In the forward-looking assurance, the coming assembly of the vānara heroes is described as imminent.

Which character virtue is emphasized?

Courage and readiness for righteous action (śaurya) in the allied forces.