
सीताया यशोधर्मविचारः — Sita’s Counsel on Honor, Rescue-Strategy, and Hanuman’s Reassurance
सुन्दरकाण्ड
ఈ సర్గలో సీత, హనుమంతునిపై స్నేహంతోను రామప్రేమంతోను ప్రేరితమై, తన రక్షణ ఎలా జరగాలి అనే విషయాన్ని అత్యవసరంగా చర్చిస్తుంది. కఠిన కార్యానికి తగిన ఉపాయం చెప్పమని హనుమంతునిని కోరుతూ, ఒంటరిగా కూడా కార్యసాధన చేయగల అతని అసాధారణ సామర్థ్యాన్ని అంగీకరిస్తుంది; అయితే లక్ష్యాన్ని రాముని యశస్సు, మర్యాద స్థాపన వైపు మళ్లిస్తుంది. రావణుడు మాయతో భయపెట్టి చేసిన అపహరణలాగా తనను తీసుకురావడం కాకుండా, రాముడు లంక దుర్గరక్షణను, శత్రుసేనలను బహిరంగ సమరంలో జయించి తగిన వీరత్వం చూపి రాజధర్మానుగుణమైన గౌరవాన్ని పొందాలని సీత వినయంగా, యుక్తితో ఉపదేశిస్తుంది. సీత శిష్టమైన, తర్కసమ్మతమైన మాటలు విన్న హనుమంతుడు కార్యసిద్ధికి ధైర్యం చెబుతాడు. వానర-ఋక్ష సేనలాధిపతి సుగ్రీవుడు దృఢనిశ్చయంతో ఉన్నాడని, అతని ఆధీనంలో వేగవంతమైన, బలవంతమైన దళాలు అడ్డంకుల్లేక సంచరించగలవని, భూమిని చుట్టివచ్చే సామర్థ్యమూ ఉందని వివరిస్తాడు. సముద్రం దాటడం గురించి సీతకు కలిగిన ఆందోళనను తొలగిస్తూ సేనాశక్తిని ప్రస్తావించి, రామలక్ష్మణులు త్వరలోనే లంక ద్వారమున నిలుస్తారని హామీ ఇస్తాడు. హనుమంతుని శుభప్రదమైన, శాంతికరమైన వాక్యాలతో సీతకు ధైర్యం కలిగి మనస్సు స్థిరపడుతుంది; వ్యూహనమ్మకంతో పాటు ఆమె శోకం కూడా శమిస్తుంది.
Verse 1
अथाहमुत्तरं देव्या पुनरुक्त स्ससम्भ्रमम्।तव स्नेहान्नरव्याघ्र सौहार्दादनुमान्य वै।।।।
అప్పుడు దేవి సీత స్నేహాన్ని, నీపై ఆమె సౌహార్దాన్ని గ్రహించి, హే నరవాఘ్రా, నేను మళ్లీ ఆతురతతో, సంభ్రమంతో సమాధానం చెప్పాను.
Verse 2
एवं बहुविधं वाच्यो रामो दाशरथिस्त्वया।यथा मामाप्नुयाच्छीघ्रं हत्वा रावणमाहवे।।।।
ఈ విధంగా అనేక రీతులలో నీవు దాశరథి శ్రీరామునికి వినయంగా చెప్పుము; ఆయన యుద్ధంలో రావణుని వధించి శీఘ్రముగా నన్ను తిరిగి పొందునట్లు.
Verse 3
यदि वा मन्यसे वीर वसैकाहमरिन्दम।कस्मिंश्चित्संवृते देशे विक्रान्तश्श्वो गमिष्यसि।।।।
హే అరిం దమ వీరా! నీకు సమ్మతమైతే ఏదో గుప్తస్థలంలో ఒక దినము నివసించు; విశ్రాంతి పొందిన తరువాత రేపు బయలుదేరు।
Verse 4
मम चाप्यल्पभाग्यायास्सान्निध्यात्तव वीर्यवन्।अस्य शोकविपाकस्य मुहूर्तं स्याद्विमोक्षणम्।।।।
మరియు అల్పభాగ్యమైన నాకైతే, హే వీర్యవంతుడా! నీ సాన్నిధ్యం ఈ పక్వమైన శోకభారమునుండి కనీసం ఒక ముహూర్తమైనా విమోచనమును ప్రసాదించును।
Verse 5
गते हि त्वयि विक्रान्ते पुनरागमनाय वै।प्राणानामपि सन्देहो मम स्यान्नात्र संशयः।।।।
ఎందుకంటే హే విక్రాంతుడా! నీవు వెళ్లిపోతే, నీ పునరాగమనం వరకు నా ప్రాణముల విషయములోనూ సందేహమే కలుగును—ఇందులో సంశయము లేదు।
Verse 6
तवादर्शनजश्शोको भूयो मां परितापयेत्।दुःखाद्दुःखपराभूतां दुर्गतां दुःखभागिनीम्।।।।
నీ దర్శనం లేనందున పుట్టిన శోకం నన్ను ఇంకా ఎక్కువగా బాధిస్తుంది—నేను ఇప్పటికే దుఃఖంపై దుఃఖంతో పరాభవించబడి, దుర్గతిలో పడి, దుఃఖభాగినిగా ఉన్నాను।
Verse 7
अयं च वीर सन्देहस्तिष्ठतीव ममाग्रतः।सुमहांस्त्वत्सहायेषु हर्यृक्षेषु हरीश्वर।।।।
హే వీరా, హే వానరేశ్వరా! ఈ మహా సందేహం నా ముందే నిలిచివుంది—నీ సహాయకులైన వానరులు, ఎలుగుబంట్ల విషయమై।
Verse 8
कथं नु खलु दुष्पारं तरिष्यन्ति महोदधिम्।तानि हर्यृक्षसैन्यानि तौ वा नरवरात्मजौ।।।।
ఆ వానర-ఎలుగుబంటి సేనలు దుష్పారమైన మహాసముద్రాన్ని ఎలా దాటగలవు? అలాగే ఆ ఇద్దరు యువరాజులు—శ్రేష్ఠ నరుని కుమారులు—ఎలా దాటగలరు?
Verse 9
त्रयाणामेव भूतानां सागरस्यास्य लङ्घने।शक्तिस्स्याद्वैनतेयस्य तव वा मारुतस्य वा।।।।
ఈ సముద్రాన్ని లంఘించే శక్తి సమస్త భూతాలలో కేవలం ముగ్గురికే ఉంది—వైనతేయుడైన గరుడుడు, మారుతుడు (వాయుదేవుడు), లేదా నీవు।
Verse 10
तदस्मिन् कार्यनिर्योगे वीरैवं दुरतिक्रमे।किं पश्यसि समाधानं ब्रूहि कार्यविदां वरः।।।।
హే వీరా! ఈ కార్యనిర్యోగం ఇంత దురతిక్రమ్యమైనప్పుడు నీవు ఏ సమాధానాన్ని, ఏ ఉపాయాన్ని చూస్తున్నావు? కార్యవిద్యలో శ్రేష్ఠుడవై చెప్పుము।
Verse 11
काममस्य त्वमेवैकः कार्यस्य परिसाधने।पर्याप्तः परवीरघ्न यशस्यस्ते बलोदयः।।।।
హే పరవీరఘ్నా! ఈ కార్యాన్ని పూర్తిగా సాధించుటకు నిజముగా నీవే ఒక్కడే సమర్థుడవు; నీ బలోదయమున పుట్టిన విజయము నీకు యశస్సును కలిగించును।
Verse 12
बलै स्समग्रैर्यदि मां हत्वा रावणमाहवे।विजयी स्वां पुरीं रामो नयेत्तत्स्याद्यशस्करम्।।।।
రాముడు సమగ్ర బలములతో కూడి యుద్ధమున రావణుని హతమార్చి విజేతగా నన్ను తన స్వపురికి తీసికొనిపోతే, అదే నిశ్చయంగా యశస్సును కలిగించును।
Verse 13
यथाऽहं तस्य वीरस्य वनादुपधिना हृता।रक्षसा तद्भयादेव तथा नार्हति राघवः।।।।
నేను ఆ వీరుని నుండి అరణ్యంలో మాయచేత—భయమువల్లనే—రాక్షసునిచే హరింపబడినట్లే, అట్లుగా రాఘవుడు నన్ను తీసికొనిపోవుట తగదు; అది ఆయనకు అనర్హం।
Verse 14
बलैस्तु सङ्कुलां कृत्वा लङ्कां परबलार्दनः।मां नयेद्यदि काकुत्स्थस्तत्तस्य सदृशं भवेत्।।।।
పరబలార్దనుడైన కాకుత్స్థుడు తన బలముతో లంకను యుద్ధకలకలముతో నిండజేసి నన్ను తీసికొనిపోతే, అదే ఆయనకు తగినదై యుండును।
Verse 15
तद्यथा तस्य विक्रान्तमनुरूपं महात्मनः।भवेदाहवशूरस्य तथा त्वमुपपादय।।।।
కాబట్టి ఆ మహాత్ముడు—యుద్ధవీరుడు—తన నిజమైన మహిమకు తగిన పరాక్రమాన్ని ప్రదర్శించునట్లు నీవు సముచితంగా ఏర్పాటుచేయుము।
Verse 16
तदर्थोपहितं वाक्यं प्रश्रितं हेतुसंहितम्।निशम्याहं तत श्शेषं वाक्यमुत्तरमब्रुवम्।।।।
ఉద్దేశ్యసహితమైన, వినయపూర్వకమైన, హేతుసంబద్ధమైన ఆ మాటలను విని, అనంతరం నేను నా ప్రత్యుత్తరంలోని మిగిలిన మాటలను పలికితిని।
Verse 17
देवि हर्यृक्षसैन्यानामीश्वरः प्लवतां वरः।सुग्रीवस्सत्त्वसम्पन्नस्तवार्थे कृतनिश्चयः।।।।
దేవి, వానర-ఋక్షసైన్యములకు అధీశ్వరుడు, దూకువారిలో శ్రేష్ఠుడు, సత్త్వసంపన్నుడైన సుగ్రీవుడు నీ కార్యసాధనకై దృఢనిశ్చయం చేసెను।
Verse 18
तस्य विक्रमसम्पन्नास्सत्त्ववन्तो महाबलाः।मन स्सङ्कल्पसम्पाता निदेशे हरयः स्थिताः।।।।
అతని ఆజ్ఞలో పరాక్రమసంపన్నులు, సత్త్వవంతులు, మహాబలవంతులైన వానరులు నిలిచియున్నారు—మనస్సు సంకల్ప వేగంలా దూసుకుపోవువారు।
Verse 19
येषां नोपरि नाधस्तान्न तिर्यक्सज्जते गतिः।न च कर्मसु सीदन्ति महत्स्वमिततेजसः।।।।
వారి గతి పైకి, కిందకి, అడ్డంగా ఎక్కడా అడ్డుపడదు; అపరిమిత తేజస్సుతో ప్రకాశించే వారు మహత్తర కార్యాలలోనూ క్షీణించరు।
Verse 20
असकृत्तैर्महाभागैर्वानरैर्बलदर्पितैः।प्रदक्षिणीकृता भूमिर्वायुमार्गानुसारिभिः।।।।
హే మహాభాగ్యవతీ! బలగర్వంతో ఉన్న ఆ మహాప్రతాపి వానర వీరులు, వాయుమార్గాన్ని అనుసరించి సంచరించువారు, ఈ భూమిని పునఃపునః ప్రదక్షిణ చేశారు.
Verse 21
मद्विशिष्टाश्च तुल्याश्च सन्ति तत्र वनौकसः।मत्तः प्रत्यवरः कश्चिन्नास्ति सुग्रीवसन्निधौ।।।।
ఆ వనవాసులలో కొందరు నాకంటే శ్రేష్ఠులు, కొందరు నాతో సమానులు ఉన్నారు; కాని సుగ్రీవుని సమక్షంలో పరాక్రమంలో నాకంటే తక్కువవాడు ఎవడూ లేడు.
Verse 22
अहं तावदिह प्राप्तः किं पुनस्ते महाबलाः।न हि प्रकृष्टाः प्रेत्यन्ते प्रेष्यन्ते हीतरे जनाः।।।।
నేను ఇక్కడికి చేరాను; మరి నాకంటే మహాబలులు అయిన వారు గురించి ఏమనాలి? ఎందుకంటే శ్రేష్ఠులు దౌత్యకార్యానికి పంపబడరు—ఇతరులే పంపబడతారు.
Verse 23
तदलं परितापेन देवि मन्युर्व्यपैतु ते।एकोत्पातेन ते लङ्कामेष्यन्ति हरियूथपाः।।।।
కాబట్టి, హే దేవీ! ఇక పరితాపం చాలును—నీ శోకమూ క్రోధమూ శాంతించుగాక. ఒక్క దూకుతోనే హరి-యూథపతులు లంకకు చేరుకొందురు.
Verse 24
मम पृष्ठगतौ तौ च चन्द्रसूर्याविवोदितौ।त्वत्सकाशं महाभागे नृसिंहावागमिष्यतः।।।।
హే మహాభాగే! ఉదయించిన చంద్రసూర్యులవలె ప్రకాశించే ఆ ఇద్దరు నరసింహులు నా పీఠంపై ఎక్కి నీ సన్నిధికి వచ్చెదరు।
Verse 25
अरिघ्नं सिंहसङ्काशं क्षिप्रं द्रक्ष्यसि राघवम्।लक्ष्मणं च धनुष्पाणिं लङ्काद्वारमुपस्थितम्।।।।
నీవు త్వరలోనే శత్రుఘ్నుడై సింహసమానుడైన రాఘవుని దర్శించెదవు; అలాగే ధనుస్సు చేతబట్టి లంకాద్వారమున నిలిచిన లక్ష్మణుని కూడా చూచెదవు।
Verse 26
नखदंष्ट्रायुधान् वीरान् सिंहशार्दूलविक्रमान्।वानरान्वारणोन्द्राभान् क्षिप्रं द्रक्षसि सङ्गतान्।।।।शैलाम्बुदनिकाशानां लङ्कामलयसानुषु।नर्दतां कपिमुख्यानामचिराच्छ्रोष्यसि स्वनम्।।।।
నఖాలు, దంతాలే ఆయుధాలైన ఆ వానర వీరులను నీవు త్వరలోనే సమూహంగా చూస్తావు—సింహ-వ్యాఘ్ర సమాన విక్రమంతో, గజేంద్రుల వలె మహాబలంతో।
Verse 27
नखदंष्ट्रायुधान् वीरान् सिंहशार्दूलविक्रमान्।वानरान्वारणोन्द्राभान् क्षिप्रं द्रक्षसि सङ्गतान्।।5.68.26।।शैलाम्बुदनिकाशानां लङ्कामलयसानुषु।नर्दतां कपिमुख्यानामचिराच्छ्रोष्यसि स्वनम्।।5.68.27।।
అచిరంలోనే లంకా మలయ పర్వత శిఖరాల ఒడిదుడుకులపై, పర్వతాలపై మేఘాల వలె గర్జించే కపిముఖ్యుల గర్జనధ్వనిని నీవు వినగలవు।
Verse 28
निवृत्तवनवासं च त्वया सार्धमरिन्दमम्।अभिषिक्तमयोध्यायां क्षिप्रं द्रक्ष्यसि राघवम्।।।।
హే రాఘవా! నీవు త్వరలోనే శత్రుదమనుడైన శ్రీరాముని—వనవాసం ముగించి తిరిగివచ్చి, అయోధ్యలో అభిషిక్తుడై—నీతో కూడ దర్శించెదవు।
Verse 29
ततो मया वाग्भिरदीनभाषिणा शिवाभिरिष्टाभिरभिप्रसादिता।जगाम शान्तिं मम मैथिलात्मजा तवापि शोकेन तदाभिपीडिता।।।।
అప్పుడు నా దైన్యరహితమైన, మృదువైన, మంగళకరమైన మరియు ఇష్టమైన వాక్యాలతో—ఆ సమయంలో నీ వియోగశోకంతో కూడ బాధపడుతున్న మైథిలి సీతాదేవి ప్రసన్నమై శాంతిని పొందింది।
Sītā frames a dharma-sensitive dilemma: her rescue must not replicate the unethical pattern of abduction. She urges that Rāma retrieve her through rightful, valorous conquest—so the act is publicly legitimate, honor-preserving, and consistent with royal maryādā.
The sarga teaches that ends do not sanctify means: even a just goal (rescue) must be executed through ethically intelligible action. Reputation (yaśas) is treated as a moral record of conduct, not mere acclaim, and strategy must serve dharma.
Key landmarks include Laṅkā and its gate (the anticipated site of confrontation), the Mahodadhi (ocean) as the logistical barrier, and the Malaya mountain in Laṅkā as a soundscape marker for the approaching Vānara host.